Khủng hoảng nhà ở tại Séc và những hệ lụy đối với người trẻ

Nhà ở đắt đỏ không chỉ là vấn đề của người dân thủ đô Praha mà còn gây áp lực tương tự đối với cư dân tại các khu vực khác. Trên toàn Séc, gần một nửa dân số phải dành hơn 30% tổng chi tiêu cho nhà ở, tức đang rơi vào “ngưỡng rủi ro nguy cấp”. Tình trạng này đặc biệt ảnh hưởng nặng nề đến người trẻ, khiến họ thường phải trì hoãn những kế hoạch như lập gia đình. Dữ liệu còn cho thấy điều gì về tình hình nhà ở tại các địa phương?

Nhà ở ngoài tầm với là một trong những chủ đề lớn nhất trong các cuộc thảo luận chính trị và xã hội những năm gần đây. Điều này không có gì đáng ngạc nhiên: theo dữ liệu của trang Numbeo, để mua một căn hộ có diện tích trung bình tại Séc, người dân phải bỏ ra số tiền tương đương 13,3 năm lương gộp bình quân. Séc vì thế là quốc gia có khả năng tiếp cận nhà ở thuộc sở hữu thấp nhất trong toàn Liên minh châu Âu.

Tuy nhiên, tình hình thị trường nhà ở có sự khác biệt giữa các vùng. Số liệu chi tiết cho thấy khoảng cách nhiều khi rất lớn giữa các khu vực của Séc, cả trên thị trường mua bán lẫn cho thuê. Giá thuê nhà cũng đang tăng.

Trong quý II năm nay, giá thuê trung bình tăng 1,2% so với quý trước. Theo dữ liệu mới nhất của Deloitte, tình hình nghiêm trọng nhất tại thủ đô Praha, nơi người dân phải trả trung bình 462 korun cho mỗi mét vuông nhà thuê.

Trong số các thủ phủ vùng, Brno đứng thứ hai với 390 korun/m², tiếp theo là Hradec Králové với 318 korun/m² và Pardubice với 314 korun/m². Người dân Ústí nad Labem trả mức thuê thấp nhất, 221 korun/m². Karlovy Vary là thủ phủ vùng có giá thuê thấp thứ hai, ở mức 246 korun/m², trong khi tại Ostrava, con số này nhỉnh hơn đôi chút, đạt 254 korun/m².

Tin tích cực là trong quý II năm nay, giá thuê tại phần lớn các thủ phủ vùng không thay đổi, thậm chí giảm. Mức giảm đáng kể được ghi nhận tại Jihlava, giảm 3%, và Hradec Králové, giảm 2,2%. Giá thuê cũng giảm nhẹ tại Praha, Brno và Plzeň, lần lượt là 0,9%, 1,5% và 1,3%.

Ngược lại, giá thuê tăng 1,4% tại Olomouc và 2% tại Ostrava. Pardubice ghi nhận mức tăng mạnh nhất, lên tới 3,3%.

Người Séc chi cho nhà ở nhiều nhất EU

Xu hướng dài hạn của giá thuê nhà ra sao? Nói một cách đơn giản, tình hình rất bất lợi đối với người thuê. Từ quý I/2024 đến quý II năm nay, giá thuê trung bình trên toàn quốc đã tăng từ 295 lên 343 korun/m² mỗi tháng.

Theo phân tích của CNN Prima NEWS, trong giai đoạn này, chi phí thuê nhà tăng mạnh nhất tại Hradec Králové, với 21,4%, tiếp theo là Liberec với 20,9% và Ostrava với 19,2%.

Dữ liệu của Eurostat cũng xác nhận chi phí nhà ở tại Séc ở mức cao. Năm ngoái, người Séc dành tỷ trọng lớn nhất trong tổng chi tiêu cho nhà ở trong toàn EU, ở mức 32,4%, tức gần một phần ba. Để so sánh, Phần Lan đứng thứ hai với 29,7%, trong khi tỷ lệ thấp nhất được ghi nhận tại Latvia, 16%, và Malta, 15%.

