Luật pháp Séc khá linh hoạt đối với việc mang hai quốc tịch, nhưng các bậc cha mẹ và con cái vẫn cần lên kế hoạch cẩn thận về vấn đề cư trú, quốc tịch và các quyền, nghĩa vụ khi bước vào tuổi trưởng thành.

Nếu bạn, người bạn đời hoặc con của bạn mang những quốc tịch khác nhau, có lẽ bạn đã quen với việc xử lý giấy tờ bằng nhiều ngôn ngữ hơn hầu hết mọi người. Tuy nhiên, những câu hỏi phức tạp liên quan đến quốc tịch thường nảy sinh trong các gia đình hoặc đối với những người đang sở hữu (hoặc có quyền được sở hữu trong tương lai) nhiều quốc tịch, khiến không ít người phải đau đầu.

Quyền có quốc tịch Séc theo huyết thống

Nếu một trong hai cha mẹ là công dân Séc, đứa trẻ thường sẽ được cấp quốc tịch Séc ngay khi sinh ra, bất kể nơi sinh ở đâu. Đây là trường hợp đơn giản nhất và đối với đa số các cặp vợ chồng có một người Séc và một người nước ngoài, vấn đề quốc tịch của con gần như được giải quyết ngay từ đầu: đứa trẻ mang hai quốc tịch từ khi chào đời.

Nếu cả cha lẫn mẹ đều không phải công dân Séc, đứa trẻ sẽ không được cấp quốc tịch Séc khi sinh ra – bất kể gia đình đã sống ở Séc bao lâu hay hòa nhập với xã hội đến mức nào. Trong trường hợp này, con đường duy nhất là nhập quốc tịch và đó là một quá trình dài hơn.

Séc có cho phép mang nhiều quốc tịch không?

Đối với phần lớn các gia đình, câu trả lời là có. Luật pháp Séc khá cởi mở về vấn đề này.

Kể từ năm 2014, luật Séc cho phép mang nhiều quốc tịch. Công dân Séc không bắt buộc phải từ bỏ quốc tịch khác khi nhập quốc tịch Séc, cũng không phải từ bỏ quốc tịch Séc khi nhập quốc tịch của một nước khác.

Vấn đề nằm ở việc quốc gia còn lại có chấp nhận điều đó hay không. Một số nước vẫn hạn chế hoặc đặt ra các điều kiện đối với việc mang hai hay nhiều quốc tịch.

Áo là ví dụ điển hình nhất ở khu vực Trung Âu. Luật Áo nhìn chung không cho phép song tịch và thường yêu cầu người xin nhập quốc tịch phải từ bỏ quốc tịch hiện có. Những hạn chế tương tự cũng tồn tại ở Liechtenstein, Hà Lan, Estonia, Litva và Slovakia.

Trường hợp đặc biệt của Slovakia

Slovakia là một trường hợp khá phức tạp. Trẻ em có ít nhất một cha hoặc mẹ là công dân Slovakia thường tự động được nhận quốc tịch Slovakia theo huyết thống. Tuy nhiên, công dân Slovakia nếu sau này tự nguyện nhập quốc tịch nước ngoài có thể mất quốc tịch Slovakia, trừ khi đáp ứng một số điều kiện ngoại lệ, trong đó có yêu cầu cư trú tại quốc gia mà họ xin nhập quốc tịch.

Bài học thực tế là luật pháp Séc hiếm khi là trở ngại. Những ai có quyền nhận thêm một quốc tịch khác nên tìm hiểu kỹ quy định của quốc gia còn lại trước khi quyết định nhập quốc tịch sau này.

Những trở ngại và cơ hội cho con em người nước ngoài

Trẻ em sinh ra trong các gia đình không có cha mẹ là công dân Séc nhưng lớn lên tại Séc có vị thế pháp lý khác. Luật Séc có một số quy định linh hoạt, nhưng nhiều gia đình vẫn bất ngờ khi nhận ra rằng việc học tập và hòa nhập trong nhiều năm không tự động dẫn đến quyền công dân.

Các điều kiện tiêu chuẩn vẫn được áp dụng: cư trú hợp pháp liên tục và trong đa số trường hợp phải chứng minh trình độ tiếng Séc ở mức B1.

