Nhiều năm qua, không ít công dân EU sống tại Séc khá “thoải mái” mà gần như không có thủ tục giấy tờ: làm việc, học tập, kinh doanh nhưng trên thực tế gần như “vô hình” với hệ thống nhà nước. Điều đó sắp thay đổi. Quyền sống và làm việc tại Séc của công dân EU không bị hạn chế, nhưng vị thế pháp lý của họ sẽ được chính thức hóa.

Từ năm 2027, công dân EU lưu trú tại Séc lâu hơn 90 ngày sẽ phải đăng ký với cơ quan chức năng. Chính phủ mở giai đoạn đăng ký tự nguyện ngay trong năm nay, để mọi người có đủ thời gian hoàn tất thủ tục trước khi chế độ bắt buộc được siết chặt.

Cụ thể là gì?
Hiện nay, nhờ quy định về tự do đi lại trong EU, công dân EU có thể ở Séc vô thời hạn mà gần như không cần giấy tờ gì thêm. Khác với người ngoài EU luôn phải đăng ký, phần lớn công dân EU đến nay gần như đứng ngoài mọi cơ sở dữ liệu cư trú chính thức.

Theo Bộ Nội vụ Séc, hệ thống mới sẽ yêu cầu công dân EU đăng ký nơi cư trú và nhận một “Giấy chứng nhận đăng ký” (Registration Certificate), qua đó tạo hồ sơ chính thức tương tự như với người nước ngoài ngoài EU.

Về bản chất, luật mới không thay đổi đáng kể điều kiện để được cư trú; thay đổi chủ yếu nằm ở chỗ mọi thứ được số hóa và đưa vào hệ thống quản lý tập trung.

Đăng ký như thế nào?
Quy trình gần như hoàn toàn trực tuyến. Người nước ngoài có thể tạo tài khoản trên Cổng thông tin cho người nước ngoài (Information Portal for Foreigners – IPC). Về sau, hệ thống này sẽ được thay bằng Hệ thống Thông tin Tích hợp về Người nước ngoài (ICAS), yêu cầu dùng định danh điện tử Séc (BankID, eObčanka, datová schránka…).

Sau khi đăng nhập, bạn sẽ tải lên bản scan giấy tờ tùy thân, chứng minh chỗ ở (hợp đồng thuê, xác nhận từ chủ nhà…) và giấy tờ chứng minh mục đích lưu trú: hợp đồng lao động, giấy xác nhận nhập học hoặc giấy tờ hoạt động tự doanh.

Mốc thời gian
Đăng ký bắt buộc có hiệu lực từ năm 2027, nhưng chính phủ dành trọn hai năm 2026–2027 để công dân EU hoàn thành thủ tục.

Giai đoạn 2026 là “tự nguyện trên danh nghĩa”, song nhà chức trách khuyến khích nên đăng ký sớm để tránh ùn tắc phút chót và rủi ro trễ hạn.

Nếu không đăng ký thì sao?
Bộ Nội vụ hiện chưa công bố cụ thể mức phạt, nhưng dựa trên cách áp dụng với người ngoài EU, có thể trông đợi:

Phạt hành chính vì không hoàn thành nghĩa vụ đăng ký
Phiền toái khi ký hợp đồng lao động, xử lý bảo hiểm y tế, làm việc với cơ quan công quyền
Ngược lại, việc có đăng ký cư trú chính thức giúp:

Dễ dàng hơn trong việc xin và sử dụng BankID, nay được dùng rộng rãi để làm việc với ngân hàng, nhà cung cấp dịch vụ và cổng dịch vụ công
Là điểm cộng quan trọng khi xin vay mua nhà, vì ngân hàng ngày càng yêu cầu chứng minh cư trú lâu dài
Tại các thành phố như Praha, có thể là điều kiện để xin thẻ cư dân (ví dụ: thẻ đỗ xe), thay vì bị coi là khách ngắn hạn
Tình trạng tương tự cũng xuất hiện trong lĩnh vực y tế (đăng ký bác sĩ, bảo hiểm), tuyển sinh cho con vào trường, hay giao dịch thường ngày với các cơ quan nhà nước.

Vì sao nhà nước siết chặt?
Từ góc nhìn của Nhà nước, đây là câu chuyện về minh bạch, công bằng và dữ liệu. Bộ Nội vụ ước tính có hàng chục, thậm chí hàng trăm nghìn công dân EU sống tại Séc mà không hề được ghi nhận trong thống kê chính thức, gây khó cho quy hoạch đô thị, phân bổ nguồn lực y tế, giáo dục lẫn tài chính công.

Động thái này cũng đưa Séc tiệm cận xu hướng chung trong EU: xây dựng cơ sở dữ liệu cư trú chính xác hơn trong bối cảnh các dịch vụ công đang nhanh chóng số hóa, liên thông. Những cư dân “ngoài sổ sách” tạo ra khoảng trống mà các chính phủ ngày càng khó chấp nhận.

Với nhiều công dân EU đã sống ở đây nhiều năm, đây có thể là thay đổi không mấy dễ chịu. Nhưng trên thực tế, nó chỉ chính thức hóa một tình trạng mà họ đã có từ lâu – lần này là “trên giấy tờ” và trong hệ thống.

Theo Expats