Không ít lao động Việt Nam chọn trở thành "hắc công" - người làm việc chui không giấy tờ - tại Đài Loan. Đằng sau lựa chọn bị xem là vi phạm pháp luật ấy là những phận người cô độc, những gánh nặng mưu sinh không dễ nói thành lời.

Hai tay bị còng, bị cảnh sát áp giải ra sân bay - đó là con đường cuối cùng mà mỗi "hắc công" người Việt bị bắt buộc phải đi qua, cũng là con đường cuối cùng của họ ở Đài Loan. Trước ngày bị bắt, họ sống trong nỗi sợ hãi thường trực, trong bóng tối của thân phận không được thừa nhận. Nhưng ít ai hỏi, điều gì đã đẩy họ đến lựa chọn đó?

"Ngôi làng Việt" giữa núi rừng

Những ngày đi học ở Đài Loan, ngoài việc học, tôi thường muốn tìm hiểu về cuộc sống của anh chị em người Việt, muốn tận mắt thấy mọi người có câu chuyện gì, việc kiếm sống và sinh tồn ở Đài Loan trải qua những khoảnh khắc đắng ngọt nào. Tôi từng thấy những người đồng hương bị cảnh sát trục xuất tại sân bay Đào Viên vì thân phận cư trú, lao động bất hợp pháp, và trong khoảnh khắc đó, hình ảnh và hoàn cảnh của họ dù sai nhưng thật đáng thương cảm.

Có một giảng viên trường nơi tôi học, người quan tâm đề tài lao động nhập cư, chở tôi đi xem bộ phim tài liệu về người lao động Việt Nam bỏ trốn ở Đài Loan và buổi giao lưu với đạo diễn phim. Khi nghe trực tiếp những lời tâm sự bằng tiếng Việt của những người lao động bỏ trốn trên phim, tôi khóc.

Có lần, tôi đến một vùng nông thôn miền núi cao của Đài Loan - nơi vừa hẻo lánh vừa lạnh buốt. Điều khiến tôi bất ngờ không phải là khung cảnh thiên nhiên, mà là âm thanh vang lên khắp nơi: tiếng Việt. Trên những nông trang heo hút ấy, rất nhiều lao động Việt Nam đang làm thuê, và tất cả đều là người không có giấy tờ hợp lệ, những "hắc công" đã cố ý chọn cuộc sống ngoài vòng pháp luật.

Tiệm tạp hóa ở đây cũng bày đủ loại thực phẩm Việt Nam: mì gói, bánh tráng mỏng, thậm chí cà pháo muối và hột vịt lộn. Người địa phương bảo rằng nơi đây gần như đã thành một "làng Việt Nam". Sự hiện diện của những người không có thẻ cư trú tại vùng núi này dường như đã trở thành một phần nhịp sống thường nhật.

Tôi ngồi lại trò chuyện với một số người trong số họ. Đó là lần đầu tiên tôi thực sự bước vào cuộc sống của những người làm việc chui - nhìn thấy họ làm việc, nghe họ kể chuyện, hiểu họ ăn gì, sống ra sao. Và từ đó, nhiều điều tôi từng nghĩ về họ bắt đầu thay đổi.

Trái với suy nghĩ của nhiều người, phần lớn lao động chui không phải ngẫu nhiên rơi vào tình trạng bất hợp pháp. Nhiều người đã tính toán điều này ngay từ khi còn làm hồ sơ xin thị thực tại Việt Nam. Nhưng tôi dần hiểu được lý do họ làm liều như vậy.

Để sang Đài Loan làm lao động hợp pháp, họ phải vay tiền đóng đủ các loại phí môi giới, phí thủ tục, chi phí đi lại, ăn ở. Khi sang đến nơi, mức lương theo hợp đồng bị trừ dần cho các khoản nợ đó, cộng thêm chi phí sinh hoạt hằng ngày. Kết quả là dù làm việc nhiều năm, nguy cơ về nước tay trắng là hoàn toàn có thật.

Trong khi đó, nếu bỏ trốn và làm việc chui, họ không phải trả bất kỳ khoản phí nào. Tiền kiếm được gần như toàn bộ có thể gửi về Việt Nam, để sửa nhà, mở tiệm cho con, chữa bệnh cho cha mẹ già. Đó không phải sự liều lĩnh vô lý, mà là một phép tính lạnh lùng của những người không còn nhiều lựa chọn.

Khi tiếp xúc với lao động nhập cư từ Indonesia hay Philippines, tôi nhận thấy họ hầu hết đều làm việc hợp pháp dù đã ở Đài Loan rất nhiều năm. Điều đó khiến tôi suy nghĩ: nếu mức lương cao hơn một chút, hoặc phí môi giới được kiểm soát chặt hơn, không phải trả nhiều như hiện tại, liệu có bớt đi những phận người phải sống trong bóng tối?

Nguồn: Tuổi trẻ