Tuy nhiên, có một ngoại lệ quan trọng. Những trẻ em đã hoàn thành chương trình học bằng tiếng Séc có thể được miễn yêu cầu chứng minh trình độ ngôn ngữ, bởi việc học tập của các em đã cho thấy khả năng sử dụng tiếng Séc đầy đủ.

Trên thực tế, quy định này áp dụng rõ ràng nhất đối với học sinh học tại các trường công lập dạy bằng tiếng Séc, nhưng một số trường tư thục cũng có thể được công nhận. Yếu tố quyết định không phải trường là công hay tư, hay trường quốc tế, mà là việc giảng dạy có được thực hiện chủ yếu bằng tiếng Séc hay không.

Đối với học sinh học tại các trường quốc tế hoặc song ngữ, điều kiện sẽ phụ thuộc vào chương trình học cụ thể và tỷ lệ các môn học được giảng dạy bằng tiếng Séc. Điều này có nghĩa là một đứa trẻ không phải công dân Séc nhưng sinh ra hoặc đến Séc từ nhỏ, học tập trong hệ thống giáo dục Séc và dành phần lớn thời thơ ấu tại đây có thể gặp ít rào cản hành chính hơn so với một người trưởng thành mới đến.

Dù vậy, quốc tịch vẫn phải được nộp đơn xin một cách chủ động; nó không tự động được cấp chỉ vì học tập lâu năm hoặc cư trú dài hạn.

Con đường ít người biết đến

Cho đến khi đủ 18 tuổi, quyền cư trú của trẻ em tại Séc thường gắn liền với tình trạng cư trú của cha mẹ. Khi bước sang tuổi trưởng thành, đây trở thành một bước ngoặt quan trọng đối với nhiều gia đình và cũng là thời điểm dễ phát sinh nhầm lẫn. Lúc này, người trẻ phải tự thiết lập cơ sở pháp lý riêng để được cư trú tại Séc, thông qua việc học tập, làm việc, thường trú hoặc một diện cư trú hợp lệ khác.

Đối với các gia đình ngoài EU, quá trình chuyển đổi này cần được chuẩn bị từ lâu trước khi con cái bước sang tuổi 18.

Tuy nhiên, cũng tồn tại một con đường nhập quốc tịch ít được biết đến, có thể giúp đơn giản hóa đáng kể thủ tục cho những người trẻ đã sống phần lớn cuộc đời mình tại Séc. Theo Điều 35 của Luật Quốc tịch Séc, một số công dân nước ngoài dưới 21 tuổi có thể được nhận quốc tịch Séc thông qua hình thức tuyên bố nhận quốc tịch, thay vì phải trải qua thủ tục nhập quốc tịch thông thường.

Người nộp đơn phải có vĩnh trú (trvalý pobyt), đã cư trú hợp pháp tại Séc liên tục ít nhất từ năm 10 tuổi, đồng thời đáp ứng các điều kiện khác như có nhân thân tốt và hiện diện thực tế tại Séc trong khoảng thời gian tối thiểu theo quy định.

Đối với những trẻ em có quy chế cư trú hợp pháp từ khi còn nhỏ và đã dành phần lớn thời niên thiếu tại Séc, đây có thể là con đường đơn giản hơn so với thủ tục nhập quốc tịch thông thường.

Trong những trường hợp có thể áp dụng Điều 35, việc duy trì tình trạng cư trú phù hợp và lưu giữ đầy đủ hồ sơ trong suốt thời gian sinh sống là yếu tố rất quan trọng để chứng minh đủ điều kiện.

Còn quốc tịch kép của chính bạn thì sao?

Nếu bạn đang trong quá trình xin nhập quốc tịch Séc hoặc có kế hoạch làm điều đó, nguyên tắc tương tự cũng áp dụng.

Luật Séc không yêu cầu từ bỏ quốc tịch hiện có. Tuy nhiên, trước khi bắt đầu thủ tục nhập quốc tịch, bạn nên tìm hiểu kỹ những hậu quả pháp lý có thể phát sinh nếu nhập quốc tịch Séc mà không từ bỏ quốc tịch cũ.

Tại một số quốc gia, việc có thêm quốc tịch thứ hai mà vẫn giữ quốc tịch gốc có thể kéo theo những hệ quả về pháp lý và thuế, vượt xa câu chuyện đơn thuần là bạn mang hộ chiếu nào.

