Số người bị tuyên án tù giam tại Séc từ đầu năm đến nay đã giảm nhẹ. Diễn biến này có phần nhờ vào cuộc cải cách hình sự, theo đó nới lỏng việc xử phạt đối với các trường hợp tái phạm trộm cắp vặt và không thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng. Dù vậy, các nhà tù tại Séc vẫn đang hoạt động ở mức khoảng 95% công suất. Liên minh cầm quyền cho rằng một số thay đổi là quá nới tay và muốn siết chặt trở lại một phần các hình phạt.

Tại các buồng giam của nhà tù Ruzyně có cả những bị can đang chờ phán quyết của tòa án lẫn những người đã bắt đầu chấp hành án. Cũng như nhiều cơ sở cải tạo khác trên khắp Séc, nhà tù Ruzyně hiện gần như kín chỗ. Tính đến cuối năm ngoái, tỷ lệ lấp đầy tại các nhà tù Séc đã vượt 97%.

Từ tháng 1, số người bị kết án tù giam đã giảm khoảng 2 điểm phần trăm. Tuy nhiên, theo Cơ quan Quản lý Trại giam, mức giảm này chưa tạo ra thay đổi rõ rệt đối với khối lượng công việc của cán bộ trại giam.

Phó tổng giám đốc Cơ quan Quản lý Trại giam, ông Zbyšek Trepeš, cho biết: “Tôi cho rằng mức giảm 2% không thực sự dễ nhận thấy trong công việc của nhân viên chúng tôi. Nhưng nếu số phạm nhân ít hơn, chúng tôi có thể dành nhiều thời gian hơn để làm việc riêng với những người có động lực cải tạo và cần được hỗ trợ theo hướng cá nhân hóa.”

Hơn 300 phạm nhân được trả tự do

Sự sụt giảm số lượng tù nhân có liên quan đến cuộc cải cách hình sự có hiệu lực từ đầu năm nay, được xem là thay đổi lớn nhất của luật hình sự trong vòng 15 năm qua. Các quy định mới liên quan, trong đó có việc xử lý hành vi tái phạm trộm cắp vặt và tội không thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng. Ngay đầu tháng 1, hơn 300 người bị kết án đã được trả tự do do tác động của thay đổi pháp luật này.

Tuy nhiên, liên minh cầm quyền hiện nay cho rằng sửa đổi liên quan đến hành vi không trả tiền cấp dưỡng là quá mềm mỏng. Vì vậy, Bộ trưởng Tư pháp Jeroným Tejc (được ANO đề cử) muốn siết chặt trở lại các chế tài từ năm tới. Ông nói: “Theo tôi, việc thay đổi như vậy trong giai đoạn trước là một sai lầm. Nó được thực hiện quá vội vàng.”

Ở chiều ngược lại, phe đối lập cảnh báo rằng việc ngồi tù có thể càng làm giảm khả năng của cha hoặc mẹ trong việc thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng. Bà Kateřina Stojanová (đảng Piráti), thành viên Ủy ban Hiến pháp - Pháp luật của Hạ viện, nhận định: “Khi đang chấp hành án tù, bạn không thể lao động bình thường. Thu nhập khi đó thấp hơn rất nhiều, nên cũng không thể đáp ứng hiệu quả các nhu cầu sống của đứa trẻ.” Theo phe đối lập, trong những trường hợp như vậy, thẩm phán nên áp dụng các hình phạt thay thế thường xuyên hơn.

Bộ trưởng Tejc: Không thể điều hành chính sách hình sự chỉ dựa vào mức độ quá tải nhà tù

Bộ trưởng Tư pháp thừa nhận các nhà tù đang gặp vấn đề về sức chứa, đặc biệt là ở các khu giam giữ an ninh cao. Tuy nhiên, ông không muốn nới lỏng thêm các hình phạt chỉ vì nhà tù quá tải. “Tôi không nghĩ rằng chúng ta nên điều chỉnh chính sách hình sự theo mức độ chật kín của nhà tù, mà phải dựa trên điều gì là công bằng, đúng đắn và liệu chúng ta có thực sự muốn cách ly một số người khỏi xã hội hay không,” ông Tejc tuyên bố.

Theo ông, tình hình hiện tại vẫn có thể kiểm soát được. “Đúng là các nhà tù đang đầy, nhưng trước đây từng có những giai đoạn còn tồi tệ hơn nhiều. Tôi cho rằng tình trạng hiện nay vẫn hoàn toàn có thể xử lý được,” ông nói thêm.

