Hơn 27% học sinh 15 tuổi tại Séc không đạt mức đọc hiểu cơ bản
Hơn một phần tư số trẻ 15 tuổi ở Séc thậm chí không đạt được mức kỹ năng đọc hiểu cơ bản, theo kết quả khảo sát quốc tế PISA 2025. Dù đây là nhóm học sinh đang ở giai đoạn cuối của bậc học bắt buộc, các em chỉ có thể hiểu và nhận diện những thông điệp đơn giản dưới dạng câu hoặc các đoạn văn ngắn.
“Học sinh đọc chậm hơn đáng kể, chúng tôi phải cho các em nhiều hơn một nửa, thậm chí nhiều hơn 70% thời gian so với cách đây 10 năm để xử lý văn bản. Đồng thời, chúng tôi cũng phải chú trọng hơn rất nhiều đến phản hồi, bởi có những em thực sự không hiểu văn bản. Vốn từ vựng cũng thay đổi rất mạnh, nhưng điều này xuất phát từ thực tế không chỉ trẻ em mà mọi người nói chung đều đọc ít hơn,” ông Michal Kaderka, giáo viên trung học môn lịch sử và giáo dục truyền thông, đồng thời là Chủ tịch Nền tảng Giáo viên, nói với Novinky.
Những gì giáo viên chứng kiến trên lớp được phản ánh rõ trong kết quả mới nhất của khảo sát quốc tế PISA (Chương trình Đánh giá học sinh quốc tế). Đây là chương trình khảo sát của OECD, được triển khai từ năm 2000 nhằm đánh giá mức độ kiến thức và kỹ năng của học sinh 15 tuổi trong ba lĩnh vực: toán học, đọc hiểu và khoa học tự nhiên. Khảo sát được thực hiện 3 năm một lần.
Kể từ năm 2022, điểm đọc hiểu trung bình của học sinh Séc đã giảm 20 điểm — mức sụt giảm mạnh nhất trong cả ba nhóm kỹ năng được đánh giá. Điểm trung bình của học sinh Séc hiện là 468; trong đó nữ sinh đạt trung bình 484 điểm, còn nam sinh chỉ đạt 454 điểm.
So với năm 2022, số học sinh 15 tuổi không đạt nổi mức đọc hiểu cơ bản đã gia tăng. Ngưỡng này được xác định ở mức 407 điểm. Nếu như 4 năm trước, nhóm này chiếm 1/5, thì đến năm ngoái tỷ lệ đã tăng lên 27%. Một tỷ lệ tương đương học sinh 15 tuổi chỉ dừng ở đúng mức đọc hiểu cơ bản, tức chỉ có thể nắm được ý chính của những thông điệp có độ dài tối đa ở mức trung bình.
“Những học sinh dưới mức cơ bản đang thực sự đối mặt với nguy cơ thất bại trong học tập, cả hiện tại lẫn về sau,” Tổng thanh tra giáo dục Tomáš Zatloukal nhận định, đồng thời nhấn mạnh rằng những thiếu niên này sau đó cũng có thể gặp khó khăn trong cuộc sống thường ngày cũng như trong công việc. “Năng lực đọc hiểu ảnh hưởng rất lớn đến quá trình học tập tiếp theo,” ông nói.
Năng lực đọc hiểu
Đây là khả năng hiểu một văn bản, suy ngẫm về nội dung đó, đánh giá, phân tích và vận dụng nó để đạt được mục tiêu của bản thân, phát triển kiến thức và tiềm năng cá nhân, cũng như tham gia tích cực vào đời sống xã hội.
Học sinh Séc sa sút mạnh nhất ở những bài tập đòi hỏi phải đọc kỹ các văn bản dài và tiếp tục xử lý thông tin từ đó, chẳng hạn như ghi nhớ một lượng thông tin lớn hoặc kết nối nhiều dữ liệu từ các văn bản khác nhau.
“Theo đó, sự suy giảm năng lực đọc hiểu cũng đã kéo theo kết quả đi xuống ở năng lực khoa học tự nhiên, trong đó có một thang đánh giá liên quan đến việc tìm kiếm, suy luận thông tin và sử dụng chúng để đưa ra quyết định tiếp theo,” ông Zatloukal cho biết.
Các nhà phân tích của Thanh tra Giáo dục Séc (ČŠI) cho rằng có nhiều nguyên nhân dẫn tới sự đi xuống này, trong đó có khả năng tập trung bị suy giảm. “Sự chú ý của học sinh ngày nay bị chia nhỏ giữa việc đọc, xem video, giao tiếp và chơi game. Điều đó tất yếu sẽ để lại tác động,” ông Michal Kaderka nói thêm.
Trẻ em thay văn bản bằng video
Các khảo sát PISA trước đây cho thấy những học sinh thường xuyên rèn luyện kỹ năng đọc qua các văn bản dài và sách in có kết quả tốt hơn. Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chỗ hiện nay cả người lớn cũng đọc ít hơn, khiến trẻ em trong gia đình thiếu đi hình mẫu.
Báo cáo của ČŠI thừa nhận rằng việc sử dụng công nghệ số với cường độ cao cũng có thể đóng vai trò tiêu cực. “Người trẻ ngày càng tiếp xúc nhiều hơn với những văn bản số ngắn, rời rạc, và trong quá trình đọc, họ nhanh chóng chuyển đổi giữa nhiều nguồn thông tin và hoạt động khác nhau,” nhóm tác giả nêu rõ.
David Šmahel, nhà nghiên cứu thuộc Đại học Masaryk chuyên về tác động tâm lý - xã hội của công nghệ, đánh giá vấn đề một cách thận trọng hơn. “Hiện chúng ta vẫn chưa biết chính xác nguyên nhân nào đứng sau sự sụt giảm này, dữ liệu sẽ tiếp tục được phân tích. Tuy nhiên, rõ ràng là nếu trẻ em hầu như không đọc mà chủ yếu xem video, thì năng lực đọc sẽ không được phát triển nhiều,” ông nói với Novinky.
Theo ông, sự suy giảm khả năng đọc và hiểu văn bản chưa chắc đã hoàn toàn là tin xấu. Học sinh ngày nay có thể tiếp thu kỹ năng theo những cách khác, chẳng hạn qua video. “Ngày càng nhiều nội dung hiện nay đến dưới hình thức khác chứ không phải văn bản, và việc đọc đang trở nên bớt quan trọng hơn phần nào. Những văn bản phức tạp có thể được đưa cho trí tuệ nhân tạo xử lý, và AI làm điều đó tốt hơn phần lớn con người. Tôi không nói rằng chúng ta không cần đọc nữa, nhưng có lẽ con người cần nó ít hơn trước,” ông Šmahel nhận định.
Các bài kiểm tra PISA thực sự cho thấy học sinh Séc có kết quả tốt trong việc giải quyết vấn đề với sự hỗ trợ của công nghệ số. Tuy nhiên, nhóm đạt kết quả tốt nhất lại là những em chỉ sử dụng thiết bị số trong học tập tối đa một giờ mỗi ngày.
(Theo Novinky)