Ví dụ, theo luật hiện hành của Hoa Kỳ, việc nhập quốc tịch của một quốc gia khác không tự động làm mất quốc tịch Mỹ. Thông thường, việc mất quốc tịch chỉ xảy ra khi cá nhân đó tự nguyện và có chủ đích từ bỏ quốc tịch Mỹ.

Mặc dù trong lịch sử Hoa Kỳ từng có cách tiếp cận nghiêm ngặt hơn – chẳng hạn theo Đạo luật Tước quốc tịch năm 1907, khi việc nhận quốc tịch nước ngoài có thể dẫn đến mất quốc tịch Mỹ – nhưng hiện nay, người Mỹ nhập quốc tịch Séc vẫn được phép giữ quốc tịch và hộ chiếu Mỹ theo quy định của pháp luật. Tuy nhiên, họ vẫn phải tiếp tục thực hiện các nghĩa vụ khai báo và nộp thuế theo luật Hoa Kỳ.

Hiện nay, công dân Mỹ thường chỉ mất quốc tịch khi tự nguyện thực hiện một hành vi từ bỏ quốc tịch với ý định rõ ràng là chấm dứt quốc tịch Mỹ.

Hãy chú ý và lưu giữ hồ sơ

Các gia đình có nhiều quốc tịch sinh sống tại Séc nhìn chung không gặp nhiều khó khăn, nhưng hệ thống pháp luật đòi hỏi sự theo dõi và quan tâm liên tục theo thời gian.

Khung pháp lý hiện hành đã tạo ra những con đường khá rõ ràng. Những khó khăn thường không xuất phát từ chính luật pháp, mà từ việc nhiều người cho rằng mọi thủ tục sẽ tự động được giải quyết mà không cần chuẩn bị trước.

Theo kinh nghiệm thực tiễn của tác giả, những thời điểm quan trọng như khi sinh con, khi con cái sắp bước vào tuổi trưởng thành hoặc khi nộp đơn xin nhập quốc tịch là lúc các gia đình đa quốc tịch thường cần được tư vấn và làm rõ nhất về quyền lợi cũng như nghĩa vụ pháp lý của mình.

Mẹo du lịch dành cho người mang nhiều quốc tịch

• Nên sử dụng hộ chiếu nào? (Song tịch)

Nếu bạn hoặc con của bạn có hai hộ chiếu, nguyên tắc chung là sử dụng hộ chiếu của quốc gia mà bạn đang nhập cảnh hoặc xuất cảnh.

Khi nhập cảnh hoặc xuất cảnh khỏi Liên minh châu Âu (EU) hoặc Cộng hòa Séc → sử dụng hộ chiếu của quốc gia thuộc EU.
Khi nhập cảnh Hoa Kỳ hoặc Vương quốc Anh → sử dụng hộ chiếu Mỹ hoặc Anh tương ứng.

• Cách xuất trình hộ chiếu

Chỉ xuất trình hộ chiếu phù hợp với lần kiểm tra biên giới hiện tại.
Không nên chủ động đề cập đến quốc tịch thứ hai nếu không được hỏi.
Mang theo cả hai hộ chiếu khi cần thiết, nhưng chỉ xuất trình một hộ chiếu, trừ khi cơ quan chức năng yêu cầu cụ thể.

• Khi trẻ em đi du lịch mà không có cả hai cha mẹ

Một số quốc gia (và cả một số hãng hàng không) có thể yêu cầu thư đồng ý của cha hoặc mẹ nếu trẻ em đi cùng chỉ một phụ huynh.

Mặc dù quy định này không được áp dụng ở mọi nơi, nhưng việc chuẩn bị sẵn giấy tờ có thể giúp tránh những sự chậm trễ nghiêm trọng hoặc các cuộc thẩm vấn tại cửa khẩu.

• Thư đồng ý nên bao gồm những nội dung gì?

Thông tin nhận dạng của tất cả các bên liên quan (người cha hoặc mẹ đi cùng trẻ, người cha hoặc mẹ không đi cùng và đứa trẻ), bao gồm cả thông tin hộ chiếu.
Thông tin chi tiết về chuyến đi (thời gian, địa điểm đến) cùng với tuyên bố rõ ràng rằng người không đi cùng đồng ý cho chuyến đi đó.
Xác nhận pháp lý nếu có thể (tốt nhất là được công chứng; một số quốc gia còn yêu cầu thêm chứng nhận Apostille).

(Theo expats)