Ngân sách dành cho Bộ Giáo dục Séc trong năm 2027 cuối cùng sẽ không đạt mốc 300 tỷ korun như kỳ vọng ban đầu. Trong cuộc trao đổi với báo Novinky, Bộ trưởng Giáo dục Robert Plaga (đảng ANO) giải thích lý do ngân sách giảm xuống còn 292 tỷ korun, đồng thời cho biết ông vẫn muốn thực hiện các cam kết đầy tham vọng về lương giáo viên vào năm 2029, bất chấp nguồn lực hạn chế trong năm tới.

Ông cũng đề cập tới những bất đồng với Thủ tướng Andrej Babiš (ANO) và Chủ tịch Hạ viện Tomio Okamura (SPD) liên quan tới đề xuất bãi bỏ lớp 9 hay khôi phục cơ chế hoãn nhập học bổ sung.

Giáo dục cần thêm 40–50 tỷ korun nếu không bị ràng buộc ngân sách
Hiện Chính phủ Séc đang bàn thảo ngân sách cho năm tới. Trước đó, ông Plaga từng cho rằng kinh phí cho ngành giáo dục nên tăng từ mức 284 tỷ korun của năm nay lên gần 300 tỷ korun, dù theo nhiều chuyên gia con số này vẫn là chưa đủ.

Bộ trưởng Plaga thẳng thắn thừa nhận, nếu không có các giới hạn ngân sách, ngành giáo dục sẽ cần thêm khoảng 40–50 tỷ korun để bù đắp phần thiếu hụt trong hệ thống. Ông cho biết bản thân không bước vào đàm phán với kỳ vọng sẽ giành được toàn bộ số tiền cần thiết, nhưng mục tiêu là từng bước thực hiện đúng cam kết trong tuyên bố chương trình của chính phủ.

Theo ông, mức thâm hụt hiện nay của ngành giáo dục vào khoảng 50 tỷ korun và mục tiêu là phải thu hẹp khoảng trống này trước khi nhiệm kỳ kết thúc.

Ngân sách thực tế chỉ còn 292 tỷ korun, bao gồm cả quỹ châu Âu
Lý giải về con số thấp hơn kỳ vọng, ông Plaga cho biết mốc 300 tỷ korun mà ông từng nhắc tới là đã bao gồm cả nguồn vốn từ các quỹ châu Âu. Tuy nhiên, phần hỗ trợ này trong năm tới sẽ giảm khoảng 8 tỷ korun so với cùng kỳ, kéo tổng nguồn lực dành cho giáo dục, kể cả các dự án châu Âu, xuống còn khoảng 292 tỷ korun.

Dù bày tỏ mong muốn có ngân sách cao hơn, Bộ trưởng Giáo dục cho biết ông đã đạt được thỏa thuận với Bộ trưởng Tài chính Alena Schillerová (ANO): đến năm 2029, chính phủ sẽ hoàn thành các cam kết đã đề ra. Theo đó, ông chấp nhận từ bỏ việc tăng mạnh một lần trong năm 2027 để đổi lại lời hứa ngân sách sẽ tiếp tục tăng trong những năm sau.

Mục tiêu lương giáo viên 75.000 korun vào năm 2029
Liên quan đến vấn đề lương giáo viên, ông Plaga nhấn mạnh luật hiện hành quy định thu nhập giáo viên phải đạt 130% mức lương gộp trung bình. Trước đó, ông từng cam kết đưa mức lương trung bình của giáo viên lên 75.000 korun.

Ông cho rằng dưới thời chính phủ của Thủ tướng Petr Fiala, việc tính toán ngân sách lương cho giáo viên dựa trên số liệu lương trung bình cách đó hai năm, đồng thời chưa tính đầy đủ đến mức tăng lương của nhân viên phi sư phạm và các lao động khác trong trường học. Điều này khiến lãnh đạo nhà trường phải dùng một phần quỹ lương giáo viên để bù sang các vị trí khác.

