Bộ trưởng Tư pháp CH Séc Jeroným Tejc muốn thúc đẩy một thay đổi lớn trong luật hình sự, theo đó hạ độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự của trẻ em từ 15 xuống 13 tuổi, nhưng chỉ áp dụng với một số tội đặc biệt nghiêm trọng và tội phạm bạo lực. Đề xuất đang làm dấy lên tranh luận gay gắt trong giới chính trị và bảo vệ trẻ em, song ông Tejc vẫn kỳ vọng quy định mới có thể có hiệu lực từ ngày 1/1/2028.

Thông tin trên được Bộ trưởng Tư pháp Jeroným Tejc (độc lập do đảng ANO đề cử) chia sẻ trong cuộc trao đổi với Novinky.cz. Theo ông, đây không phải là đề xuất hạ đồng loạt ngưỡng tuổi chịu trách nhiệm hình sự từ mức hiện hành là 15 tuổi.

“Tôi từ lâu đã ủng hộ việc hạ tuổi chịu trách nhiệm hình sự xuống 13 đối với một số tội phạm bạo lực nghiêm trọng nhất. Trẻ em ở độ tuổi này biết rằng không được ăn cắp, và chắc chắn biết rằng không được giết người,” ông Tejc nói.

Ông cho rằng việc hạ ngưỡng tuổi một cách đại trà, chẳng hạn từ 15 xuống 14 - phương án thường được nhắc tới - “theo tôi sẽ không giải quyết được gì”.

Chỉ áp dụng với một số tội danh đặc biệt nghiêm trọng
Theo Bộ trưởng Tư pháp Séc, ý nghĩa của thay đổi nằm ở việc áp dụng với những hành vi bạo lực nghiêm trọng nhất, thay vì mở rộng cho toàn bộ các loại tội phạm.

“Tôi không muốn gọi điều gì đến, nhưng hiện nay về cơ bản chúng ta đang ở trong tình huống mà nếu một thủ phạm 14 tuổi giết 20 bạn cùng lớp, thì vẫn không phải chịu trách nhiệm hình sự, và rồi chỉ phải chịu một biện pháp bảo vệ nào đó, cuối tuần còn có thể về nhà,” ông Tejc nói.

Ông cho biết đã cho thực hiện một bản phân tích liên quan đến vấn đề này và dự kiến sẽ trình lên các nghị sĩ vào tháng 9 tới. Trước đó, nội dung này sẽ được công bố rộng rãi cùng với bà Renata Vesecká (độc lập do đảng Motoristé đề cử), Chủ tịch Ủy ban Hiến pháp - Pháp luật của Hạ viện, đồng thời là cựu Viện trưởng Viện Công tố Tối cao.

Khi được hỏi thời điểm sớm nhất mà thay đổi này có thể có hiệu lực, ông Tejc nói mốc thực tế là “khoảng một năm rưỡi nữa”, tức ngày 1/1/2028. “Bởi vì dự thảo sẽ được đệ trình, nếu chúng tôi đạt được đồng thuận, vào khoảng cuối năm nay,” ông nói rõ.

Tuy nhiên, vị bộ trưởng cũng thừa nhận quá trình lập pháp sẽ rất phức tạp và việc thông qua sửa đổi sẽ không hề dễ dàng. “Tôi biết đây không phải vấn đề chỉ chia rẽ phe đối lập và liên minh cầm quyền, mà còn chia rẽ ngay trong từng đảng,” ông nói, đồng thời dự báo một cuộc tranh luận “đầy cảm xúc”.

Ủng hộ từ Viện Công tố, phản đối từ ombudsman trẻ em và nhiều nghị sĩ
Đề xuất của ông Tejc nhận được sự đồng tình từ Viện trưởng Công tố Tối cao Lenka Bradáčová. Ngược lại, Thanh tra viên về quyền trẻ em Martin Beneš, đại diện chính phủ về nhân quyền Tatiana Malá và một số nghị sĩ từ cả phe cầm quyền lẫn đối lập đều phản đối.

Mùa xuân năm nay, bà Tatiana Malá, đại diện của chính phủ về nhân quyền đồng thời là Chủ tịch Nhóm nghị sĩ ANO, từng tuyên bố rằng việc hạ tuổi chịu trách nhiệm hình sự không phải là con đường phù hợp.

“Nếu chúng ta không có phương án B, tức là không biết sẽ làm việc với những đứa trẻ đó như thế nào sau khi hạ tuổi chịu trách nhiệm hình sự, thì không thể hạ được. Không ai muốn trẻ em vào tù rồi học thêm những điều mà trước đó chúng còn chưa biết, những việc mà trước đó chúng còn chưa từng bị kết án,” bà Malá lập luận tại cuộc họp của Ủy ban Hiến pháp - Pháp luật Hạ viện.

Phản đối cũng đến từ một số nghị sĩ đối lập, trong đó có cựu Bộ trưởng Tư pháp Jiří Pospíšil (TOP 09) và cựu Bộ trưởng Eva Decroix (ODS), người gọi đề xuất này là “chủ nghĩa dân túy”.

“Con đường không nằm ở việc hạ độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự, mà là ở chỗ các cơ sở giáo dưỡng cho trẻ em phải thực sự vận hành hiệu quả. Chúng phải có đủ thẩm quyền, đủ chuyên gia và đủ tài chính. Chúng phải có khả năng làm việc với những trẻ mà ngay từ bây giờ chúng ta đã biết là đang có vấn đề giáo dục nghiêm trọng. Nếu không có một hệ thống vận hành hiệu quả, thì mọi cuộc tranh luận về việc tăng nặng hình phạt chỉ là giải pháp dân túy trên giấy,” bà Decroix viết trong một bài đăng trên Facebook hồi tháng 6.

