Tình trạng thiếu nhiên liệu máy bay đang có nguy cơ làm gián đoạn hoạt động du lịch mùa hè khi tác động của cuộc chiến Iran lan rộng sang châu Á và châu Âu.

Theo kênh CNBC ngày 6/5, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho biết trước khi Mỹ và Israel tấn công Iran ngày 28/2, nhiên liệu xuất khẩu từ vịnh Ba Tư là nguồn cung nhiên liệu máy bay lớn nhất cho thị trường toàn cầu.

Việc Iran phong tỏa eo biển Hormuz đã cắt đứt các nguồn xuất khẩu nhiên liệu máy bay này ra thế giới. Châu Âu chịu ảnh hưởng trực tiếp vì châu lục này là khu vực nhập khẩu nhiên liệu từ Trung Đông lớn nhất. Theo IEA, khoảng 20% nhiên liệu máy bay của châu Âu đến từ khu vực vùng Vịnh.

Nguồn xuất khẩu nhiên liệu máy bay lớn khác ra thị trường thế giới là các nhà máy lọc dầu tại Trung Quốc, Hàn Quốc và Ấn Độ. Tuy nhiên, các nhà máy này lại phụ thuộc nhiều vào dầu thô từ Trung Đông. Trước chiến sự, khoảng 90% lượng dầu xuất khẩu từ vùng Vịnh qua eo biển này được chuyển tới châu Á.

Ông Matt Smith, Giám đốc nghiên cứu hàng hóa của công ty Kpler, cho biết các nhà máy lọc dầu tại châu Á đang gặp khó khăn trong đáp ứng nhu cầu nhiên liệu máy bay trong nước và quốc tế do mất nguồn dầu thô đầu vào.

Theo dữ liệu của Kpler, xuất khẩu nhiên liệu máy bay toàn cầu trong tháng 4 giảm 30% xuống còn 1,3 triệu thùng/ngày, so với mức 1,9 triệu thùng/ngày cùng kỳ năm 2025. Dữ liệu cũng cho thấy lượng nhiên liệu máy bay được bơm lên tàu chở dầu tuần trước giảm 50% xuống còn 18,6 triệu thùng từ mức 37,8 triệu thùng cùng tuần năm 2025.

Giám đốc điều hành hoạt động của công ty lọc dầu Valero Energy, ông Gary Simmons, phát biểu trước các nhà đầu tư trong cuộc họp công bố lợi nhuận ngày 30/4: “Nguồn nhiên liệu máy bay đang cực kỳ khan hiếm”. Valero Energy là một trong những công ty lọc dầu độc lập lớn nhất tại Mỹ.

Cảnh báo tại châu Âu

Trong bức thư ngày 9/4, Hội đồng Sân bay Quốc tế châu Âu đã cảnh báo Liên minh châu Âu (EU) rằng EU sẽ thiếu nhiên liệu máy bay mang tính hệ thống nếu eo biển Hormuz không mở cửa trở lại một cách đáng kể và ổn định trong vòng ba tuần.

Giá nhiên liệu máy bay tăng vọt đã buộc các hãng hàng không lớn cắt giảm chuyến bay. Lufthansa, một trong những hãng hàng không lớn nhất châu Âu, đã cắt giảm 20.000 chuyến bay đường ngắn đến hết tháng 10, một phần do chi phí nhiên liệu.

Theo Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế, giá nhiên liệu máy bay tại châu Âu đã tăng gấp đôi trong năm qua lên mức 187 USD/thùng tính đến ngày 1/5.

Ủy viên phụ trách giao thông châu Âu Apostolos Tzitzikostas nói với các phóng viên trong cuộc họp báo ngày 21/4 rằng hiện không có bằng chứng về tình trạng thiếu hụt thực tế tại châu Âu, nhưng nguồn dự trữ nhiên liệu máy bay thương mại đang chịu áp lực.

Dòng chảy dầu mỏ không trở lại bình thường trong tháng 4 và khó có thể nhanh chóng ổn định ngay cả khi xung đột kết thúc.

Giám đốc điều hành Chevron, ông Mike Wirth, bình luận với CNBC ngày 4/5 tại Hội nghị Toàn cầu của Viện Milken ở Los Angeles: “Quá trình này sẽ mất nhiều tuần và có thể kéo dài nhiều tháng”.

Ông Wirth cho biết cần phải kiểm tra thủy lôi tại eo biển Hormuz và việc này sẽ mất thời gian. Ông nói thêm rằng hàng trăm tàu cũng cần rời khỏi vùng Vịnh và được triển khai lại trên toàn thế giới để chuỗi cung ứng trở lại bình thường.

