EU thông qua kế hoạch giảm thâm hụt ngân sách của Séc
Kể từ thứ Sáu, chính phủ của Thủ tướng Andrej Babiš (ANO) đã có lộ trình được phê duyệt nhằm giảm thâm hụt tài chính công. Tại Luxembourg, các bộ trưởng tài chính Liên minh châu Âu đã thông qua kế hoạch của Cộng hòa Séc, theo đó mức thâm hụt sẽ giảm từ 2,8% GDP vào năm tới xuống còn 1,2% vào năm 2030. Tuy nhiên, các chuyên gia hoài nghi về khả năng chính phủ hoàn thành mục tiêu này.
Các bộ trưởng họp tại Luxembourg đã thông qua khuyến nghị của Hội đồng Liên minh châu Âu đối với kế hoạch tài khóa – cơ cấu trung hạn của Séc giai đoạn 2027-2030. Kế hoạch nêu định hướng quản lý tài chính công của nước này trong những năm tới. Theo văn kiện được chính phủ gửi lên Ủy ban châu Âu hồi tháng 6, thâm hụt sẽ giảm xuống 2% GDP vào năm 2028, còn 1,6% một năm sau đó và 1,2% vào năm 2030, tức giảm 1,6 điểm phần trăm trong vòng ba năm.
“Không ai trong chúng ta hài lòng với mức thâm hụt này, và tôi có thể bảo đảm rằng bản thân tôi cũng vậy,” Bộ trưởng Tài chính Alena Schillerová (ANO) phát biểu sau cuộc họp. Theo bà, chính phủ buộc phải khởi đầu với mức thâm hụt cao hơn do nhu cầu đầu tư lớn, chẳng hạn trong các lĩnh vực hạ tầng, y tế và giáo dục. Bà mô tả quá trình đàm phán với Ủy ban châu Âu là rất căng thẳng, đồng thời cho biết gần như mọi con số trong dự báo của Bộ Tài chính đều được thảo luận kỹ lưỡng.
Thâm hụt tài chính công phản ánh tổng thể tình hình thu chi của nhà nước, các vùng, địa phương và những tổ chức khác thuộc khu vực công. Theo Hội đồng Ngân sách Quốc gia, mức thâm hụt năm nay dự kiến đạt 2,7% GDP và sẽ tiếp tục tăng vào năm tới.
Ngân sách nhà nước năm 2027 dự kiến thâm hụt 386 tỷ korun, cao hơn 76 tỷ korun so với năm nay. Đây sẽ là mức thâm hụt cao thứ hai trong lịch sử Séc. Kỷ lục được ghi nhận vào năm 2021, trong thời kỳ đại dịch, khi thâm hụt lên tới gần 420 tỷ korun. Mức thâm hụt được phê duyệt cho năm nay là 310 tỷ korun.
Từ năm 2028, liên minh cầm quyền gồm ANO, SPD và Motoristé có kế hoạch từng bước giảm thâm hụt, chủ yếu bằng cách hạn chế tốc độ tăng chi tiêu, nâng cao hiệu quả thu thuế và chống kinh tế ngầm, trong đó có việc áp dụng hệ thống quản lý doanh thu điện tử EET 2.0.
Kế hoạch cũng tính đến cơ chế miễn trừ của EU đối với khoản chi quốc phòng gia tăng, cho phép Séc tạm thời đi chệch khỏi lộ trình tài khóa đã đề ra. Trong dự thảo ngân sách năm tới, chính phủ dự kiến vận dụng cơ chế này đối với khoản chi khoảng 70 tỷ korun.
Bộ trưởng Schillerová cũng đang chuẩn bị các thay đổi về thuế. Bà cân nhắc tăng thuế đối với hoạt động cờ bạc, điều chỉnh thuế tiêu thụ đặc biệt và đánh thuế các bất động sản mua để đầu tư, song chưa công bố đề xuất cụ thể. Chính phủ đã trình Hạ viện dự luật áp thuế theo ngành đối với các nhà máy lọc dầu. Theo bà Schillerová, phương án tăng thuế đối với ngành năng lượng, công nghiệp quốc phòng hoặc ngân hàng cũng đang được xem xét.
