Tại cuộc họp hôm thứ Sáu, Thủ tướng Andrej Babiš và Bộ trưởng Tài chính Alena Schillerová đã thống nhất rằng, vấn đề điều tiết biên lợi nhuận hoặc các bước tiếp theo đối với các trạm xăng sẽ là chủ đề chính trong cuộc họp chính phủ vào thứ Hai. Một số chính trị gia phe đối lập đã kêu gọi chính phủ hành động để kiềm chế đà tăng giá.

Bộ Tài chính đang kiểm soát biên lợi nhuận của các nhà bán nhiên liệu. Tuy nhiên, theo cơ quan này, các cuộc kiểm tra cho đến nay cho thấy, sau khi xung đột bùng phát, biên lợi nhuận thực tế đã giảm. Trước đây, bà Schillerová không loại trừ khả năng áp dụng thêm các biện pháp nếu giá nhiên liệu tiếp tục tăng. Việc áp trần lợi nhuận có thể được thực hiện dựa trên luật về giá.

Hôm thứ Năm, Thủ tướng Babiš đã kêu gọi các nhà phân phối lớn như Orlen, MOL và OMV giảm giá nhiên liệu và không lợi dụng tình hình xung đột ở Trung Đông. “Giá dầu diesel 51,90 là vô lý, theo tôi các bạn đang có lợi nhuận gộp khoảng 10 korun, vậy tại sao ở các trạm ngoài cao tốc giá lại thấp hơn 3 korun?” ông chất vấn.

Các công ty dầu khí bác bỏ việc lợi dụng tình hình. Họ nhấn mạnh rằng họ gửi báo cáo giá hàng ngày cho Bộ Tài chính. Chủ tịch hiệp hội các nhà bán nhiên liệu độc lập Séc, Ivan Indráček, nói: “Từ những gì Thủ tướng nói, có vẻ ông không hài lòng với giá cao hơn tại các trạm trên cao tốc. Thành thật mà nói, điều đó khiến tôi khá ngạc nhiên, vì đây là tình trạng hoàn toàn bình thường từ trước đến nay.”

Người phát ngôn Orlen Unipetrol, Pavel Kaidl, cho biết công ty “hoạt động theo đúng pháp luật và giá tại các trạm được quyết định bởi thị trường”. Đại diện MOL tại Séc cũng phát biểu tương tự. “Giá nhiên liệu chủ yếu phụ thuộc vào diễn biến trên thị trường dầu mỏ quốc tế, đồng thời chịu ảnh hưởng lớn của thuế – đặc biệt là thuế tiêu thụ đặc biệt và DPH,” ông nói.

Bà Schillerová cho biết với Đài Truyền hình Séc rằng vào thứ Ba và thứ Tư, bộ đã ghi nhận mức tăng đáng kể giá nhiên liệu, đặc biệt tại các trạm của các chuỗi lớn trên cao tốc.

Bà cũng nói hiện tại chưa khuyến nghị điều chỉnh thuế DPH đối với nhiên liệu, nhưng vẫn để ngỏ mọi khả năng trong tương lai. “Nếu xung đột leo thang, tôi không thể loại trừ bất kỳ điều gì,” bà cảnh báo.

Phe đối lập kêu gọi giảm thuế tiêu thụ đặc biệt tạm thời

Đảng đối lập ODS kêu gọi chính phủ giảm thuế tiêu thụ đặc biệt đối với nhiên liệu. Thành viên ủy ban ngân sách quốc hội Jiří Havránek (ODS) cho rằng: “Nếu chính phủ áp dụng đề xuất của chúng tôi để giảm thuế tiêu thụ đặc biệt, sẽ hợp lý hơn và không can thiệp vào cơ chế thị trường.”

Trước đây, chính phủ của Petr Fiala đã từng tạm thời giảm thuế tiêu thụ đặc biệt đối với dầu diesel vào năm 2022 khi giá nhiên liệu tăng do xung đột Nga–Ukraine.

