Ngày càng nhiều người Séc hài lòng với kỳ nghỉ ở Việt Nam, điều này cũng dễ hiểu khi tại Séc có cộng đồng người Việt khá đông đảo và nhu cầu của người châu Âu đối với các điểm đến kỳ lạ, xa xôi ngày càng tăng. Ban biên tập CNN Prima NEWS mang đến một phóng sự về Hà Nội và khu vực xung quanh, tập trung vào những quan sát đời thường về sự kết hợp giữa hệ thống cộng sản với thị trường tự do và tôn giáo, cũng như ý nghĩa của các biểu tượng, sự tôn sùng cá nhân Hồ Chí Minh, cùng mức độ hài lòng và tâm lý của người dân địa phương.

Các lễ kỷ niệm Tết Nguyên đán, năm nay rơi vào ngày 17 tháng 2, chắc chắn là thời điểm thú vị và thích hợp để người châu Âu đến Việt Nam. Mặc dù ngày lễ này về nhiều mặt bắt nguồn từ truyền thống Trung Quốc, nhưng chắc chắn không nên nhắc điều đó trước những người Việt Nam đầy tự hào. Năm nay họ chào đón năm Ngựa, theo biểu tượng học thì đây là năm thuận lợi đặc biệt cho những người dũng cảm và năng động, vì nó mang đến những cơ hội mới cũng như yêu cầu phải bước ra khỏi vùng an toàn.

Người Việt Nam ăn mừng năm âm lịch rất hoành tráng. Ở các thành phố lớn cũng như các thị trấn nhỏ, họ trưng bày và trang trí cây quýt – tương tự như cách người Séc trang trí cây thông vào dịp Giáng sinh. Các thành viên trong đại gia đình đến thăm nhau, và tại những bàn thờ trong nhà được trang trí lộng lẫy, họ tưởng nhớ và tôn kính tổ tiên đã khuất.

Tại những nơi linh thiêng này, người Việt thường xuyên cầu nguyện, đốt nhang và mang đến các lễ vật dưới dạng nhiều loại thức ăn và đồ uống khác nhau – kể cả rượu. Chỉ sau khi các tổ tiên “được no đủ”, các thành viên còn sống của gia đình mới tiếp tục dùng bữa. Cần phải nói rằng những bữa tiệc sau đó là một trải nghiệm lớn cả về ẩm thực lẫn văn hóa.

Tôn giáo không phải là “thuốc phiện của nhân loại”

Những tập tục tôn giáo ăn sâu trong đời sống người Việt có thể khiến không ít du khách phương Tây ngạc nhiên, đặc biệt khi lãnh đạo đất nước vẫn nằm trong tay đảng cộng sản. Cho đến ngày nay, trên lá cờ của đảng vẫn có biểu tượng quen thuộc với người châu Âu: chiếc búa vàng và lưỡi liềm vàng trên nền đỏ. Tuy nhiên ở Việt Nam, câu nói nổi tiếng “tôn giáo là thuốc phiện của nhân loại” của Karl Marx rõ ràng không hoàn toàn đúng.

Trong dịp Tết, đường phố Hà Nội và các thành phố khác tràn ngập những biểu tượng có vẻ trái ngược. Những lá cờ Phật giáo sặc sỡ thể hiện sự tôn kính đối với tôn giáo và tổ tiên khá phổ biến. Đồng thời, còn phổ biến hơn nữa là quốc kỳ Việt Nam và cờ cộng sản, nhắc nhở về tinh thần yêu nước mạnh mẽ cũng như sự tôn trọng đối với chính quyền.

Điều khiến một người Séc cảm thấy mâu thuẫn nhất có lẽ là hình ảnh búa liềm xuất hiện khắp nơi. Trong khi ở Séc, việc tuyên truyền những biểu tượng như vậy đã bị coi là phạm pháp từ tháng Giêng năm nay, thì trên đường phố Hà Nội, đặc biệt trong dịp Tết, chúng lại là phần hoàn toàn bình thường của đời sống công cộng.

