Tranh luận về chi tiêu quốc phòng những tuần gần đây đã biến thành cuộc trình diễn cảm xúc. Phe đối lập và phần lớn báo chí rơi vào trạng thái hoảng loạn, biến mức chi 2,1% GDP cho quốc phòng thành kịch bản tận thế. Nhưng cách hù dọa đó gần như không có gì chung với thực tế.

Thực tế là sau khi lên nắm quyền, chúng tôi kế thừa từ chính phủ Fiala một bản ngân sách “bị nói dối”, với lỗ hổng 90 tỉ korun. Trong bối cảnh đó, mức chi quốc phòng 2,1% GDP là giới hạn tối đa mà Cộng hòa Séc năm nay có thể chịu đựng mà không làm suy yếu hệ thống y tế, an sinh xã hội, đầu tư vào năng lượng hay an ninh nội địa. Và đó vẫn là mức cao hơn 2% GDP – con số duy nhất được quy định trong luật, cũng xấp xỉ tỷ lệ mà Pháp hay Italy chi cho quốc phòng.

Quốc phòng là ưu tiên của chính phủ chúng tôi. Nhưng tôi bác bỏ quan điểm rằng, trong cuộc chạy đua máy móc vì những con số phần trăm, chúng ta phải bị dồn tới những bước đi làm suy yếu nền kinh tế và phá vỡ ổn định xã hội. Cách tiếp cận như vậy rốt cuộc không làm Séc mạnh hơn, mà trái lại khiến đất nước dễ tổn thương hơn. Bất kỳ ai thực sự quan tâm tới năng lực phòng thủ của Séc – kể cả các đồng minh – đều phải nhìn thấy thực tế đó.

Những con số đang đứng về phía chính phủ: năm nay, chúng ta sẽ chi 185 tỉ korun cho quốc phòng, tức nhiều hơn gần 14 tỉ korun so với số tiền chính phủ Fiala rót cho quân đội năm ngoái. Từ năm 2014 đến 2025, chi tiêu quốc phòng đã tăng hơn bốn lần (từ 41 tỉ năm 2014 lên 171,7 tỉ korun năm 2025). Thêm vào đó, khi GDP tăng, chi tiêu thực tế cho quốc phòng cũng tăng theo, dù tỷ lệ phần trăm so với GDP về cơ bản vẫn tương đương.

Chính phủ Fiala ném tiền qua cửa sổ

Chính phủ tiền nhiệm tuy có “chạm” được mốc 2% GDP trong các năm 2024 và 2025 – nếu tôi nhắm cả hai mắt – nhưng đó là nhờ các “mẹo kế toán”: trả trước hóa đơn mua F‑35 sẽ chỉ được giao sau 9 năm, mua xe tăng lỗi thời và bếp dã chiến bị đội giá 66 triệu korun từ công ty của một cựu thượng nghị sĩ ODS. Họ dồn tiền cho quân đội, sau đó ném qua cửa sổ, trong khi đóng góp thực tế vào năng lực phòng thủ chỉ rất hạn chế.

Chính phủ chúng tôi ngược lại tập trung vào việc nâng cao thực chất an ninh của Cộng hòa Séc. Chúng tôi muốn tăng cường tuyển quân, cải thiện lương, bảo đảm nhà ở cho bộ đội, đồng thời hiện đại hóa trang bị, vũ khí. Song song đó, trọng tâm phải dồn vào những lĩnh vực quân đội thực sự cần: phòng không, hệ thống chống máy bay không người lái, an ninh mạng và thực hiện các nhiệm vụ cụ thể trong khuôn khổ NATO – chẳng hạn xây dựng đầy đủ lữ đoàn cơ giới thứ hai.

Tôi luôn thấy buồn cười khi phe đối lập – đặc biệt là ODS – thể hiện “lo lắng cho an ninh”. Khi chúng tôi vào chính phủ năm 2014, ngân sách Bộ Quốc phòng đã bị cắt xuống còn 41 tỉ korun, từ mức 56 tỉ năm 2006. Trong ngân sách cuối cùng do chúng tôi chuẩn bị năm 2022, quân đội đã được phân bổ 91 tỉ korun.

Còn ODS làm gì khi lên cầm quyền? Họ cắt 5,4 tỉ korun khỏi quốc phòng, kéo chi tiêu từ 1,39% GDP xuống 1,34%. Khi đó, dù chúng tôi đã ở phe đối lập, chúng tôi đề xuất trả lại tiền cho quân đội, nhưng các nghị sĩ ODS nói họ chỉ làm vậy nếu đồng thời chúng tôi “nới tay với ngành cờ bạc”.

Rà soát kỹ các gói mua sắm

Bước ngoặt chỉ đến với cuộc xâm lược Ukraine – không phải vì đột nhiên họ lo cho an ninh, mà vì các đảng truyền thống nhận ra rằng trong “núi tiền” và các hợp đồng ở Bộ Quốc phòng, sẽ có không ít thứ “dính lại dưới móng tay” họ. Đó là lý do tại sao tại Bộ Quốc phòng, chúng tôi đang tiến hành một cuộc kiểm toán sâu các gói thầu, nhằm làm rõ số tiền 450 tỉ korun tiền thuế đã được sử dụng như thế nào.

Chương trình của chính phủ chúng tôi không được xây dựng trên chiến tranh, cũng không xoay quanh Ukraine. Trọng tâm là Cộng hòa Séc và người dân Séc. Vì vậy, chi tiêu quốc phòng phải dựa trên thực tế và cân nhắc có trách nhiệm với các ưu tiên khác – từ y tế, năng lượng, giáo dục đến ổn định xã hội.

Phòng thủ quốc gia phải được xây dựng một cách hợp lý, từng bước, trong thế cân bằng với yêu cầu giữ cho Cộng hòa Séc tiếp tục là một quốc gia mạnh và thịnh vượng.

Theo CNN Prima news