Khép lại năm 2025 với nhiều biến động, giới quan sát kỳ vọng bức tranh toàn cầu năm 2026 sẽ xuất hiện những gam màu tươi sáng hơn.

Trong bối cảnh đó, ông Collins Chong Yew Keat - nhà phân tích an ninh và chính trị từ Đại học Malaya (Malaysia) - đã chia sẻ với Tuổi Trẻ về ASEAN và vai trò dẫn dắt ngày càng lớn mạnh của Việt Nam.

Vai trò chiến lược của Việt Nam

Nhìn lại năm 2025, ông Chong Yew Keat đánh giá Malaysia đã hoàn thành tốt vai trò nước chủ tịch ASEAN. Dưới sự lãnh đạo của Kuala Lumpur, ASEAN đã mở rộng vai trò sang nhiều trung tâm quyền lực khu vực, bao gồm Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC), nhóm BRICS...

Sự hiện diện của Tổng thống Brazil Lula da Silva cùng lãnh đạo nhiều nước phương Tây như Canada, Úc tại Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN lần thứ 47 là minh chứng cho thấy ASEAN đang vươn tầm ảnh hưởng ra ngoài khu vực.

Bước sang năm 2026, ASEAN khả năng cao sẽ có một năm "thú vị và thách thức hơn nhiều". Philippines, nước chủ tịch ASEAN năm nay, có quan điểm cứng rắn với Trung Quốc về vấn đề Biển Đông hơn hầu hết các thành viên ASEAN khác.

Điều này đặt ra hai kịch bản: Bắc Kinh có thể dùng đây làm cớ để tăng cường hoạt động trên Biển Đông nhằm thăm dò phản ứng của ASEAN, hoặc ngược lại, chọn cách ứng xử kín đáo hơn để tránh đẩy Philippines vào thế phải "dẫn dắt ASEAN theo hướng đối đầu".

Trong bối cảnh ấy, vai trò của Việt Nam sẽ càng quan trọng, không chỉ trong khu vực mà còn trên bàn cờ địa chính trị toàn cầu. Ông Chong phân tích: "Vai trò của Việt Nam rất chiến lược khi là cầu nối với tất cả cường quốc, bao gồm Mỹ, Trung Quốc và cả Nga.

Những điều Việt Nam làm, những chính sách Việt Nam có thể tiến hành sẽ không chỉ tác động ASEAN mà còn giúp phần nào định hình chính sách của Washington và Bắc Kinh".

Đặc biệt, nếu quan hệ giữa các nước lớn xấu đi thì vai trò của Việt Nam sẽ càng lớn. Với mối quan hệ truyền thống cùng Nga, Việt Nam có thể đóng vai trò lớn hơn trong các nỗ lực tìm kiếm giải pháp cho xung đột Ukraine.

Quan hệ Việt Nam - Triều Tiên, được củng cố qua chuyến thăm Bình Nhưỡng của Tổng Bí thư Tô Lâm, cũng mở ra cơ hội để Việt Nam đóng góp vào tiến trình đối thoại trên bán đảo Triều Tiên.

Theo vị chuyên gia Malaysia, chính sách đối ngoại không liên kết và chính sách làm bạn với tất cả các cường quốc của Việt Nam đã chứng minh hiệu quả trong việc bảo vệ lợi ích và chủ quyền quốc gia.

Tuy nhiên, năm 2026 có thể đòi hỏi những tính toán mới khi Philippines phản ứng mạnh mẽ hơn trước các hoạt động của Trung Quốc trên Biển Đông. Ông Chong cảnh báo: "Việt Nam sẽ cần cân nhắc làm sao có thể đóng góp vào một lập trường mạnh mẽ hơn của ASEAN mà không làm tổn hại đến mô hình đối ngoại của mình".

Trong bối cảnh trên, ông Chong nhận định: "Tôi nghĩ trong năm 2026, vai trò của Việt Nam sẽ còn quan trọng hơn năm 2025. Năm trước, Việt Nam và Malaysia có cùng quan điểm đối ngoại, cùng định hướng chung. Nhưng năm 2026 sẽ nhiều thách thức hơn".

Cơ hội lớn cho doanh nghiệp Việt

Về góc độ kinh tế, ông Chong nhận định ASEAN trong thời gian tới sẽ tiếp tục thúc đẩy mạnh mẽ việc hội nhập sâu rộng dựa trên các mô hình kinh tế mới - bao gồm đổi mới công nghệ, kinh tế số, tăng cường khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng và chuyển đổi xanh.

Trong bối cảnh này, Việt Nam đã và đang thể hiện vai trò dẫn dắt mạnh mẽ. Ông Chong chỉ ra rằng kể từ năm chủ tịch ASEAN 2020, Việt Nam đã tạo động lực cho tiến trình hội nhập, góp phần giúp khu vực thu hẹp khoảng cách về chuyển đổi số, hạ tầng và tri thức giữa các nước thành viên.

Ông Chong lưu ý rằng lâu nay các nước ASEAN từng cạnh tranh gay gắt với nhau để thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) từ các cường quốc như Trung Quốc và Mỹ. Tuy nhiên với xu hướng mới khuyến khích thương mại và đầu tư nội khối, các doanh nghiệp Việt Nam sẽ hưởng lợi lớn.

"Các doanh nghiệp Việt Nam hoàn toàn có thể tận dụng lợi thế từ những tiến trình và thỏa thuận mới nhằm nới lỏng quy định, đơn giản hóa khung pháp lý.

Với nguồn nhân lực chất lượng, các ưu đãi thuế, sự ổn định của thị trường và hỗ trợ mạnh mẽ từ chính phủ, đây là cơ hội lớn để doanh nghiệp Việt thâm nhập các ngành nghề đang mở cửa rộng rãi khắp khu vực", ông Chong nhấn mạnh.

"Năm 2026 chính là cơ hội để Việt Nam tạo khác biệt, không chỉ để củng cố lợi ích riêng mà còn để đóng góp nhiều hơn cho ASEAN, đồng thời nâng cao vị thế, uy tín và ảnh hưởng ở tầm rộng hơn trong cuộc cạnh tranh giữa ba trục quyền lực: Nga, Mỹ và Trung Quốc" - học giả Malaysia đúc kết.

ASEAN thúc đẩy đối thoại và ngoại giao

Bất chấp vấn đề Myanmar và xung đột Thái Lan - Campuchia, chuyên gia Chong Yew Keat đánh giá năm 2025 là một năm khá thành công của ASEAN khi khối này khẳng định được vai trò là nền tảng quan trọng để thúc đẩy đối thoại và ngoại giao, là diễn đàn để các cường quốc cùng ngồi lại thảo luận về những xung đột dù là kinh tế, quốc phòng hay an ninh.
Một trong những cột mốc đáng chú ý của năm 2025 là việc kết nạp Timor-Leste vào khối. Chuyên gia Malaysia cho rằng đây vừa là cơ hội vừa đặt ra thách thức cho ASEAN. Với vị trí địa lý chiến lược gần các quốc đảo Thái Bình Dương, Indonesia và Úc, Timor-Leste mang lại lợi ích địa chính trị cho ASEAN nhưng cũng đòi hỏi nỗ lực hỗ trợ hội nhập từ các thành viên khác.

Theo Tuoitre