Bảo hộ công dân là công tác muôn hình vạn trạng khi tiếng chuông của đường dây nóng có thể reo bất kỳ lúc nào, nhận cuộc gọi từ bất kỳ nơi đâu trên thế giới.

Trong những ngày cuối của năm Ất Tỵ 2025 và chuẩn bị đón năm mới Bính Ngọ 2026, Thứ trưởng Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng, người phụ trách công tác bảo hộ công dân, đã chia sẻ với báo chí câu chuyện của những người luôn âm thầm túc trực bên điện thoại, sẵn sàng lắng nghe tiếng gọi của đồng bào từ bất kỳ đâu trên thế giới qua đường dây nóng.

Bảo hộ công dân luôn là trọng tâm và ưu tiên hàng đầu của Bộ Ngoại giao

Cục Lãnh sự - đầu mối phụ trách công tác bảo hộ công dân của Bộ Ngoại giao - là một trong những đơn vị đầu tiên của bộ khi mới được thành lập (tháng 8-1945). Điều này cho thấy công tác bảo hộ công dân và pháp nhân Việt Nam ở nước ngoài đã được chú trọng ngay từ đầu.

"Bảo hộ công dân ở đây trước hết là làm sao để công dân ta được có an ninh, an toàn khi ở nước ngoài. Thứ hai là để lợi ích và quyền lợi hợp pháp của công dân ta được đảm bảo trong những trường hợp có rủi ro. Và thứ ba là khi có vấn đề phát sinh xảy ra phải có biện pháp ứng phó kịp thời", Thứ trưởng Lê Thị Thu Hằng chia sẻ.

Có thể nói bảo hộ công dân luôn là trọng tâm và ưu tiên hàng đầu của Bộ Ngoại giao, đặc biệt trong bối cảnh hiện nay khi tình hình thế giới và khu vực diễn biến hết sức phức tạp. Không chỉ vậy, các yếu tố bất ngờ, khó đoán định cũng tạo ra áp lực lớn cho công tác này.

Thiên tai cực đoan thời gian qua diễn biến vô cùng khó lường. Công dân Việt Nam khi đi du lịch hay làm việc, nếu chẳng may gặp phải các điều kiện khắc nghiệt như vậy sẽ rất dễ bị tổn thương. Một vấn đề nổi cộm khác là nạn lừa đảo trực tuyến với thủ đoạn ngày càng tinh vi, các đối tượng tìm mọi cách để đối phó với sự ngăn chặn của cơ quan chức năng.

Tổng đài bảo hộ công dân trong năm 2025 ghi nhận số lượng cuộc gọi hỗ trợ tăng cao. Cán bộ luôn làm việc với tinh thần 24/7, không quản đường xa hay nguy hiểm, kể cả tại các khu vực chiến sự.

Bà Hằng chia sẻ dù các trưởng cơ quan đại diện của Việt Nam, cán bộ lãnh sự cảnh báo và thu xếp cho công dân rời đi, nhưng chính họ vẫn phải hiện diện ở chính nơi đầy hiểm nguy đó. Đó không chỉ là phận sự, mà còn là trách nhiệm và tình người, không chỉ làm theo mệnh lệnh từ cấp trên mà chính là mệnh lệnh trái tim, là cái tâm, là tình người và nghĩa đồng bào.

Để làm tốt nghĩa vụ thiêng liêng đó, Bộ Ngoại giao duy trì đường dây nóng 24/24h của Cục Lãnh sự (Bộ Ngoại giao), cũng như mỗi cơ quan đại diện ngoại giao đều có một đường dây nóng để công dân ta khi có vấn đề có thể liên hệ.

Ngoài ra, các cơ quan chức năng cũng phối hợp với nhau vô cùng chặt chẽ. Ở trong Bộ Ngoại giao, đầu mối là Cục Lãnh sự và các đơn vị, vụ khu vực liên quan.

Đối với bên ngoài thì là sự phối hợp giữa Bộ Ngoại giao với các lực lượng khác, kể cả Bộ Quốc phòng và Bộ Công an, đặc biệt là hệ thống các cơ quan đại diện của Việt Nam ở nước ngoài. Đây là những đơn vị "tuyến đầu" trong công tác bảo hộ công dân.