Theo thỏa thuận hiện nay, trong năm tới, các chi phí của nhà trường cho các vị trí hỗ trợ, cũng như khoản kinh phí liên quan đến việc điều chỉnh theo chỉ số khó khăn giáo dục – chẳng hạn ở những trường có nhiều học sinh thuộc diện yếu thế – sẽ được đảm bảo. Phần lương giáo viên vẫn sẽ tiếp tục được tính theo mức 130% lương gộp trung bình của hai năm trước.

Từ năm 2028, việc tính toán sẽ dựa trên mức lương trung bình của năm 2027; đến năm 2029, ngân sách lương sẽ được tính theo ước tính của năm hiện hành. Theo ông Plaga, cách làm này sẽ giúp đạt được cam kết lương giáo viên trung bình 75.000 korun và lương khởi điểm 50.000 korun.

Lương giáo viên được kỳ vọng tăng dần từ năm 2027
Bộ trưởng Plaga cho biết ông tin rằng thu nhập giáo viên sẽ dần phục hồi sau giai đoạn suy giảm, khi mức lương từng tụt xuống chỉ còn tương đương 108% lương gộp trung bình dưới thời Bộ trưởng Tài chính Zbyněk Stanjura và Bộ trưởng Giáo dục Mikuláš Bek.

Ông kỳ vọng trong năm nay, lương giáo viên sẽ đạt khoảng 111–112% mức trung bình của năm hiện tại. Sang năm 2027, con số này có thể tăng lên 113–115%, trước khi có những bước nhảy mạnh hơn trong các năm tiếp theo để tiến gần mức 125–130% vào cuối nhiệm kỳ chính phủ.

Về việc các mức tăng này có được phản ánh trong dự báo ngân sách trung hạn hay không, ông Plaga nói chưa rõ Bộ Tài chính sẽ xây dựng khung chi tiêu ra sao, nhưng khẳng định ông đã có cam kết chính trị từ Bộ trưởng Tài chính về việc thực hiện lộ trình như đã nêu.

Bác bỏ đề xuất bãi bỏ lớp 9 để tiết kiệm 50 tỷ korun
Một trong những chủ đề gây tranh cãi gần đây là đề xuất của Chủ tịch Hạ viện Tomio Okamura, người đứng đầu phong trào SPD – đối tác liên minh của chính phủ. Ông Okamura cho rằng có thể bãi bỏ năm học lớp 9 trong giáo dục bắt buộc để tiết kiệm tới 50 tỷ korun mỗi năm. Đề xuất này được cho là dựa trên tư vấn của Thứ trưởng Bộ Tài chính Petr Mach (SPD).

Bộ trưởng Plaga bác bỏ hoàn toàn quan điểm này, cho rằng việc xóa bỏ riêng lớp 9 là vô lý, thiếu tính toán và sẽ không tạo ra bất kỳ khoản tiết kiệm thực chất nào. Ông cho biết cả Bộ Giáo dục lẫn Bộ Tài chính đều không đồng tình với nghiên cứu nói trên, thậm chí phía tài chính còn đánh giá tài liệu này là không thuyết phục.

Ông cũng bày tỏ mong muốn các lãnh đạo chính trị, trước khi công bố những đề xuất như vậy ra công luận, nên tham khảo ý kiến của Bộ trưởng Giáo dục.

“Không lý tưởng khi phải phản bác trên mạng xã hội”
Khi được hỏi liệu các đối tác liên minh có trao đổi trước với ông hay không, Bộ trưởng Plaga cho biết không ai bàn bạc với ông về mặt chuyên môn trước khi đưa ra ý tưởng trên. Ông lấy làm tiếc vì những phát ngôn như vậy thường dẫn tới các cuộc tranh cãi trên mạng xã hội, buộc ông phải lên tiếng phản bác, gây tốn thời gian và nguồn lực lẽ ra có thể dành cho các ưu tiên thực sự của ngành.

Dù vậy, ông cho biết không coi đây là vấn đề cá nhân, đồng thời kêu gọi cả các đối tác trong liên minh lẫn phe đối lập nên tham khảo ý kiến Bộ Giáo dục trước khi đưa ra các đề xuất liên quan đến trường học.

