Biến thể mới đang lan rộng của virus SARS-CoV-2 khác biệt đáng kể so với các biến thể trước đó, đến mức có thể dễ dàng “thoát” hơn khỏi miễn dịch có được nhờ tiêm chủng hoặc đã từng mắc Covid-19. Các chuyên gia tại nhiều nước, trong đó có CH Séc, đều đã lên tiếng cảnh báo. Nếu biến thể này tiếp tục lan rộng, nhiều khả năng sẽ phải điều chỉnh thành phần vắc xin.

Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC) cho biết biến thể mới có tên BA.3.2, được đặt biệt danh là “cikáda” (ve sầu). Theo các chuyên gia Mỹ, biến thể này mang trong protein gai (spike protein) những đột biến “có thể làm giảm hiệu quả của miễn dịch thu được sau nhiễm bệnh hoặc sau tiêm chủng”. Điều đó không có nghĩa vắc xin hay miễn dịch sau mắc bệnh hoàn toàn mất tác dụng, mà chỉ là mức độ bảo vệ giảm đi phần nào. Tuy vậy, thay đổi này đủ lớn để các cơ quan y tế Mỹ phải lưu ý đặc biệt.

“Đây là biến thể phát triển âm thầm ‘ở hậu trường’, phía sau các dòng phụ mạnh hơn của BA.2.86, vì vậy nó được đặt biệt danh là ve sầu,” bà Helena Jiřincová, chuyên gia của Phòng thí nghiệm tham chiếu quốc gia về cúm và các bệnh hô hấp không do cúm, giải thích nguồn gốc tên gọi. Tại Séc, giới virus học đã cảnh báo về biến thể này từ mùa thu 2025 và mô tả chi tiết hơn trong báo cáo định kỳ tháng 1 năm nay.

Đặc điểm của biến thể mới  

Tại Mỹ, trường hợp nhiễm “ve sầu” được ghi nhận muộn nhất là vào mùa hè năm ngoái, khi kiểm tra ngẫu nhiên một hành khách tại sân bay San Francisco. Sau đó, virus dường như “lặng đi”, cho tới khi xuất hiện trở lại vào tháng 12, chủ yếu ở những bệnh nhân phải nhập viện hoặc được điều trị ngoại trú vì Covid-19. Tín hiệu tích cực là trong số năm ca bệnh được mô tả, không có trường hợp tử vong. Tuy nhiên, các phân tích tiếp theo đã xác nhận khả năng né tránh miễn dịch của dòng này.

CDC cho hay hai trong ba bệnh nhân nhập viện đầu tiên nhiễm BA.3.2 là người cao tuổi đã có bệnh nền mạn tính; một người trong số đó được đưa vào viện từ bốn ngày trước vì bệnh tim.

Dữ liệu từ hệ thống giám sát nước thải tại Mỹ cũng cho thấy biến thể này đang lan rộng. Xét nghiệm định kỳ phát hiện dấu vết của BA.3.2 trong nước thải tại khoảng một nửa số bang, trải khắp các vùng. Theo giới chuyên gia, mức độ hiện diện như vậy cho thấy biến thể có tiềm năng lan nhanh hơn, thường gắn với khả năng né tránh miễn dịch tốt hơn.

Trong báo cáo mới, CDC nhấn mạnh còn quá sớm để khẳng định liệu BA.3.2 có làm bệnh nặng hơn hoặc gây thêm áp lực lên hệ thống y tế Mỹ hay không. Trên thực tế, số giường bệnh hiện chưa cho thấy xu hướng gia tăng đột biến.

Nguy cơ với người cao tuổi  

Theo phân tích mới nhất của CDC, số ca tử vong do Covid-19 tại Mỹ vẫn vượt 100.000 trường hợp mỗi năm, trong đó phần lớn là người trên 65 tuổi. Giáo sư David C. Grabowski (Trường Y Harvard), trong bài xã luận đi kèm báo cáo mới về tử vong, khuyến nghị người cao tuổi nên “tránh các viện dưỡng lão và cơ sở lưu trú tập trung đông người, nơi Covid-19 có thể lây lan rất nhanh”. Thay vào đó, ông khuyên nên ưu tiên các cơ sở có phòng đơn, hệ thống thông gió tốt và quy trình kiểm soát nhiễm khuẩn được cải thiện.

Biến thể đã có mặt ở Séc  

Theo CDC, dòng BA.3.2, tức “ve sầu”, có thể xuất hiện lần đầu tại Nam Phi, nơi nó được ghi nhận vào tháng 11/2024. Từ đó đến nay, biến thể này đã lan sang nhiều nước trên thế giới, trong đó có CH Séc.

Như đã nêu, tại Séc, các nhà virus học mô tả chi tiết biến thể này trong báo cáo tháng 1. “Hiện chúng tôi ghi nhận biến thể ve sầu BA.3.2 và các dòng phụ của nó cũng xuất hiện tại Séc, nhưng với tỷ lệ tương đối thấp,” bà Jiřincová cho biết với Đài Truyền hình Séc. “Đây không phải biến thể nằm trong nhóm cảnh báo của CDC, WHO hay ECDC, mà thuộc nhóm biến thể được theo dõi (VUM), do đặc điểm kháng nguyên của nó khác với các biến thể lưu hành trong hai năm qua, và cũng khác với các chủng đang được sử dụng làm nền sản xuất vắc xin,” bà giải thích lý do biến thể này hiện được chú ý nhiều.

Theo báo cáo mới nhất của cơ quan châu Âu, “ve sầu” đang ngày càng chiếm ưu thế trong Liên minh châu Âu, thậm chí tại một số nơi đã trở thành biến thể chủ đạo. Cho tới thời điểm này, các cơ quan y tế châu Âu chưa ghi nhận mức tử vong tăng lên gắn với BA.3.2. Tuy nhiên, sự khác biệt về mặt virus học có thể kéo theo hệ quả trong dài hạn.

“Trong trường hợp các dòng BA.3.2.x lan rộng, nhiều khả năng thành phần vắc xin ngừa Covid-19 sẽ phải được điều chỉnh,” bà Jiřincová nhận định.

Theo CT24