Khi vấn đề xảy ra, ngoài việc cảnh báo, phải luôn giữ liên lạc chặt chẽ với các đầu mối cộng đồng song song với giữ kênh liên lạc với các cơ quan chức năng sở tại để nắm chắc tình hình; sẵn sàng các kế hoạch bảo vệ an toàn tính mạng công dân ở nhiều mức độ khác nhau.

Thách thức và cơ chế "chìa khóa"

Tất nhiên, cũng có những trường hợp bất trắc và đáng tiếc xảy ra, như công dân tử vong trong xung đột hoặc bị tai nạn ở nước ngoài. Với các tình huống này, Việt Nam đều nỗ lực giải quyết kịp thời, từ việc lo hậu sự cho nạn nhân, hỗ trợ gia đình sang tận nơi cho đến những nỗ lực cao nhất để đảm bảo quyền lợi chính đáng cho công dân.

Những bất trắc đó cũng nói lên phần nào các thách thức của công tác bảo hộ công dân, nhất là khi tình hình thế giới và khu vực diễn biến phức tạp. Bởi lẽ mọi việc diễn biến đôi khi rất nhanh, thậm chí trong tính từng phút, đòi hỏi công tác bảo hộ phải cực kỳ khẩn trương, có quyết định đúng lúc và trách nhiệm.

Điều này đặt ra yêu cầu cao về việc theo dõi, bám sát tình hình cũng như kỹ năng phân tích và dự báo. Đây là yêu cầu không chỉ đối với Cục Lãnh sự mà đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ, trách nhiệm của toàn Bộ Ngoại giao, giữa các đơn vị khu vực, cơ quan đại diện ở nước ngoài, sự trao đổi thông tin nhịp nhàng giữa các bộ ngành liên quan, đặc biệt là "bộ ba" Ngoại giao, Công an và Quốc phòng.

Nói cách khác, bảo hộ công dân không hoàn toàn đơn thuần là hành động "bảo vệ". Đó còn là việc phải bao gồm cả năng lực nắm bắt tình hình, phân tích và dự báo để đưa ra các kịch bản, phương án khác nhau - yêu cầu chuyên môn rất quan trọng. Ngoài trách nhiệm và nghiệp vụ vững vàng, cán bộ phải đặt trọn vẹn chữ tâm trong từng quyết định và hành động.

Một thách thức nội tại rất lớn và không kém phần quan trọng, theo Thứ trưởng Lê Thị Thu Hằng, chính là nguồn lực, tức yếu tố con người. Nhân sự tại nhiều cơ quan đại diện hiện nay rất mỏng, kể cả ở những địa bàn đang có biến động phức tạp; còn chưa kể đến những khó khăn về phương tiện, nhất là khi phải triển khai sơ tán công dân với quy mô lớn.

"Thách thức đa chiều là vậy, nhưng tôi muốn nhấn mạnh rằng chúng ta đã có một cơ chế vận hành rất tốt và được coi như một "chìa khóa". Khi cần, chúng ta có thể kích hoạt hệ thống bảo hộ công dân ngay lập tức, với nòng cốt là Cục Lãnh sự và sự chỉ đạo trực tiếp của Bộ trưởng và lãnh đạo bộ.

Chúng ta đã có nhiều kinh nghiệm qua nhiều tình huống thực tế trước đây, đặc biệt là trong năm qua với các chiến dịch bảo hộ công dân tại Ukraine, Iran và Israel, ở cả hai đầu cầu", Thứ trưởng Lê Thị Thu Hằng nói thêm.

Đã có nhiều trường hợp phải sơ tán công dân về nước, điển hình như khi xung đột bùng phát giữa Iran và Israel, Việt Nam đã kịp thời triển khai kế hoạch và đưa công dân về nước an toàn hoặc sơ tán đến vùng không bị ảnh hưởng bởi xung đột vũ trang, chiến sự. Bên cạnh đó, phải đảm bảo an ninh an toàn cho cán bộ, nhân viên cơ quan đại diện cũng như bảo vệ tài sản, cơ sở thiết yếu của cơ quan đại diện Việt Nam.

Đối với vấn đề lừa đảo trực tuyến, Bộ Ngoại giao đã phối hợp với các cơ quan chức năng đưa hơn 500 người từ các nước lân cận về nước.

Dù tình hình tại các nước này diễn biến rất phức tạp, Việt Nam có sự phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng, trong đó Bộ Ngoại giao là đầu mối và cơ quan đại diện, là "tuyến đầu" để trao đổi với các lực lượng chức năng sở tại, đưa người dân về nước an toàn.

