Từ ngày thứ Sáu (12/6), Hiệp ước Di cư và Tị nạn của Liên minh châu Âu (EU) chính thức có hiệu lực tại tất cả các quốc gia thành viên. Mục tiêu của hiệp ước là tăng cường bảo vệ biên giới và đẩy nhanh việc hồi hương những người nhập cư bất hợp pháp về nước xuất xứ.

Chính phủ của Thủ tướng Séc Andrej Babiš (ANO) có một mối quan hệ khá đặc biệt với hiệp ước này. Dù nội các đã chính thức bác bỏ hiệp ước ngay tại phiên họp đầy đủ đầu tiên vào tháng 12 năm ngoái, nhưng EU vẫn xếp Séc vào nhóm các quốc gia đã hoàn thành phần lớn những thay đổi cần thiết để thực hiện hiệp ước. Hiệp ước này vốn được chính phủ tiền nhiệm của Thủ tướng Petr Fiala (ODS) cùng Bộ trưởng Nội vụ Vít Rakušan (STAN) đàm phán thay mặt Séc.

“Năm quốc gia thành viên đã thông qua phần lớn các quy định pháp luật quốc gia liên quan,” Ủy ban châu Âu cho biết trong báo cáo ngày 8 tháng 5.

Báo cáo đánh giá mức độ chuẩn bị của các nước trong việc xây dựng những nền tảng cơ bản của Hiệp ước Di cư. Theo báo Hospodářské noviny, năm quốc gia dẫn đầu gồm có Síp, Đức, Ireland, Slovakia và Séc.

Các đạo luật liên quan đến hiệp ước được thông qua dưới thời chính phủ Fiala. Những quy định này giúp việc trục xuất người nhập cư bất hợp pháp bị bắt giữ tại sân bay trở nên dễ dàng hơn, đồng thời ngăn chặn những trường hợp người bị trục xuất cố tình kéo dài thời gian lưu trú tại Séc.

Chính phủ hiện nay cũng đang thúc đẩy một đạo luật mới về người nước ngoài có liên quan đến hiệp ước, nhưng dự thảo này thực chất được xây dựng dựa trên tài liệu do chính phủ tiền nhiệm chuẩn bị.

Chính phủ Babiš tuyên bố bác bỏ hiệp ước

Trong tuyên bố chương trình hành động của chính phủ Babiš có ghi: “Chúng tôi sẽ bác bỏ Hiệp ước Di cư của Liên minh châu Âu và ban hành một đạo luật mới về di cư và tị nạn.”

Ngày 16 tháng 12 năm ngoái, chính phủ thực sự đã đưa ra quyết định bác bỏ chính thức. Khi đó, Thủ tướng Babiš tuyên bố: “Như đã thông báo trước, trong chương trình nghị sự của chính phủ, chúng tôi đã bác bỏ Hiệp ước Di cư. Có một nghị quyết rất rõ ràng về vấn đề này.”

Nghị quyết của chính phủ nêu rõ: “Chính phủ bác bỏ Hiệp ước Di cư và Tị nạn của EU dưới hình thức hiện tại và sẽ tích cực thúc đẩy việc siết chặt hơn nữa các quy định của hiệp ước.” Đồng thời, nội các cũng bác bỏ cơ chế hạn ngạch phân bổ người di cư.

Không phải mọi nội dung của hiệp ước đều bị phản đối

Tuy nhiên, ngay sau khi nhậm chức, Bộ trưởng Nội vụ Lubomír Metnar (ANO) đã thừa nhận với báo Novinky rằng không phải mọi nội dung trong hiệp ước đều tiêu cực.

“Chúng tôi phản đối nguyên tắc đoàn kết bắt buộc và thể hiện thái độ không khoan nhượng với nhập cư bất hợp pháp. Tuy nhiên, trong hiệp ước có một số biện pháp an ninh mà chúng tôi muốn tăng cường và tiến xa hơn nữa,” ông nói trong cuộc phỏng vấn tháng 12.

Nguyên tắc “đoàn kết” (solidarity) nghĩa là mỗi năm các quốc gia thành viên phải lựa chọn giữa hai phương án, đó là tiếp nhận số lượng người di cư được EU phân bổ; hoặc đóng góp tài chính vào một quỹ chung của EU.

Hiện nay, Séc được miễn thực hiện nghĩa vụ này do đã tiếp nhận số lượng lớn người tị nạn Ukraine. Tuy nhiên, trong tương lai nước này có thể mất quyền miễn trừ đó, tùy thuộc vào diễn biến của cuộc chiến tại Ukraine.

Séc phản đối hạn ngạch nhưng ủng hộ các biện pháp an ninh

Quan điểm của Bộ trưởng Metnar hiện nay vẫn không thay đổi: phản đối cơ chế đoàn kết bắt buộc nhưng đánh giá tích cực một số biện pháp của hiệp ước.

Đầu tháng Sáu, sau cuộc họp của các Bộ trưởng Nội vụ EU tại Brussels, ông cho biết: “Đối với những biện pháp nhằm tăng cường an ninh và đưa chúng vào thực tiễn, chúng tôi đang ở vị thế khá tốt.” Ông nói thêm rằng Séc thuộc nhóm các quốc gia “chuẩn bị tốt hơn” cho việc thực hiện hiệp ước. “Là một quốc gia thành viên EU, chúng tôi tuân thủ luật pháp của Liên minh. Chúng tôi phản đối nguyên tắc đoàn kết bắt buộc và quan điểm đó vẫn không thay đổi, bởi vì theo chúng tôi đây không phải là giải pháp cho áp lực di cư.”

Về khả năng tiếp tục được miễn thực hiện cơ chế đoàn kết trong năm tới, ông Metnar cho biết: “Các cuộc thảo luận về việc áp dụng ngoại lệ này đã bắt đầu từ sớm và Séc là một trong những quốc gia đáp ứng các tiêu chí.” Tuy nhiên, ông từ chối bình luận về việc chính phủ sẽ hành động thế nào nếu quyền miễn trừ không được gia hạn.

Rakušan chỉ trích chính phủ hiện nay

Cựu Bộ trưởng Nội vụ và Chủ tịch đảng STAN, Vít Rakušan, cho rằng các chính trị gia trong chính phủ hiện tại đã thay đổi thái độ đối với hiệp ước so với thời gian tranh cử.

“Chính phủ Babiš đã xây dựng chiến dịch tranh cử dựa trên những sự xuyên tạc và thông tin sai lệch về Hiệp ước Di cư. Giờ đây họ tất nhiên lại hài lòng với nó và sẵn sàng triển khai thực hiện, bởi đơn giản đây là vấn đề liên quan đến lợi ích an ninh của chúng ta,” ông nói với báo Novinky.

(Theo Novinky)