Tuy nhiên, nội các hiện tại cho rằng biện pháp này tốn kém và không hiệu quả. “Việc giảm riêng thuế tiêu thụ đặc biệt là không phù hợp. Séc hiện chỉ cao hơn mức tối thiểu của EU chưa đến 2 korun, nên điều này chỉ làm tăng thâm hụt ngân sách thêm 11 tỷ korun,” bà Schillerová viết trên mạng xã hội X.

Theo Phó chủ tịch thứ nhất của phong trào STAN, Lukáš Vlček, việc này chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến ngân sách nhà nước. “Đáng tiếc là ngân sách hiện tại vẫn đang hỗ trợ các tập đoàn nông nghiệp và chưa sẵn sàng cho tình huống khủng hoảng này,” ông nói.

Vấn đề thuế tiêu thụ đặc biệt và VAT

Giá nhiên liệu không chỉ phụ thuộc vào giá dầu và lợi nhuận của doanh nghiệp mà còn chịu ảnh hưởng lớn từ thuế. Thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng Natural 95 là 12,84 Kč/lít, còn dầu diesel là 9,95 Kč/lít. Ngoài ra, giá cuối cùng còn bao gồm thuế PDH ở mức 21%.

Thuế tiêu thụ đặc biệt cũng được quy định một phần ở cấp EU. Theo quy định, mức tối thiểu là 0,359 euro/lít đối với xăng và 0,33 euro/lít đối với dầu diesel.

Ba Lan gần đây đã quyết định giảm DPH đối với nhiên liệu từ 23% xuống 8%. Slovakia áp dụng giá kép cho dầu diesel – xe mang biển số nước ngoài phải trả cao hơn – nhưng biện pháp này bị Ủy ban châu Âu cho là mang tính phân biệt đối xử và vi phạm luật EU.

Thu ngân sách nhà nước tăng

Các nhà phân tích cho biết giá nhiên liệu cao hiện nay giúp tăng thu ngân sách thêm hàng chục triệu korun mỗi ngày so với trước khi xảy ra xung đột. Khi giá tăng, nguồn thu từ thuế DPH cũng tăng, trong khi thu từ thuế tiêu thụ đặc biệt không đổi. Tuy nhiên, chi phí của nhà nước cũng tăng, đặc biệt do giá năng lượng cao hơn.

Xung đột ở Trung Đông từ ngày 28/2 đã khiến giá nhiên liệu tăng mạnh. Trong tuần qua, giá xăng Natural 95 tăng 2,40 Kč lên trung bình 41,44 Kč/lít, còn dầu diesel tăng 4,75 Kč lên 47,90 Kč/lít. So với cuối tháng Hai, xăng đã tăng gần 8 Kč và dầu tăng gần 15 Kč/lít.

Nguyên nhân chính là do giá dầu thế giới tăng mạnh. Giá nhiên liệu tại trạm xăng bao gồm chi phí từ nhà máy lọc dầu, thuế và lợi nhuận của doanh nghiệp. Biên lợi nhuận trung bình dài hạn được ước tính khoảng 2,5–3,5 Kč/lít.

Giá tăng cũng làm tăng đáng kể thu từ DPH. Theo ước tính của nhà phân tích Jiří Tyleček (XTB), nhà nước hiện thu thêm khoảng 54 triệu korun mỗi ngày, chủ yếu từ dầu diesel. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh không thể nói nhà nước “có lợi”, vì chi phí cũng tăng theo.

Một nhà phân tích khác, Marek Pokorný (Portu), cho biết nếu mức giá hiện tại kéo dài cả tháng, nguồn thu tăng thêm sẽ lên tới hàng tỷ korun. Cụ thể, mỗi tháng nhà nước có thể thu thêm 341 triệu Kč từ xăng và 1,46 tỷ Kč từ dầu so với trước khi xung đột xảy ra.

Do nhu cầu tiêu thụ tăng, nguồn thu thực tế có thể còn cao hơn. Các trạm xăng đã ghi nhận mức tiêu thụ tăng mạnh, đặc biệt trong những tuần đầu của cuộc khủng hoảng ở Vịnh Ba Tư.

(Theo ČT24)