Thứ trưởng Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng - Ảnh: Bộ Ngoại giao

Trách nhiệm công việc liền với tình người, nghĩa đồng bào

Thứ trưởng Lê Thị Thu Hằng chia sẻ đằng sau những con số thống kê tưởng chừng khô khan nhưng "biết nói" về công tác bảo hộ công dân là hình ảnh của không ít cán bộ làm việc với tinh thần không nghỉ, vượt lên trên trách nhiệm đơn thuần, "đứng giữa những lằn ranh nguy hiểm để giữ trọn vẹn sự bình an cho công dân ta, trong mọi hoàn cảnh".

Điều đó không chỉ thể hiện sự quyết tâm và tinh thần đi đầu của những "chiến sĩ" ngoại giao mà còn thắp sáng niềm tin về tình người, nghĩa đồng bào trong mọi hiểm nguy gian khó.

Ngoài ra, trong năm qua chúng ta còn thực hiện bảo hộ ngư dân và tàu cá. Mặc dù số lượng vi phạm đã giảm đáng kể, nhưng những vụ việc phát sinh thường ở những vùng biển xa hoặc chưa phân định.

Khi ngư dân bị tạm giữ tại các đảo nhỏ xa xôi, chúng ta vẫn kịp thời có mặt. Một mặt hỗ trợ cơ quan chức năng trong nước giải quyết các vấn đề liên quan đến thẻ vàng IUU. Mặt khác phải đấu tranh, theo sát để ngư dân Việt Nam được đối xử nhân đạo và được xử lý các vấn đề liên quan sớm nhất, đảm bảo quyền lợi hợp pháp của công dân, phối hợp xử lý nghiêm các vi phạm, bảo vệ hình ảnh và uy tín của đất nước.

Xuyên suốt lịch sử, ta đã thấy được nhiều hình ảnh các nhà ngoại giao "đấu trí" trong nhiều cuộc đàm phán lịch sử, thể hiện bản lĩnh khí phách ngoại giao. Song cũng có nhiều tấm gương cán bộ ngoại giao hy sinh khi làm nhiệm vụ và những "hy sinh thầm lặng" khác.

Theo Thứ trưởng Lê Thị Thu Hằng, đó là truyền thống quý báu mà các cán bộ ngoại giao ngày nay phải tiếp tục kế thừa và phát huy, đặc biệt trong bối cảnh hiện nay với mục tiêu xây dựng ngành ngoại giao chuyên nghiệp, hiện đại và sáng tạo.

"Tôi tin rằng mỗi cán bộ làm công tác bảo hộ công dân phải vững vàng một tinh thần như vậy, tinh thần phụng sự và luôn đặt Tổ quốc trong tim để có thể giải mọi "bài toán" với "đáp số có hậu", mang đến sự bình an cho công dân Việt Nam trên mọi nẻo đường", bà Hằng chia sẻ.

Nỗ lực giảm thiểu rủi ro cho công dân trước lừa đảo trực tuyến

Trong thời gian tới, khi nhu cầu đi lại, du lịch, học tập và làm việc của người dân ngày càng mở rộng và đa dạng, Thứ trưởng Lê Thị Thu Hằng tin rằng công tác bảo hộ công dân cần được tăng cường hơn nữa.
Thứ nhất là tăng cường nguồn lực về con người, phương tiện và tài chính. Thứ hai, khái niệm an ninh con người hiện nay không chỉ là an ninh sinh mạng hay an toàn theo định nghĩa truyền thống, mà còn là an ninh an toàn trên môi trường số.
"Chúng ta phải nỗ lực giảm thiểu rủi ro cho công dân từ không gian mạng trước nạn lừa đảo trực tuyến. Tôi kỳ vọng việc đảm bảo an ninh, an toàn cho công dân sẽ luôn được thực hiện ở mức cao nhất có thể.
Cơ quan đại diện luôn phải có mặt kịp thời, sự hiện diện ấy không chỉ mang đến cho công dân ta những giải pháp vượt qua phút nguy nan, "ánh sáng cuối đường hầm" mà còn là cả những màu nhiệm về tình người, nghĩa đồng bào trong gian khó, để hạnh phúc và sự bình an có mặt ở mọi nơi, đúng như tinh thần, đích đến của đường lối, chủ trương Đại hội XIV của Đảng", Thứ trưởng Bộ Ngoại giao bày tỏ.

Theo Tuoitre