Việc Mỹ bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro đánh dấu bước ngoặt nguy hiểm trong chính sách đối ngoại của Tổng thống Donald Trump, đe dọa châu Mỹ Latin, làm phức tạp xung đột Nga - Ukraine và lung lay trật tự quốc tế.

Ngày 4-1-2026, tình hình ở Venezuela đang đóng băng. Lực lượng Mỹ đã tấn công Caracas và bắt giữ Tổng thống Nicolas Maduro cùng phu nhân vào rạng sáng 3-1, nhưng không có cuộc đổ bộ trên bộ.

Quyền lực trong nước vẫn nằm trong tay phe Chavista - đồng minh của ông Maduro, những người hứa tiếp tục "chống lại chủ nghĩa đế quốc Mỹ". Tòa án Tối cao Venezuela ngày 3-1 phán quyết Phó tổng thống Delcy Rodriguez trở thành người đứng đầu nhà nước, nhưng không tuyên bố tạm đình chỉ chức vụ của Tổng thống Maduro.

Đe dọa châu Mỹ và đồng minh

Tổng thống Trump tuyên bố ý định thay đổi hoàn toàn quyền lực ở Venezuela. Theo tờ New York Post chiều 3-1, ông Trump nói Phó tổng thống Rodriguez đã hứa với Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio rằng bà "sẵn sàng làm bất cứ điều gì Mỹ yêu cầu", và "quân đội Mỹ sẽ ở Venezuela cho đến khi bà Rodriguez làm những gì Mỹ muốn".

Tuy nhiên, đài RT chiều cùng ngày đưa tuyên bố của bà Rodriguez rằng Venezuela "sẽ không bao giờ là thuộc địa của bất kỳ đế quốc nào nữa" và "sẵn sàng bảo vệ tài nguyên thiên nhiên". Bà kêu gọi người dân duy trì đoàn kết, nhấn mạnh "ông Maduro là tổng thống hợp pháp duy nhất của Venezuela".

Phe Chavista có nhiều kinh nghiệm giữ vững quyền lực trong hoàn cảnh khó khăn - sau cái chết của ông Hugo Chavez và trong nhiều nỗ lực trước đó của Washington nhằm lật đổ ông Maduro.

Tuy nhiên, liệu phe này có thể duy trì quyền kiểm soát hiện tại vẫn là câu hỏi bỏ ngỏ. Nhiều tình tiết cho thấy việc bắt giữ Tổng thống Maduro không phải không có yếu tố phản bội nội bộ, bởi ông được bảo vệ lỏng lẻo khi bị bắt và chiếc trực thăng chở lực lượng đặc nhiệm Mỹ không bị bắn hạ.

Ý nghĩa địa chính trị quan trọng nhất của vụ bắt giữ nguyên thủ Venezuela là chính quyền Trump đã chứng minh những tuyên bố về "học thuyết Monroe mới" (khẳng định quyền kiểm soát của Mỹ đối với Tây bán cầu) không phải lời nói suông, và Washington sẵn sàng thực hiện bằng vũ lực.

Đáng chú ý, chính Colombia mới nổi tiếng là nơi cung cấp cocaine chính cho thị trường toàn cầu, chứ không phải Venezuela. Tại cuộc họp Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc (LHQ) tháng 10-2025, Đại diện thường trực của Nga tại LHQ Vasily Nebenzya lưu ý rằng Văn phòng LHQ về Ma túy và Tội phạm (UNODC) không coi Venezuela là trung tâm buôn bán ma túy, vì 87% cocaine đến Mỹ thông qua Thái Bình Dương mà Venezuela thì không có đường ra biển.

Phiên họp Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc 'nóng' vì vụ Mỹ bắt Tổng thống Venezuela
"Cartel of the Suns" (Băng đảng mặt trời) - mà Mỹ tuyên bố Tổng thống Maduro là thủ lĩnh - thậm chí không được đề cập trong báo cáo tháng 3 của Bộ Ngoại giao Mỹ.

"Chiến thắng Venezuela" của ông Trump cũng nguy hiểm đối với Đảng Dân chủ Mỹ và giới lãnh đạo châu Âu đồng minh. Lãnh đạo phe Dân chủ thiểu số tại Thượng viện Chuck Schumer không chỉ cáo buộc chính quyền Trump "không thành thật" khi "đã ba lần đảm bảo với tôi rằng họ không tìm cách lật đổ chế độ và không có kế hoạch hành động quân sự chống Venezuela", mà còn lo âu: "Ý tưởng rằng ông Trump có kế hoạch cai trị Venezuela nên gieo nỗi sợ vào lòng người Mỹ", vì nguy cơ "một thảm họa nhân đạo và địa chính trị sẽ dẫn đến việc Mỹ bị cuốn vào cuộc chiến tranh không hồi kết khác".