“Giáo dục không phải lĩnh vực để cắt giảm”
Trong bối cảnh chính phủ dự kiến thâm hụt ngân sách cao trong năm tới và đối mặt với chỉ trích từ nhiều chuyên gia kinh tế, Bộ trưởng Plaga vẫn nhấn mạnh rằng giáo dục không phải là lĩnh vực nên cắt giảm chi tiêu.

Theo ông, so với các nước OECD, giáo dục tại Séc vẫn đang bị đầu tư dưới mức cần thiết. Vì vậy, thay vì thắt chặt, nhà nước cần đầu tư hiệu quả hơn cho tương lai của trẻ em. Ông cho rằng nếu tăng được nguồn thu ngân sách, chính phủ nên ưu tiên bổ sung thêm nguồn lực cho cả giáo dục phổ thông lẫn giáo dục đại học, bởi những khoản đầu tư này sẽ mang lại lợi ích lâu dài trong tương lai.

Không rút ngắn kỳ nghỉ hè
Trên mạng xã hội gần đây cũng xuất hiện tranh luận về độ dài của kỳ nghỉ hè sau khi ông Plaga đăng tải một số bình luận liên quan chủ đề này.

Bộ trưởng khẳng định năm học 2026–2027 đã được ấn định rõ ràng: năm học kết thúc vào ngày 30/6, kỳ nghỉ hè vẫn diễn ra trong tháng 7 và tháng 8 như hiện nay, hoàn toàn không có thay đổi.

Ông cho biết mình chỉ muốn khơi gợi thảo luận về việc quy định nghỉ hè vào tháng 7 và tháng 8 đã tồn tại từ năm 1925 – tức hơn một thế kỷ – trong khi thế giới đã thay đổi đáng kể. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh chưa từng có ý định rút ngắn kỳ nghỉ hè.

Xem xét lại quy định hoãn nhập học lớp 1
Một chủ đề khác gây tranh cãi là quy định về hoãn nhập học lớp 1. Năm ngoái, Hạ viện Séc đã thông qua việc siết điều kiện cho hoãn nhập học – vốn áp dụng với khoảng 1/3 đến 1/4 số trẻ em – và các nghị sĩ của ANO cũng bỏ phiếu ủng hộ. Tuy nhiên, khi luật còn chưa có hiệu lực đầy đủ, nội bộ chính trường đã tiếp tục nổ ra tranh luận.

Ông Plaga cho biết ngay từ thời điểm thông qua sửa đổi luật, ông đã đồng tình rằng tỷ lệ hoãn nhập học ở Séc là quá cao và cần được xử lý. Tuy nhiên, ông cũng cho rằng biện pháp hỗ trợ trong luật là quá ít, chủ yếu chỉ có trợ giảng cho các lớp 1 có từ 15 học sinh trở lên, nên việc siết quá mạnh có thể gây tác dụng ngược.

Theo ông, điều đáng lo ngại là không chỉ những trường hợp “hoãn không cần thiết” bị loại bỏ, mà ngay cả những trẻ thực sự cần thêm thời gian chuẩn bị cũng có thể bị buộc vào lớp 1 quá sớm.

Muốn giữ lại các lớp dự bị trước tiểu học
Cùng trong gói sửa đổi, luật cũng quy định bãi bỏ các lớp dự bị từ năm 2029. Về điểm này, Bộ trưởng Plaga cho biết ông hiểu logic của quyết định, nhưng lưu ý rằng nó chỉ thực sự hợp lý nếu việc giảm tỷ lệ hoãn nhập học thành công tuyệt đối.

Hiện nay, các quy định siết hoãn nhập học đang được áp dụng theo lộ trình, trong năm nay mới chỉ áp dụng với những trẻ đủ 6 tuổi trước cuối tháng 3. Ông Plaga cho biết sẽ tiếp tục theo dõi dữ liệu thực tế từ các trường để đánh giá xem quy định hiện hành có quá chặt hay không.

