Theo cảnh báo từ các đại diện của Liên minh các tổ chức phi chính phủ hỗ trợ người di cư, dự luật sửa đổi Luật Người nước ngoài có thể làm suy giảm vị thế pháp lý của các thành viên gia đình công dân Séc đến từ các quốc gia ngoài Liên minh châu Âu (EU). Chính phủ cho rằng một trong những mục tiêu của sửa đổi này là ngăn chặn các hành vi gian lận. Tuy nhiên, theo các tổ chức liên quan, nhà nước hiện đã có đủ công cụ để làm điều đó. Dự luật cũng hướng tới việc số hóa hoàn toàn quy trình xử lý hồ sơ. Theo luật sư Filip Dus, điều này có thể khiến người nước ngoài trở thành nhóm đầu tiên phải thử nghiệm hệ thống số hóa mới.

Liên quan đến dự thảo sửa đổi Luật Người nước ngoài, Bộ Nội vụ cho rằng đây chủ yếu là những điều chỉnh mang tính kỹ thuật và làm rõ hơn hệ thống cư trú. Tuy nhiên, bà Magda Faltová, Giám đốc Hiệp hội Hội nhập và Di cư (SIMI), phản bác: “Điều đó không đúng. Việc số hóa toàn bộ quy trình là một thay đổi rất lớn, nhưng dự luật còn ảnh hưởng đến nhiều vấn đề khác liên quan trực tiếp đến cuộc sống của mỗi người nước ngoài.”

Theo bà Faltová, ngay cả hiện nay việc hiểu và áp dụng luật hiện hành cũng đã rất khó khăn. Những thay đổi được đề xuất sẽ ảnh hưởng đặc biệt đến các thành viên gia đình của công dân Séc. Luật sư Lenka Kopecká giải thích: “Bộ Nội vụ gần như không đề cập đến những thay đổi này khi giới thiệu dự luật. Trong khi đó, chúng ảnh hưởng trực tiếp đến cả các gia đình người Séc. Chúng ta đang nói đến người nước ngoài đến từ các quốc gia ngoài EU, thường là trong các mối quan hệ hôn nhân hoặc bạn đời.”

Theo bà Kopecká, việc áp dụng dự luật sẽ khiến người thân gia đình của công dân Séc bị bất lợi hơn so với gia đình của công dân các nước EU khác. “Dự luật tạo ra những điều kiện cư trú đặc biệt và bất lợi hơn,” bà cho biết và đưa ra ví dụ: một người chồng Canada của một phụ nữ Séc sẽ có vị thế kém thuận lợi hơn khi xin cư trú so với người chồng Canada của một phụ nữ Slovakia. 

Bộ Nội vụ cho rằng thay đổi này là cần thiết để phù hợp với luật pháp châu Âu. Tuy nhiên, bà Kopecká cho rằng lập luận đó gây hiểu lầm: “Đúng là luật EU chủ yếu áp dụng cho công dân Liên minh châu Âu và gia đình của họ. Nhưng luật EU không hề cấm chúng ta áp dụng những quyền tương tự cho thân nhân đến từ các nước khác. Thực tế quy định này đã tồn tại trong luật suốt 16 năm qua.”

Các chuyên gia lo ngại cách tiếp cận mang tính phân biệt đối xử

“Đây không phải là bất kỳ mệnh lệnh chính trị nào từ Brussels, mà hoàn toàn là quyết định chính trị của chính phủ hiện tại,” bà Kopecká nhấn mạnh. Một lập luận khác của những người đề xuất dự luật là giúp ngăn chặn hiệu quả hơn các trường hợp lợi dụng hệ thống cư trú. “Lập luận này chủ yếu xuất hiện một cách không chính thức, thậm chí không được nêu trong báo cáo giải trình. Bộ cũng không đưa ra bất kỳ dữ liệu nào và chưa từng cung cấp cho chúng tôi khi được yêu cầu,” bà Kopecká, người điều phối các nhóm pháp lý trong khuôn khổ liên minh các tổ chức, cho biết. 