Khoảng đệm tạm thời đã kết thúc

Theo ông Wirth, tình trạng thiếu nhiên liệu sẽ trở thành mối lo ngại ngày càng lớn trong vài tuần tới. Ông cho biết: “Tín hiệu giá tại một số khu vực đã cực kỳ nghiêm trọng và điều mà họ thực sự đang đối mặt hiện nay là nỗi lo về nguồn cung”.

Ông Andrew O’Brien, Giám đốc tài chính của ConocoPhillips (công ty dầu khí lớn thứ ba của Mỹ), lưu ý rằng thị trường từng có một giai đoạn đệm tạm thời khi các tàu chở dầu rời vịnh Ba Tư ngay trước chiến sự đã đến nơi trong tháng 3 và tháng 4 để giao dầu cũng như các sản phẩm lọc dầu.

Tuy nhiên, ông O’Brien nói với các nhà đầu tư trong cuộc họp công bố lợi nhuận ngày 30/4 của Conoco rằng giai đoạn tạm lắng đó hiện đang kết thúc khi toàn bộ các chuyến hàng trước chiến sự đã được giao xong.

Giám đốc điều hành Exxon Mobil, ông Darren Woods, nhận định rằng thị trường cũng đang dựa vào lượng tồn kho thương mại dầu thô và các sản phẩm lọc dầu để giảm tác động do gián đoạn nguồn cung, nhưng các kho dự trữ này cuối cùng sẽ giảm xuống mức tối thiểu.

Ông O’Brien cho biết tác động của việc gián đoạn nguồn cung dầu mỏ tại Trung Đông đối với kinh tế thế giới giờ đây sẽ bắt đầu trở nên rõ ràng hơn. Một số quốc gia phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng có thể thiếu hụt nghiêm trọng vào tháng 6 hoặc tháng 7, dù ông không nêu cụ thể quốc gia hay khu vực nào.

Các nhà máy lọc dầu Mỹ tăng xuất khẩu

Tháng trước, Ủy viên Tzitzikostas nói rằng EU đang tìm cách đảm bảo các nguồn cung nhiên liệu máy bay thay thế, đặc biệt từ Mỹ.

Các công ty lọc dầu Mỹ như Valero Energy và Marathon Petroleum đã tìm cách tối đa hóa sản lượng nhiên liệu máy bay nhằm đáp ứng nhu cầu toàn cầu. Thông thường, xuất khẩu của Mỹ hướng tới Mỹ Latinh nhưng lượng giao hàng sang châu Âu trong tháng 4 đã tăng hơn 400% lên 94.000 thùng/ngày so với tháng 2 - thời điểm chiến sự bắt đầu.

Ông Simmons, Giám đốc điều hành hoạt động của Valero Energy, cho biết công ty này đã nâng tỷ trọng nhiên liệu máy bay lên 30% tổng sản lượng nhiên liệu chưng cất trong tháng 3, tăng so với mức thông thường là 26%. Valero Energy cũng dự định bắt đầu sản xuất nhiên liệu máy bay tại một số nhà máy lọc dầu hiện chưa sản xuất loại nhiên liệu này.

Giám đốc điều hành Marathon Petroleum, bà Maryann Mannen, nói với các nhà đầu tư trong cuộc họp công bố lợi nhuận ngày 5/5 rằng công ty đã tăng công suất sản xuất nhiên liệu máy bay thêm 30.000 thùng/ngày tại nhà máy lọc dầu Garyville ở bang Louisiana trong tháng 3.

Mỹ ít chịu tác động hơn trước nguy cơ thiếu nhiên liệu so với châu Á và châu Âu nhờ năng lực sản xuất nội địa mạnh. Tuy nhiên, ngay cả tại Mỹ, khu Bờ Tây, đặc biệt là bang California, cũng có thể đối mặt với một số thách thức về nguồn cung.

Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ, Bờ Tây nhập khẩu 93.000 thùng nhiên liệu máy bay/ngày trong năm 2025, trong đó hơn 80% đến từ Hàn Quốc. Các nhà máy lọc dầu Hàn Quốc hiện đã mất nguồn cung dầu quan trọng từ Trung Đông, điều này có thể ảnh hưởng đến xuất khẩu sang Bờ Tây nước Mỹ.

Ông Smith tại Kpler bình luận: “Đây là chuỗi hiệu ứng domino. Nhiên liệu máy bay là mắt xích đầu tiên sụp đổ. Châu Á là khu vực đầu tiên nhưng tình trạng này sẽ lan ra toàn cầu và cũng sẽ lan sang các sản phẩm khác”.

Nguồn baotintuc