Phức tạp hóa xung đột toàn cầu
"Chiến thắng Venezuela" của ông Trump cũng nguy hiểm đối với Trung Quốc. Thứ nhất, nó tước đi chỗ đứng quan trọng của Trung Quốc ở Mỹ Latin và có khả năng làm suy yếu vị thế của Bắc Kinh ở các quốc gia khác trong khu vực. Thứ hai, nó có thể khuyến khích Washington cực đoan hóa các phương pháp đối đầu với Trung Quốc.

Với Nga và Ukraine, các sự kiện ở Venezuela làm phức tạp thêm quá trình đàm phán vốn đã khó khăn để chấm dứt chiến tranh. Một mặt, chúng củng cố lập trường của những người chủ chiến trong nhóm của ông Trump vốn chủ trương gây áp lực lên Điện Kremlin và từ chối nhượng bộ về Ukraine.

Giờ đây, giữa lúc hưng phấn về việc bắt giữ Tổng thống Maduro, họ có thể kêu gọi ông Trump áp dụng các biện pháp cưỡng chế khắc nghiệt nhất chống Nga như trừng phạt, cung cấp tên lửa cho Ukraine, hỗ trợ tăng cường pháo kích vào Nga... Kết quả là tình hình có thể leo thang thành vòng xoáy đối đầu trực tiếp giữa Nga và Mỹ.

Mặt khác, những gì đang xảy ra ở Venezuela cũng có thể khiến Điện Kremlin thực hiện các biện pháp quyết liệt. Các sự kiện ở Venezuela có thể dẫn đến leo thang chiến tranh ở Ukraine và làm phức tạp thêm các nỗ lực chấm dứt xung đột.

Các nước lo ngại vụ Mỹ bắt ông Maduro

Chiến dịch quân sự của Mỹ dẫn đến việc bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro ngày 3-1 đã gây lo ngại quốc tế. Cả đồng minh lẫn đối thủ của Washington và Caracas đều lên tiếng.
Trong tuyên bố ngày 4-1, Bộ Ngoại giao Trung Quốc kêu gọi Mỹ "thả ngay lập tức" ông Maduro. Bộ này đồng thời yêu cầu Washington bảo đảm an toàn cá nhân cho nhà lãnh đạo Venezuela và phu nhân.
Bắc Kinh nhấn mạnh Washington đang "vi phạm rõ ràng luật pháp quốc tế, các chuẩn mực cơ bản trong quan hệ quốc tế, cũng như các mục đích và nguyên tắc của Hiến chương LHQ". Iran "lên án mạnh mẽ cuộc tấn công quân sự của Mỹ vào Venezuela và hành vi vi phạm trắng trợn chủ quyền quốc gia cũng như toàn vẹn lãnh thổ của nước này".
Mexico - quốc gia mà ông Trump cũng từng đe dọa bằng lực lượng quân sự với cáo buộc buôn bán ma túy - lên án mạnh mẽ hành động của Mỹ ở Venezuela. Nước này cho rằng chiến dịch "gây nguy hiểm nghiêm trọng đến sự ổn định khu vực". Nhiều quốc gia lớn khác tại Mỹ Latin như Brazil, Colombia cũng lên án vụ tấn công, cho rằng điều này sẽ dẫn đến khủng hoảng nhân đạo.
Sự ủng hộ hiếm hoi dành cho chiến dịch của Mỹ đến từ Ý. Thủ tướng Ý Giorgia Meloni lập luận rằng hành động quân sự của Mỹ ở Venezuela là "hợp pháp" và "mang tính phòng thủ". Israel, một đồng minh khác của Mỹ ở Trung Đông, cũng bày tỏ sự ủng hộ.
Tổng Thư ký LHQ Antonio Guterres bày tỏ "vô cùng lo ngại" trước các cuộc tấn công của Mỹ, nói rằng điều đó có thể "tạo ra một tiền lệ nguy hiểm". Theo yêu cầu của Venezuela, Hội đồng Bảo an LHQ dự kiến nhóm họp khẩn trong ngày 5-1 theo giờ Mỹ.
EU nói chung bày tỏ lo ngại về sự việc và kêu gọi tôn trọng luật pháp quốc tế. Trong khi đó, Pháp thẳng thừng nói rằng chiến dịch của Mỹ làm suy yếu luật pháp quốc tế. Paris khẳng định không thể áp đặt giải pháp nào cho cuộc khủng hoảng của Venezuela từ bên ngoài.