Theo bà Kopecká, Nhà nước hiện đã có sẵn các công cụ để xử lý riêng lẻ những trường hợp có dấu hiệu lợi dụng thủ tục xin cư trú. “Do đó chúng tôi không thấy lý do gì để làm xấu đi vị thế của cả một nhóm thân nhân này. Điều đó tạo ra ấn tượng nguy hiểm rằng các công dân Séc có hoàn cảnh gia đình như vậy bằng cách nào đó là đối tượng đáng nghi ngờ và mặc nhiên bị nhìn nhận như những kẻ gian lận,” bà cảnh báo.

Luật sư chuyên về luật di trú Anna Pavlíková nhấn mạnh rằng cách giải thích luật châu Âu hiện nay vẫn hoạt động hiệu quả. “Sau ngần ấy năm, Bộ quyết định tách các thành viên gia đình trong các hộ gia đình người Séc ra thành một nhóm riêng. Nói rằng điều này là cần thiết do luật EU là không đúng, vì luật châu Âu không hề cấm điều đó,” bà nhận xét.

Bà cảnh báo về một cách tiếp cận “rõ ràng mang tính phân biệt đối xử”, đặc biệt trong bối cảnh các cuộc thảo luận về việc lạm dụng hệ thống. Theo bà Pavlíková, cho đến nay Bộ vẫn chưa chứng minh lập luận này bằng bất kỳ số liệu thống kê hay dữ liệu nào. “Đúng là có những trường hợp lợi dụng hệ thống, một số người cố gắng lách luật, nhưng điều đó cũng xảy ra trong mọi lĩnh vực khác. Tuy nhiên luật hiện nay đã chứa đựng các công cụ giúp cơ quan hành chính phát hiện những trường hợp như vậy,” bà Faltová bổ sung.

Người nước ngoài có thể trở thành “nhóm thử nghiệm” cho quá trình số hóa

Luật sư chuyên về luật di trú Filip Dus cũng tin tưởng vào hiệu quả của các công cụ hiện có và không cho rằng việc thay đổi quy định sẽ giúp thực thi tốt hơn. Các chuyên gia cũng lo ngại về việc số hóa toàn bộ quy trình. “Chỉ sau một đêm, quy định bắt buộc nộp tất cả biểu mẫu và tài liệu dưới dạng điện tử sẽ có hiệu lực. Người dân sẽ không có bất kỳ giai đoạn chuyển tiếp nào để có thể sử dụng song song cả hai hình thức,” ông Dus nhấn mạnh. 

Theo ông, điều này sẽ khiến người đến từ các quốc gia ngoài EU thường xuyên phải giao thông tin đăng nhập cho người khác hơn, từ đó làm gia tăng sự phụ thuộc vào các bên trung gian. “Quyền được tiếp cận dịch vụ theo hình thức trực tiếp (offline) bị tước bỏ hoàn toàn đối với nhóm người nước ngoài này. Không nên để họ trở thành nhóm thử nghiệm. Việc số hóa đang được triển khai ở nhiều bộ ngành. Tuy nhiên, người nước ngoài không có đủ khả năng để tự bảo vệ mình trong vấn đề này,” ông nhận định.

“Có thể xảy ra những lỗi trong hệ thống số hóa, và rất nhiều người nước ngoài có thể phải gánh chịu hậu quả. Nhưng điều đó có lẽ sẽ không ảnh hưởng nhiều đến tỷ lệ ủng hộ của cử tri, so với nếu tình huống tương tự xảy ra trong lĩnh vực như luật xây dựng chẳng hạn,” ông Dus kết luận.

Hiện dự thảo sửa đổi Luật Người nước ngoài đang chờ được đọc lần thứ hai tại Hạ viện. Việc thảo luận được đề xuất đưa vào chương trình phiên họp tiếp theo của Hạ viện Quốc hội, diễn ra vào tuần tới. Cuối tháng 5 vừa qua, chính phủ cũng đã thông qua cái gọi là “sửa đổi an ninh”, nhằm điều chỉnh các điều kiện đối với quy chế bảo hộ tạm thời, chủ yếu liên quan đến việc cư trú của những người tị nạn Ukraine.

(Theo CNN Prima NEWS)