Cựu Bộ trưởng Tư pháp Eva Decroix (ODS) cho rằng nhà nước đang xem nhẹ cái gọi là tư pháp phục hồi – mô hình không chỉ tập trung vào việc trừng phạt thủ phạm mà còn hướng tới khắc phục thiệt hại, đề cao trách nhiệm của người phạm tội và đáp ứng nhu cầu của nạn nhân. Bà nói: “Ngay cả khi hiện tại số tù nhân có giảm thì đó vẫn là tín hiệu đáng mừng. Nhưng chúng ta cần có cách tiếp cận hoàn toàn khác với tư pháp phục hồi. Ở lĩnh vực này đang có sự bất mãn rất lớn, bởi điều duy nhất tôi nghe từ Bộ trưởng là sẽ tăng nặng hình phạt.”

Ông Karel Dvořák (STAN), Phó Chủ tịch Ủy ban Hiến pháp - Pháp luật của Hạ viện, cũng nhận định: “Chính phủ đang đi lùi một bước. Tôi hiểu rằng số lượng tù nhân không thể là thước đo duy nhất. Vấn đề nằm ở chỗ bản thân hệ thống hiện nay không hiệu quả.”

Ngoài nhóm không thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng, Bộ trưởng Tejc cũng muốn thúc đẩy các mức xử phạt nghiêm khắc hơn đối với những người ngược đãi động vật. Một số dự luật theo hướng tăng nặng hình phạt hiện đã được Hạ viện đưa ra thảo luận.

Liên minh cầm quyền cân nhắc áp dụng án tù từ độ tuổi 13

Sau kỳ nghỉ hè, Bộ trưởng Tejc cũng muốn làm việc với phe đối lập về khả năng hạ độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự. Theo định hướng của bộ, các tòa án có thể tuyên án tù đối với người phạm các tội đặc biệt nghiêm trọng, chẳng hạn như giết người, từ khi mới 13 tuổi. Hiện nay, độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự tại Séc bắt đầu từ 15.

Bà Eva Decroix cảnh báo: “Nếu chúng ta thực sự muốn tống trẻ em 13 tuổi vào tù, thì với tư cách một xã hội, chúng ta hoàn toàn điên rồ, bởi làm như vậy sẽ không thể cải tạo được các em. Chúng ta sẽ tự tạo ra những kẻ tái phạm suốt đời.”

Trong khi đó, Chủ tịch Ủy ban Hiến pháp - Pháp luật của Hạ viện, bà Renata Vesecká (Motoristé), lại lập luận dựa trên mức độ nghiêm trọng của các hành vi do trẻ vị thành niên gây ra. Bà nói: “Hãy nói lập luận đó với những bậc cha mẹ có con bị làm tàn tật hoặc thậm chí bị sát hại. Chỉ riêng năm ngoái, đã có 6 vụ án giết người do người chưa thành niên gây ra.”

Liên minh cầm quyền cũng lý giải đề xuất này bằng xu hướng bạo lực ngày càng gia tăng trong các hành vi phạm tội do trẻ em gây ra. Bộ Tư pháp dự kiến hoàn thiện đề xuất vào mùa thu. Ông Tejc bác bỏ quan điểm cho rằng việc siết chặt hình phạt sẽ khiến tình trạng nhà tù trở nên nghiêm trọng hơn đáng kể. Theo ông, bộ hiện muốn tập trung chủ yếu vào công tác giáo dục, cải tạo người bị kết án.

Ngành quản lý trại giam thiếu hàng trăm nhân sự

Tình hình trong các nhà tù còn bị làm phức tạp thêm bởi tình trạng thiếu nhân lực kéo dài. Hiện Cơ quan Quản lý Trại giam Séc đang thiếu khoảng 900 nhân viên. Để thu hút người mới, cơ quan này đưa ra nhiều biện pháp, trong đó có khoản thưởng tuyển dụng 50.000 korun cùng các khoản phụ cấp giữ chân nhân sự.

Tuy nhiên, theo ông Trepeš, không chỉ ngành trại giam mà các lực lượng an ninh khác cũng cạnh tranh quyết liệt để giành nhân sự. Ông cho biết: “Sự cạnh tranh tồn tại ngay cả giữa các lực lượng an ninh, vì ai trong chúng tôi cũng đang đối mặt với tình trạng thiếu người. Điều đó dẫn đến một kiểu ‘cannibal hóa’ nhân sự lẫn nhau.”

Theo Cơ quan Quản lý Trại giam, nếu có thêm nhân sự, họ sẽ có điều kiện tăng cường làm việc theo hướng cá nhân hóa với người chấp hành án. Bên cạnh đó, việc áp dụng thường xuyên hơn các hình phạt thay thế cũng có thể góp phần kiềm chế đà gia tăng số người phải vào tù.

Nguồn ČT24