Chiến thắng gây chấn động của phe đối lập do Péter Magyar lãnh đạo, dẫn đến việc Thủ tướng Hungary Viktor Orbán phải rời quyền lực sau 16 năm cầm quyền, đã khiến giới chính trị Séc phản ứng đa dạng – từ ngoại giao thận trọng đến công khai ăn mừng – phản chiếu chính những rạn nứt trong nội bộ chính trường Séc.

Kết quả sơ bộ cuộc bầu cử quốc hội Hungary cho thấy phong trào đối lập Tisza, do Magyar đứng đầu, giành được đa số hiến định, trong khi Orbán thừa nhận thất bại là “rõ ràng và đau đớn”. Tỷ lệ cử tri đi bầu cao nhất kể từ khi chế độ cộng sản sụp đổ, yếu tố mà các nhà phân tích đánh giá là bất ngờ lớn nhất trong đêm bầu cử.

Nguyên nhân dẫn tới bước ngoặt

Các nhà khoa học chính trị được Hãng thông tấn Séc (ČTK) phỏng vấn nhận định chiến thắng của Magyar chủ yếu đến từ mong muốn cải cách kinh tế và tháo gỡ hệ thống quyền lực mà Orbán xây dựng suốt 16 năm.

Theo Pavel Šaradin (Đại học Palacký, Olomouc) và Daniel Sitera (Viện Quan hệ Quốc tế), sự mệt mỏi với tình trạng kinh tế Hungary và bất mãn với cách thức điều hành đất nước là các yếu tố quyết định.

“Magyar và đảng Tisza đã đạt được kết quả tốt nhất mà họ có thể kỳ vọng,” Vratislav Havlík (Đại học Masaryk) đánh giá. “Người thách thức Orbán đã giành một đa số hiến định rõ ràng trong quốc hội và có thể thúc đẩy những thay đổi nhằm tháo dỡ chế độ Orbán.”

Chủ đề lớn thứ hai, theo các nhà phân tích, là “Hungary quay trở lại với châu Âu”. Nhiều cử tri ủng hộ Magyar để thể hiện sự bác bỏ điều họ coi là thái độ lệ thuộc vào Nga của Orbán.

Cuộc bỏ phiếu diễn ra trong bối cảnh quốc tế căng thẳng. Phó tổng thống Mỹ JD Vance đã đến Budapest tuần trước để thể hiện ủng hộ Orbán, khiến quy mô thất bại của ông càng trở nên đáng chú ý.

Ngoại trưởng Séc: Mất một “đồng minh”

Với Bộ trưởng Ngoại giao Séc Petr Macinka (phong trào Motoristé), kết quả này vừa phức tạp vừa không hoàn toàn đáng lo.

“Viktor Orbán chắc chắn là một đồng minh mà chính phủ chúng ta đang đánh mất,” ông nói trên sóng truyền hình CNN Prima News trong đêm bầu cử, đồng thời nhấn mạnh sẽ tìm cách duy trì quan hệ “đặc biệt tốt” với bất kỳ chính phủ nào mà Magyar thành lập.

Macinka cũng tỏ ra thận trọng với việc gắn nhãn quá nhanh cho Magyar là người thân châu Âu, lưu ý rằng Tisza và Fidesz có chung một số nền tảng ý thức hệ, và gợi ý chính phủ mới có thể không đáp ứng toàn bộ kỳ vọng của Brussels.

Cộng đồng Hungary tại Praha “xếp hàng đi bầu”

Tại Đại sứ quán Hungary ở khu Střešovice, Praha, hàng chục công dân Hungary sinh sống hoặc đang có mặt tại Séc đã đến bỏ phiếu trong ngày Chủ nhật, với hàng người xếp dọc trước trụ sở. Theo trang web của Đại sứ quán, hơn 700 cử tri Hungary đăng ký tại thủ đô Séc. Những người được ČTK phỏng vấn nói họ đến vì mong muốn thay đổi và không đồng tình với hướng đi của đất nước dưới thời Orbán.

Macinka đồng thời bày tỏ lo ngại về một số phát ngôn trong chiến dịch tranh cử ở Hungary, liên quan đến các sắc lệnh Beneš sau Thế chiến II, và cho biết sẽ “theo dõi sát sao” diễn biến tranh luận này, cũng như nêu vấn đề trực tiếp với người đồng cấp Hungary mới.

Phó thủ tướng Karel Havlíček (ANO) nhận định thất bại của Orbán chủ yếu là do “sự mệt mỏi” sau 16 năm cầm quyền, song cảnh báo không nên kỳ vọng một chuyển dịch ý thức hệ quá sâu sắc. Về Magyar – người xuất thân từ chính quỹ đạo chính trị quanh Orbán trước khi trở thành đối thủ hiệu quả nhất của ông – Havlíček nói: “Tôi không nghĩ ông ấy sẽ hoàn toàn đối nghịch về mặt ý thức hệ với những gì Orbán đã làm.”

Thủ tướng Andrej Babiš sáng thứ Hai đăng thông điệp chúc mừng trên mạng X, nhấn mạnh Magyar “không được phép khiến cử tri thất vọng” sau khi họ trao cho ông một nhiệm vụ rõ ràng đến vậy.