Tham vọng kinh tế

"Học thuyết Monroe" dưới thời ông Trump không chỉ nhằm dựng hàng rào bảo vệ Tây bán cầu bằng tham vọng của Mỹ, ngăn chặn người châu Âu (và giờ là người Trung Quốc), như Giám đốc Viện các nghiên cứu quốc tế, nhà Hoa Kỳ học Maksim Suchkov nhận định trên Telegram ngày 3-1.
"Nó còn cần thiết để khai thác bán cầu này vì lợi ích riêng của Mỹ. Nếu chế độ Maduro thực sự bị lật đổ, Venezuela có thể trở thành đòn bẩy ảnh hưởng của Mỹ trên thị trường dầu mỏ toàn cầu và là nguồn thu nhập cho các công ty Mỹ.
Điều này sẽ đòi hỏi đầu tư và thời gian đáng kể, nhưng cuộc chơi rất đáng giá, vì trong trung hạn, nó sẽ củng cố nước Mỹ và làm suy yếu các đối thủ chính - Trung Quốc và Nga. Đó là chưa kể Iran (đứng thứ 2 về trữ lượng khí đốt tự nhiên, thứ 3 về trữ lượng dầu mỏ đã được chứng minh), nơi chế độ gặp nhiều căng thẳng trong những ngày gần đây", ông Suchkov kết luận.

Mỹ cáo buộc ông Maduro những tội danh nào?

Sau khi bị bắt giữ tại Venezuela, Tổng thống Nicolas Maduro được đưa đến New York và sẽ bị phía Mỹ đưa ra tòa với hàng loạt cáo buộc nghiêm trọng liên quan buôn bán ma túy và khủng bố.
Theo cáo trạng dài 25 trang được Chính phủ Mỹ công bố ngày 3-1, các công tố viên sẽ truy tố vợ chồng ông Maduro và con trai với những tội danh liên quan buôn bán ma túy, âm mưu nhập khẩu cocaine, tàng trữ súng máy cùng các thiết bị hủy diệt. Riêng nhà lãnh đạo Venezuela còn bị cáo buộc thêm tội âm mưu khủng bố ma túy.
Bản cáo trạng cáo buộc ông Maduro "đang đứng đầu một chính quyền tham nhũng, phi pháp. Trong nhiều thập kỷ, chính quyền này đã lợi dụng quyền lực nhà nước để bảo vệ và thúc đẩy các hoạt động phi pháp, bao gồm buôn bán ma túy", theo Politico.
Giới chức Mỹ cũng cáo buộc gia đình ông Maduro hậu thuẫn các băng đảng ma túy vận chuyển hàng cấm khắp khu vực, hậu quả là có khoảng 250 tấn cocaine đã trung chuyển qua Venezuela tính đến năm 2020.
Ngoài ra, vợ của ông Maduro bị cáo buộc đã nhận hàng trăm nghìn USD tiền hối lộ vào năm 2007 để sắp xếp cuộc gặp giữa một ông trùm ma túy và giám đốc Cơ quan Phòng chống ma túy quốc gia Venezuela.
Theo giáo sư luật Steve Vladeck tại Đại học Georgetown (Mỹ), vợ chồng Tổng thống Maduro nhiều khả năng sẽ đối mặt với việc bị truy tố hình sự tại Tòa án liên bang khu vực Manhattan. Sở dĩ trực thăng của ông Maduro đáp xuống New York đầu tiên vì điều này sẽ đảm bảo thẩm quyền theo địa hạt thuộc nam New York - khu vực mà Văn phòng Luật sư Mỹ "có điều kiện đặc biệt phù hợp để xử lý những vụ án này".
Trước các cáo buộc, ông Maduro có thể đưa ra hàng loạt lời bào chữa và phản đối, bao gồm phản đối việc bắt giữ, viện dẫn quyền miễn trừ của nguyên thủ quốc gia, học thuyết miễn trừ chức vụ của quan chức nước ngoài...
Về vấn đề bắt giữ, luật pháp Mỹ tồn tại một hệ thống án lệ khá phong phú đối với những trường hợp bắt giữ và xét xử người nước ngoài trên đất Mỹ. Vì vậy, phía ông Maduro nhiều khả năng sẽ gặp bất lợi nếu đưa ra luận điểm phản đối việc bắt giữ.
Mặt khác, chính quyền Trump có thể gặp "nút thắt" lớn hơn nếu ông Maduro viện dẫn quyền miễn trừ đối với nguyên thủ quốc gia do một tòa án Mỹ đưa ra năm 1994. Nước Mỹ từng công nhận ông Maduro là tổng thống hợp pháp của Venezuela trong giai đoạn 2013 - 2019 dưới thời Tổng thống Barack Obama và nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Trump. Giới phân tích cho rằng ông Maduro có thể lập luận rằng ông là lãnh đạo hợp pháp và được hưởng quyền miễn trừ chính đáng. Điều này có thể đem lại lợi thế cho ông.
Do đó, vẫn còn khá sớm để dự đoán tiến trình pháp lý sẽ diễn biến theo chiều hướng nào. Tuy nhiên, giáo sư Vladeck đánh giá vụ truy tố này sẽ không đem đến một "chiến thắng dễ dàng" cho chính quyền Tổng thống Trump, đặc biệt đối với các cáo buộc nhắm trực tiếp vào nhà lãnh đạo Venezuela.

Theo Tuoitre