Giới chuyên gia hoài nghi về kế hoạch
Hội đồng Ngân sách Quốc gia đánh giá kế hoạch này thiếu tính thuyết phục. Nghi ngại chủ yếu xoay quanh tốc độ giảm thâm hụt mà chính phủ công bố. Theo tính toán của hội đồng, thâm hụt vào năm tới có thể lên tới 3,5-3,7% GDP, cao hơn từ 0,7 đến 0,9 điểm phần trăm so với dự báo của chính phủ.
Để đưa thâm hụt về mức 2% GDP như cam kết vào năm 2028, Séc sẽ phải áp dụng thêm các biện pháp trị giá khoảng 130-140 tỷ korun theo mặt bằng giá hiện nay.
“Xét trong bối cảnh điều hành của chính phủ hiện nay, lộ trình giảm thâm hụt này đối với chúng tôi không mấy đáng tin cậy,” Chủ tịch Hội đồng Ngân sách Quốc gia Mojmír Hampl phát biểu hồi tháng trước. Theo ông, mục tiêu trên không thể đạt được nếu thiếu những điều chỉnh lớn đối với chi tiêu công hoặc các nguồn thu thuế chủ chốt.
Hãng xếp hạng tín nhiệm Fitch cũng bày tỏ lo ngại về triển vọng tài chính công của Séc. Hồi tháng 9, Fitch cảnh báo về việc nới lỏng chính sách ngân sách và dự báo thâm hụt trong các năm 2027 và 2028 sẽ ở mức 3-3,5% GDP, cao hơn mức 2,8% mà kế hoạch của chính phủ đề ra cho năm 2027.
Theo Fitch, tình trạng thâm hụt kéo dài có thể làm suy yếu một trong những lợi thế lâu nay của Séc trong mắt giới đầu tư, đó là tỷ lệ nợ công tương đối thấp so với các quốc gia châu Âu khác.
Bộ Tài chính bác bỏ chỉ trích
Bộ Tài chính Séc bác bỏ những ý kiến phản đối của Hội đồng Ngân sách Quốc gia. Cơ quan này cho rằng trong các phép tính của mình, hội đồng đã bỏ qua chủ trương bắt đầu giảm thâm hụt từ năm 2028.
Bộ Tài chính cũng phản bác lo ngại rằng Séc có thể chạm “phanh nợ” ngay từ năm 2034. Theo luật, cơ chế này sẽ được kích hoạt khi nợ công vượt quá 55% GDP. Khi đó, chính phủ phải trình ngân sách cân bằng hoặc thặng dư.
Bà Schillerová tin rằng chính phủ có thể từng bước giảm thâm hụt như cam kết trong kế hoạch. “Tôi cho rằng Hội đồng Ngân sách Quốc gia không có trách nhiệm chỉ trích các quyết định chính trị, mà nên đánh giá những vấn đề thực chất và chuyên môn. Hãy chờ các biện pháp đó được đưa ra rồi hãy phê bình; đó là quyền của hội đồng với tư cách một cơ quan độc lập,” bà Schillerová phản hồi. Bà cho biết niềm tin rằng chính phủ sẽ tuân thủ lộ trình đề ra được bảo đảm bằng thỏa thuận trong liên minh cầm quyền.
Bà thừa nhận kế hoạch mang tính tham vọng, song khẳng định chính phủ ý thức rõ mức độ khó khăn và sẵn sàng thực hiện.
“Đó là một cuộc thảo luận rất phức tạp về ngân sách năm 2027, dù diễn ra trên tinh thần xây dựng và tập trung vào những vấn đề thực chất,” bà phát biểu hôm thứ Sáu tại Luxembourg.
(Theo Novinky)