Sự tôn trọng quyền lực chính trị

Những lá cờ búa liềm không chỉ treo trên các tòa nhà nhà nước, cơ quan hay cột đèn đường. Có những tình huống khá nghịch lý khi biểu tượng này cũng xuất hiện trong các cửa hàng quần áo, cửa hàng trang sức, nhà hàng, quán cà phê hay thậm chí bên trong taxi – tức là ở những nơi thuộc về những người làm kinh doanh trong nền kinh tế thị trường tự do.

Khi hỏi những người Việt này tại sao họ trưng bày một biểu tượng dường như phủ nhận chính cách sống và sinh kế của họ, họ sẵn sàng giải thích cho người châu Âu chưa hiểu bối cảnh. Việc treo cờ búa liềm ở Hà Nội không phải là tôn vinh những kẻ gây ra các vụ giết người hàng loạt như Joseph Stalin hay Mao Trạch Đông.

Đối với họ, đó chủ yếu là biểu tượng của lòng yêu nước, của sự phản kháng chống lại thời kỳ thuộc địa Pháp, của niềm tự hào về sự thống nhất đất nước sau chiến tranh, chiến thắng trước Hoa Kỳ, và cũng là biểu hiện của sự tôn trọng đối với chính quyền hiện tại. Chính quyền này tuy vẫn còn những yếu tố mang tính toàn trị, nhưng theo cách nhìn của nhiều người Việt, chưa bao giờ tàn nhẫn với chính công dân của mình như đã từng xảy ra ở Liên Xô, Trung Quốc, Triều Tiên hay Campuchia.

Mỗi nơi một phong tục

Vì vậy, Hồ Chí Minh không thể bị xếp chung với những nhà lãnh đạo cộng sản tàn bạo cùng thời. Ở Việt Nam không diễn ra các cuộc khủng bố đỏ tàn bạo hay những phiên tòa chính trị quy mô lớn nhằm giết hại hàng triệu kẻ thù thật hoặc tưởng tượng dưới danh nghĩa đấu tranh giai cấp. Tuy nhiên cũng cần nhắc rằng quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam vẫn có yếu tố bạo lực và cũng có những nạn nhân của nó.

Hình ảnh của Hồ Chí Minh phần nào được củng cố bởi cách ông diễn giải chủ nghĩa cộng sản theo một cách khá khác biệt. Không giống Pol Pot, ông không kêu gọi xóa bỏ thương mại tự do và tiền tệ. Cũng không giống Mao Trạch Đông, ông không phá hủy tôn giáo hay tìm cách xóa bỏ lịch sử lâu đời của đất nước mình. Và ông cũng không đi theo con đường của Kim Nhật Thành, người đã biến Triều Tiên thành quốc gia cô lập nhất thế giới.

Có lẽ hơn là một người cộng sản, Hồ Chí Minh là một nhà yêu nước thực sự, người đã sử dụng biểu tượng búa liềm để phục vụ mục tiêu dân tộc: đẩy lùi thực dân Pháp và thống nhất Việt Nam bất chấp sự can thiệp quân sự của Hoa Kỳ. Cả hai mục tiêu đó cuối cùng đều đạt được. Lối sống giản dị của ông cùng với việc ông không sống đến ngày đất nước thống nhất đã khiến ông gần như trở thành một nhân vật mang tính huyền thoại.

Người cộng sản tôn trọng tự do tín ngưỡng ấy cuối cùng lại trở thành một biểu tượng được người Việt cả Bắc lẫn Nam tôn kính. Dù bản thân ông mong muốn được hỏa táng và tro cốt rải trên đất Việt sau khi qua đời, thi hài của ông vẫn được ướp và trưng bày trong lăng tại Hà Nội. Và phải nói rằng, dù đã qua đời gần 60 năm, nhìn ông vẫn như thể chỉ đang ngủ.

Vậy nên kết luận về biểu tượng búa liềm như thế nào? Đơn giản là mỗi nơi một phong tục. Không có sự tôn trọng đối với văn hóa và tập quán của người khác thì việc đi du lịch khắp thế giới cũng mất đi nhiều ý nghĩa. Và dù Việt Nam vẫn còn khá xa so với một đất nước tự do theo mô hình dân chủ phương Tây, đây vẫn là một đất nước tuyệt đẹp, nơi người dân nhìn chung không có vẻ như đang thiếu điều gì quá quan trọng trong cuộc sống.

(Theo CNN Prima NEWS)