Chính phủ Séc dự định áp dụng các hình phạt nghiêm khắc hơn đối với những người không thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng nuôi con và tăng tần suất áp dụng án tù. 

Đạo luật liên quan vừa được sửa đổi lần gần nhất vào tháng 1 năm nay theo hướng ngược lại: trong nhiều trường hợp, việc truy cứu trách nhiệm hình sự đối với hành vi bỏ mặc nghĩa vụ cấp dưỡng đã bị chấm dứt, và những người chỉ bị kết án vì tội không trả tiền nuôi con đã được tự động trả tự do. Hiện nay, chỉ những trường hợp khiến trẻ rơi vào tình trạng nguy cơ thiếu thốn, túng quẫn mới bị coi là tội phạm. Theo dự thảo sửa đổi mới, tòa án có thể tuyên phạt tới một năm tù đối với hành vi cố ý không đóng tiền cấp dưỡng.

Chia sẻ với truyền thông, chị Kristýna – một bà mẹ đơn thân nuôi ba con – cho biết chồng cũ đã bốn tháng không trả tiền nuôi con: “Trong đó có hai tháng còn nợ một khoản nhất định, cộng thêm tổng nợ khoảng 136 nghìn korun.” Người này đã ngừng cấp dưỡng cho hai đứa con lớn, khiến ngân sách gia đình thiếu hụt ước tính hơn 200 nghìn korun. Không có sự trợ giúp của tổ chức bên ngoài, chị khó lòng trụ vững về tài chính.

“ Tôi buộc phải tìm đến một quỹ hỗ trợ tiền ăn trưa ở trường, nếu không thì không xoay xở nổi. Tiền ăn bán trú, mẫu giáo và câu lạc bộ sau giờ học tốn khoảng 6 nghìn korun mỗi tháng – đó là khoản rất lớn đối với một bà mẹ đơn thân,” Kristýna nói. Theo các tổ chức hỗ trợ cha mẹ đơn thân, tình trạng chây ì, không trả tiền cấp dưỡng đang ảnh hưởng tới hàng nghìn gia đình; riêng năm ngoái đã có khoảng 10 nghìn phụ huynh tìm đến họ nhờ trợ giúp.

Theo bà Iveta Novotná, đại diện Hiệp hội Gia đình Không Trọn vẹn, số người tìm kiếm tư vấn đang tăng nhanh: “Đặc biệt trong năm 2026, số lượng khách hàng và số buổi tư vấn qua điện thoại tăng mạnh. Mỗi tháng có hơn 300 khách liên hệ trực tiếp nhờ hỗ trợ xử lý nợ tiền cấp dưỡng.”

Bộ Tư pháp: Quyền lợi của trẻ phải đặt lên hàng đầu  

Ước tính có khoảng 400 nghìn trẻ em Séc đang sống trong các gia đình không đầy đủ cha mẹ. Mức cấp dưỡng trung bình cho một trẻ hiện vào khoảng 3.400 korun/tháng. Tân Bộ trưởng Tư pháp muốn siết chặt chế tài đối với hành vi trốn đóng.

“Chúng tôi sẽ trừng phạt việc không trả tiền cấp dưỡng khi đó là hành vi cố ý. Quyền lợi của trẻ em phải được đặt lên hàng đầu, và nếu ai đó không trả tiền cho chính con mình, họ phải đối mặt với những hậu quả nghiêm trọng nhất,” Bộ trưởng Tư pháp Jeroným Tejc (phong trào ANO) tuyên bố.

Tuy vậy, Phó chủ tịch câu lạc bộ nghị sĩ ODS, cựu Bộ trưởng Tư pháp Eva Decroix cảnh báo: “Việc chấp hành án tù thường không dẫn đến cải thiện ý thức trả nợ của phụ huynh, ngược lại, khoản nợ có xu hướng phình to thêm.”  

Luật sư, chuyên gia luật hình sự Lukáš Duffek cũng không kỳ vọng có thay đổi mang tính đột phá trong thực tiễn: “Phần lớn tuyệt đối các tội danh liên quan đến không trả tiền cấp dưỡng vốn đã được thực hiện với lỗi cố ý.” Các chuyên gia khuyến nghị phụ huynh nên khởi động thủ tục đòi nợ càng sớm càng tốt, kể cả thông qua biện pháp cưỡng chế thi hành án (thi hành theo bản án, quyết định).

Tình hình trốn đóng tiền cấp dưỡng và các biện pháp chế tài  

Hiện có 425 người đang chấp hành án tù vì không trả tiền cấp dưỡng. Kể từ khi sửa đổi luật có hiệu lực từ tháng 1, đến hết thứ Bảy vừa qua đã có 325 người trong nhóm này được trả tự do.