Ombudsman trẻ em: Cần tập trung vào phòng ngừa, không phải hạ tuổi truy cứu
Thanh tra viên về quyền trẻ em Martin Beneš cho biết ông bất ngờ trước đề xuất của Bộ trưởng Tejc và không xem đây là hướng đi đúng.

“Đối với tôi, đây là thông tin mới. Tôi không cho rằng hạ độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự là con đường đúng đắn. Chúng ta nên tập trung nhiều hơn vào các biện pháp phòng ngừa,” ông Beneš nói với Novinky.

Theo ông, một đứa trẻ phạm tội trong độ tuổi từ 13 đến 15 rất có thể đang sống trong môi trường căng thẳng, không phù hợp hoặc có nhiều yếu tố bất lợi.

“Vì vậy, chúng ta nên phát hiện các tình huống có vấn đề trong gia đình và can thiệp đúng cách, kịp thời, để trẻ em ở độ tuổi này phạm tội ít nhất có thể,” ông nói, đồng thời cho rằng đây cũng là giải pháp ít tốn kém hơn so với việc giam giữ trẻ. Theo ông, tốt hơn là đưa trẻ ra khỏi môi trường rủi ro, chẳng hạn thông qua chăm sóc thay thế trong gia đình nuôi dưỡng.

Viện trưởng Công tố Tối cao đề nghị lập cơ sở giam giữ chuyên biệt cho trẻ vị thành niên
Ở chiều ngược lại, bà Lenka Bradáčová cho rằng có thể hạ ngưỡng tuổi xuống 13, nhưng chỉ đối với những tội danh nghiêm trọng nhất.

“Nếu đó là cách duy nhất để bảo vệ xã hội khỏi nguy cơ tái phạm của các trẻ vị thành niên bạo lực, thì với tôi là có thể. Nhưng chỉ áp dụng với một số hành vi bạo lực được lựa chọn, có tính chất nghiêm trọng nhất, gắn với hậu quả tàn phá đối với tính mạng và sức khỏe,” bà Bradáčová nói trong một cuộc phỏng vấn với Novinky hồi tháng 4.

Tuy nhiên, theo bà, việc này phải đi kèm với việc thành lập một cơ sở chuyên biệt, tương tự như một hình thức “giam giữ trẻ em”, có chế độ canh giữ, khác với các cơ sở giáo dưỡng hiện nay.

“Hiện nay, các trẻ em phạm tội được đưa vào những cơ sở mà ở đó các em phá hỏng việc giáo dục những trẻ khác, bỏ trốn, tái phạm. Về cơ bản, hệ thống đang chờ cho đến khi các em đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự, để sau 15 tuổi có thể bị đưa vào nhà tù như những tội phạm thông thường,” bà Bradáčová nhận định.

Bà cũng dẫn số liệu thống kê để bảo vệ quan điểm của mình: “Thống kê cho chúng ta câu trả lời rất rõ. Nếu muốn xử lý ít nhất 60% các vụ phạm tội bạo lực, thì mốc phù hợp là 13 tuổi. Đối với các hành vi điển hình có tính chất nghiêm trọng, 30% do trẻ 14 tuổi thực hiện và thêm 30% nữa do trẻ 13 tuổi gây ra.”

Tội phạm trẻ em không tăng về số lượng, nhưng mức độ bạo lực ngày càng nghiêm trọng
Theo ông Tejc và bà Bradáčová, số lượng tội phạm do trẻ em gây ra không tăng, thậm chí ở một số nhóm như tội phạm tài sản còn giảm. Tuy nhiên, bản phân tích mà Bộ Tư pháp đề cập cho thấy số vụ nghiêm trọng nhất, đặc biệt là tội phạm bạo lực, lại đang gia tăng.

“Tính hung hãn và mức độ tàn bạo đang tăng lên. Đó là điều mà chúng ta sẽ còn phải đối mặt. Từ Mỹ, từ phương Tây, đang xuất hiện những điều mà có lẽ trước đây chúng ta không thể tưởng tượng nổi. Chúng ta sẽ phải làm gì đó với vấn đề này,” ông Tejc nói.

Theo Bộ trưởng Tư pháp Séc, điều cần thiết là phải bắt đầu làm việc cả với những trẻ có hành vi bạo lực, kể cả khi chưa phải là những tội nghiêm trọng nhất. Tuy nhiên, theo ông, không thể tiếp tục để những trẻ bị đưa vào cơ sở bảo trợ vì đã có hành vi sai trái sống chung trong cùng một trại với những trẻ mồ côi hoặc mất cha mẹ.

“Bởi vì hệ thống hiện nay được thiết lập như vậy. Trong khi đáng lẽ phải có cách tiếp cận hoàn toàn khác nhau,” ông Tejc nhấn mạnh.

Dư luận chia rẽ
Một cuộc thăm dò ý kiến độc giả của Novinky ghi nhận 3.666 người tham gia. Trong đó, 83,6% ủng hộ hạ độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự đối với mọi loại tội phạm, 11,4% đồng ý nhưng chỉ với những tội đặc biệt nghiêm trọng, còn 5% phản đối hoàn toàn.

Dù vậy, kết quả này không có giá trị như một khảo sát xã hội học chính thức. Trên thực tế, đề xuất của Bộ trưởng Tejc vẫn đang đối mặt với nhiều ý kiến trái chiều và được dự báo sẽ là một trong những chủ đề gây tranh cãi mạnh tại Séc trong thời gian tới.

Theo Novinky