Bức tranh kém tích cực về khả năng tiếp cận nhà ở tại Séc còn được thể hiện qua kết quả khảo sát mới của ngân hàng Česká spořitelna và dự án Evropa v datech, được các chuyên gia công bố hôm thứ Ba, ngày 6/10:

- 44% số người được hỏi cho biết chi phí hộ gia đình vượt quá 30% thu nhập;
- 10% cho biết chi phí hộ gia đình vượt quá 50% thu nhập;
- 45% số hộ phải cắt giảm một số khoản chi tiêu;
- 26% phải cắt giảm các khoản chi không thiết yếu như sở thích, kỳ nghỉ hoặc hoạt động giải trí;
- 16% phải cắt giảm cả những khoản chi thiết yếu như thực phẩm, đồ dùng vệ sinh và quần áo.

Những số liệu này được phản ánh như thế nào tại các vùng? Có tới 16,7% cư dân vùng Olomouc phải dành hơn một nửa thu nhập cho nhà ở. Tỷ lệ này tại vùng Nam Moravia là 13,9%, tại Liberec là 12,5%, còn hai vùng Ústí nad Labem và Moravia-Silesia cùng ở mức 11,7%.

Bà Barbora Bírová, Giám đốc Nền tảng Nhà ở Xã hội, lưu ý rằng khi tiền thuê nhà, các khoản tạm ứng cho năng lượng và phí dịch vụ vượt quá 30-40% thu nhập ròng của hộ gia đình, tình trạng này thường được xem là đã chạm ngưỡng nguy cấp.

“Nếu chi phí vượt quá ngưỡng này, các gia đình sẽ không còn đủ tiền đáp ứng những nhu cầu thiết yếu như thực phẩm hoặc chăm sóc trẻ em, từ đó dẫn đến nợ nần và nguy cơ bị cưỡng chế thi hành án,” bà cảnh báo.

Chuyên gia này cũng nhấn mạnh chi phí nhà ở tác động nặng nề nhất đến các gia đình thu nhập thấp, đồng thời là yếu tố rủi ro hàng đầu dẫn đến nghèo đói tại Séc.

“Tại Séc có hơn 300.000 người đứng trước nguy cơ mất nhà ở vì phải dành hơn 50% thu nhập ròng cho nhà ở, đồng thời không đủ khả năng chi trả một khoản phát sinh đột xuất trị giá 14.100 korun,” bà Bírová cho biết thêm.

Cuộc khủng hoảng nhà ở hiện đã gây ra những hậu quả nghiêm trọng đối với toàn xã hội. Theo khảo sát của Česká spořitelna và Evropa v datech, có tới 60% người Séc dưới 30 tuổi từng ít nhất một lần trì hoãn quyết định quan trọng trong đời, chẳng hạn như lập gia đình, do điều kiện nhà ở không phù hợp. Một phần ba trong số họ đã nhiều lần trì hoãn những quyết định như vậy.

Tình hình hiện nay trên thị trường nhà ở cũng khiến người trẻ phải hoãn kế hoạch sống tự lập. Tổng cộng 41,4% số người được hỏi trong độ tuổi 18-29 cho biết họ đang sống cùng cha mẹ. Nếu tính cả những người chỉ sống cùng cha mẹ trong một phần thời gian, tỷ lệ này lên tới 58%. Trong khi đó, 29% người trẻ sống cùng bạn bè hoặc bạn đời, còn tỷ lệ sống một mình chỉ vào khoảng 10%.

Bà Bára Stárek, Giám đốc điều hành tổ chức Díky, že můžem, cảnh báo tình trạng khó tiếp cận nhà ở phù hợp đang góp phần làm giảm tỷ lệ sinh, vấn đề gây lo ngại tại Séc trong những năm gần đây. Năm 2025, số trẻ chào đời tại Séc đã giảm xuống mức thấp nhất kể từ khi bắt đầu thống kê.

“Cuộc khủng hoảng nhà ở khiến người trẻ ngần ngại lập gia đình và không thể lên kế hoạch cho những bước đi quan trọng tiếp theo trong cuộc đời,” bà nhận định.

Theo bà Stárek, tình hình hiện nay đang đẩy thế hệ Z vào thế bất lợi.

“Nếu chúng ta không có giải pháp, người trẻ không chỉ mất cơ hội sống tự lập và từng bước xây dựng gia đình, mà quan trọng hơn, họ sẽ mất niềm tin rằng các nhà lãnh đạo quan tâm đến mình và đất nước này có thể mang lại cho họ một tương lai có ý nghĩa,” bà nói thêm.

(Theo TN Nova)