Số vụ không trả tiền cấp dưỡng bị cảnh sát điều tra có xu hướng giảm đều đặn từ năm 2020. Năm 2025, cơ quan điều tra xử lý chưa đến 3.700 vụ – giảm gần một nửa so với năm 2021. Theo Viện Tội phạm học và Phòng ngừa Xã hội, xu hướng giảm được hỗ trợ bởi điều kiện sống cải thiện và các gói hỗ trợ trong hệ thống an sinh xã hội.

Song song với biện pháp hình sự, tòa án cũng có thể ra quyết định cưỡng chế thi hành án đối với người trốn đóng cấp dưỡng. Số vụ cưỡng chế cao nhất được ghi nhận trong các năm 2022 và 2023, với khoảng 4.200 trường hợp mỗi năm. Ít nhất là năm 2020, khi toà chỉ ban hành gần 2.400 quyết định cưỡng chế loại này.

Quyền nuôi con sau khi cha mẹ chia tay  

Bên cạnh vấn đề cấp dưỡng, tòa án còn phải quyết định ai sẽ trực tiếp chăm sóc con sau khi cha mẹ chia tay. Sửa đổi luật có hiệu lực từ tháng 1 đã loại bỏ các khái niệm “chăm sóc luân phiên” hay “chăm sóc chung”. Luật mới quy định rõ cha và mẹ đều có quyền tiếp cận con một cách bình đẳng. Một bộ phận giới luật sư và tâm lý học chỉ trích sửa đổi này, cho rằng việc cả hai bên cùng chăm sóc không phải lúc nào cũng là phương án tối ưu cho trẻ. Bộ trưởng Tejc cho biết ông muốn tiếp tục điều chỉnh quy định theo hướng mới.

Phó chánh án Tòa quận Praha 2, bà Petra Fischerová, nhận định việc định đoạt tương lai gia đình sau khi tan vỡ là quá trình “tìm kiếm cái ít xấu nhất trong những phương án xấu”. Trong các phán quyết, tòa nay không sử dụng các khái niệm như “chăm sóc luân phiên” hay “chăm sóc độc quyền” nữa, do luật sửa đổi từ tháng 1 đã cấm. Ngược lại, luật nhấn mạnh rằng cả cha lẫn mẹ đều có quyền được chăm sóc bình đẳng đối với con chung.

“Chăm sóc bình đẳng không đồng nghĩa với thời gian chăm sóc phải chia đều. Luôn cần đánh giá cụ thể đâu là phương án phù hợp với lợi ích tốt nhất của trẻ,” bà Fischerová nói.

Theo luật sư Lucie Straková, việc bỏ các nhãn gọi chế độ chăm sóc đã giúp giải tỏa một trong những nguyên nhân gây tranh chấp gay gắt nhất: “Nhiều khi xung đột lớn nhất giữa các bên chỉ là chuyện cách gọi mô hình chăm sóc. Phụ huynh có thể đồng thuận tỷ lệ ngày ở với con là 9/5, nhưng một bên kiên quyết đòi ghi là ‘chăm sóc độc quyền’, bên kia thì muốn là ‘chăm sóc luân phiên’.”

Thiếu tiêu chí rõ ràng, tòa gặp khó khi phán quyết  

Luật sư Markéta Chudáčková cho rằng luật hiện hành thiếu các tiêu chí cụ thể để tòa án quyết định trẻ nên dành bao nhiêu thời gian cho mỗi phụ huynh: “Khi các tiêu chí bị loại bỏ, những yếu tố như độ tuổi của trẻ, vấn đề an toàn, bạo lực gia đình… cũng biến mất khỏi khung đánh giá. Tòa thiếu công cụ để điều chỉnh yêu sách về ‘chăm sóc bình đẳng’ của các phụ huynh,” bà nhận xét.

Trong trường hợp một phụ huynh ngăn cản người kia tiếp xúc với con, tòa có thể phạt tiền. Mức phạt tương tự cũng áp dụng nếu chính đứa trẻ từ chối gặp cha hoặc mẹ.

“Đó, theo tôi, đã là một dạng bạo lực thể chế, khi tình trạng này kéo dài hai, ba hay bốn năm, phụ huynh bị truy cứu trách nhiệm hình sự vì ‘không chuẩn bị đủ’ cho con sẵn sàng gặp gỡ người kia. Làm sao chuẩn bị khi bản thân đứa trẻ đã kiên quyết từ chối?” luật sư Chudáčková đặt câu hỏi.

Bộ trưởng Tejc thừa nhận luật hiện hành xử lý chưa tốt các xung đột giữa cha mẹ và tuyên bố muốn hoàn thiện dự thảo sửa đổi mới trong tháng 6. Nếu được thông qua, luật có thể có hiệu lực từ năm tới.

Theo CT24