Các nhà phân tích dự đoán Babiš và Magyar sẽ thiết lập được một mối quan hệ làm việc dựa trên thực dụng hơn là trên nền tảng ý thức hệ, qua đó giúp quan hệ song phương Séc–Hungary diễn biến tương đối suôn sẻ, bất kể vị thế rộng hơn của Magyar trong EU thế nào.

Phe đối lập Séc coi đó là tín hiệu

Lãnh đạo các đảng đối lập ở Séc, bình luận trên mạng X trong đêm bầu cử, tỏ ra phấn khích hơn nhiều.

Chủ tịch ODS Martin Kupka gọi kết quả bầu cử là “tin tốt cho Cộng hòa Séc, các nước đối tác và cho cả Hungary”, cho rằng đây là cơ hội để Hungary “một lần nữa tăng cường hợp tác trong lòng châu Âu”.

Lãnh đạo Đảng Cướp biển Zdeněk Hřib đi xa hơn, nhận định chiến thắng này là tin tốt cho châu Âu và có thể báo hiệu chấm dứt việc Hungary chặn các gói trừng phạt của EU nhằm vào Nga.

Chủ tịch STAN Vít Rakušan tận dụng thời điểm này như một lời hiệu triệu cử tri trong nước: “Tôi tin chắc rằng chúng ta cũng sẽ có thể loại bỏ Babiš và những người theo chủ nghĩa dân tộc trong cuộc bầu cử sắp tới.” Chủ tịch TOP 09 Matěj Ondřej Havel thì mỉa mai rằng từ nay Babiš và Macinka sẽ “cần một chiếc la bàn mới, vì chiếc hiện tại luôn chỉ về Budapest.”

Lãnh đạo đảng Dân chủ Thiên chúa giáo (KDU-ČSL) Marek Výborný gửi lời chúc mừng kèm thông điệp mang tính biểu tượng: “Hungary, chào mừng trở lại với trái tim châu Âu.”

Tổng thống Pavel: Tỷ lệ đi bầu cao là một thắng lợi

Tổng thống Séc Petr Pavel, trả lời ngắn gọn trước khi lên đường thăm cấp nhà nước Argentina và Chile, từ chối bình luận trực tiếp về kết quả sơ bộ nhưng nhấn mạnh việc cử tri đi bầu đông chưa từng có “tự nó đã là chiến thắng của dân chủ”.

Ông đồng thời lưu ý về thực tế phía trước: “Bầu cử luôn là giai đoạn gây chia rẽ, nhưng sau đó là sự tỉnh táo trở lại và công việc thực tế không thể chờ đợi. Không chỉ Hungary mà tất cả chúng ta đều có rất nhiều việc phía trước, dù là trong khuôn khổ Liên minh châu Âu hay NATO.”

Điều gì thay đổi – và điều gì không

Các nhà phân tích nhìn chung lạc quan về quỹ đạo EU của Hungary dưới thời Magyar, dù vẫn kèm theo nhiều điều kiện.

Theo Daniel Sitera, Budapest nhiều khả năng sẽ đồng điệu hơn với các nước thành viên khác trong các cuộc bỏ phiếu tại Hội đồng EU và có thể gỡ bỏ chướng ngại với gói cho vay 90 tỷ EUR dành cho Ukraine mà Orbán từng chặn lại. Đổi lại, Magyar có thể tìm cách thuyết phục Brussels giải ngân các khoản tiền EU bị đình chỉ do lo ngại về pháp quyền trong thời Orbán.

Về Ukraine, các chuyên gia kêu gọi thận trọng. Trong chiến dịch tranh cử, Magyar phần lớn né tránh chủ đề này, tập trung vào các vấn đề trong nước, nên lập trường cụ thể của ông đối với Kyiv vẫn chưa rõ ràng.

Sitera dự đoán: “Chắc chắn ông ấy sẽ không chặn các biện pháp trừng phạt của EU nhằm vào Nga, trừ khi chúng đụng chạm trực tiếp đến an ninh năng lượng của Hungary.” Chương trình tranh cử của Tisza cam kết chấm dứt phụ thuộc vào khí đốt và dầu mỏ Nga, nhưng mục tiêu được đặt mốc đến năm 2035.

Bức tranh khu vực cũng có sự dịch chuyển. Thủ tướng Slovakia Robert Fico, người từng là đồng minh thân cận của Orbán tại Brussels, nay trở nên cô lập hơn nhiều. “Fico đang ở một mình và sẽ phải cân nhắc lại việc đối đầu với EU,” Šaradin nhận định.

Đối với Nhóm Visegrad (V4) gồm Séc, Slovakia, Hungary và Ba Lan, một số chính trị gia Séc bày tỏ hy vọng về một sự “tái khởi động”. Tuy nhiên, triển vọng này phụ thuộc rất lớn vào Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk, người tới nay chưa tỏ ra mặn mà với khuôn khổ V4, mà ưu tiên gắn Ba Lan với các liên minh rộng hơn trong EU.

Theo giới phân tích, có thể hình dung những dạng hợp tác hạn chế hơn – chẳng hạn trong lĩnh vực năng lượng, công nghiệp ô tô và quốc phòng châu Âu – cho dù một cuộc “tái thiết chính trị” toàn diện của V4 vẫn là kịch bản khó xảy ra.

Theo Expats