Về các lớp dự bị, ông cho rằng đây là công cụ vẫn nên có chỗ đứng trong hệ thống giáo dục và mong muốn duy trì mô hình này, dù vai trò và hình thức cụ thể có thể sẽ phải được điều chỉnh lại sau khi có đánh giá dữ liệu đầy đủ.

Bác bỏ khả năng khôi phục “hoãn nhập học bổ sung”
Trước đó, Thủ tướng Babiš từng phát biểu trên Facebook rằng sẽ “chuẩn bị” cho việc tái áp dụng cơ chế hoãn nhập học bổ sung. Tuy nhiên, Bộ trưởng Plaga cho biết ông không nhận được nhiệm vụ như vậy.

Theo ông, việc để trẻ “rớt lại mầm non”, theo cách nói dân dã, là điều gần như không tồn tại ở bất kỳ quốc gia châu Âu nào. Đây sẽ là một cú sốc lớn đối với trẻ, tạo ra cảm giác thất bại ngay từ đầu hành trình học tập.

Bộ trưởng nhấn mạnh ông sẽ xem xét sửa đổi luật dựa trên dữ liệu thực tế, trao đổi với giáo viên để tìm ra điểm cân bằng phù hợp nhất, nhằm đảm bảo lợi ích tốt nhất cho trẻ em. Mục tiêu là không để trẻ quá áp lực khi vào lớp 1, nhưng cũng không đi theo hướng mà các nước khác không áp dụng vì không hiệu quả.

Cần tạo sự ổn định và dễ dự đoán cho nhà trường
Khi được hỏi liệu việc liên tục điều chỉnh, thay đổi và những phát ngôn thiếu thống nhất từ giới chức có gây thêm áp lực cho trường học và giáo viên hay không, ông Plaga thừa nhận đây là một vấn đề có thật.

Ông cho biết nhiều quyết định trong năm nay là phản ứng trước những gì ông tiếp nhận từ người tiền nhiệm, trong đó có những việc theo ông là chưa được chuẩn bị kỹ, ví dụ như việc lùi thời điểm bắt buộc áp dụng các chương trình khung giáo dục mới.

Bộ trưởng thừa nhận các hiệu trưởng không muốn phải làm việc trong tình trạng “đi hướng này rồi lại chuyển hướng khác”, và nhiều người cũng mong muốn hệ thống ổn định, ít thay đổi hơn.

Để tạo tính dự báo, ông cho biết vào mùa thu tới sẽ công bố các ưu tiên cùng “lộ trình” hành động đến năm 2029, qua đó giúp các trường học biết rõ những gì đang chờ phía trước. Ông cũng nói sẽ tiếp tục tìm kiếm đồng thuận chính trị rộng rãi, bao gồm cả với phe đối lập, để các cải cách giáo dục có tính liên tục qua nhiều nhiệm kỳ.

Luật giáo dục đại học mới dự kiến được thông qua trong năm 2027
Về cải cách giáo dục đại học, Bộ trưởng Plaga cho biết tiến độ xây dựng luật mới vẫn đang bám sát kế hoạch. Dự kiến vào mùa thu, đề cương luật sẽ được đưa ra lấy ý kiến liên bộ.

Quá trình soạn thảo có sự tham gia của Hội đồng Giáo dục Đại học, Ban đại diện sinh viên các trường đại học và Hội nghị Hiệu trưởng Séc.

Theo ông, dự luật sẽ bao gồm các nguyên tắc về cơ chế tài trợ theo hợp đồng – tức nhà nước sẽ “đặt hàng” các trường đào tạo sinh viên ở những ngành mà xã hội cần trong nhiều năm tới và cấp kinh phí tương ứng – cùng với các nội dung về đổi mới quản trị đại học và điều chỉnh lộ trình nghề nghiệp học thuật.

Ông Plaga bày tỏ tin tưởng rằng trong năm 2027, sau 30 năm, Cộng hòa Séc sẽ có thể thông qua một đạo luật giáo dục đại học mới.

Nguồn Novinky