Thị trường lao động đang ghi nhận sự gia tăng mạnh mẽ của mô hình làm việc bán thời gian. Theo số liệu từ Cục Thống kê Cộng hòa Séc (ČSÚ), nếu năm 2022 con số này chỉ dừng lại ở mức 382.000 người, thì đến mùa thu năm ngoái đã vượt ngưỡng 504.000 người. Như vậy, chỉ trong vòng ba năm, quy mô nhóm lao động này đã tăng trưởng gần một phần ba. Đáng chú ý, xu hướng này xuất hiện ở mọi độ tuổi nhưng đặc biệt rõ nét ở nhóm nhân sự ngoài 60 tuổi. Các chuyên gia chỉ ra hai nguyên nhân cốt lõi dẫn đến thực trạng này: một mặt là các vấn đề về sức khỏe, mặt khác là do những quy định khắt khe hơn đối với chính sách nghỉ hưu sớm vừa được ban hành.

Ở nhóm lao động trên 60 tuổi, số lượng người làm việc bán thời gian trong giai đoạn vừa qua đã tăng thêm hơn 34.000 người, chạm mốc gần 138.000 người. Con số này chiếm hơn một phần tư tổng số lao động đang áp dụng mô hình làm việc bán thời gian hiện nay.

Bà Lenka Desatová, Chủ tịch Hội đồng Người cao tuổi, nhận định: “Ở độ tuổi này, người lao động thường đối mặt với các vấn đề sức khỏe, khiến họ không thể đáp ứng cường độ công việc toàn thời gian. Bên cạnh đó, nhiều người còn phải gánh vác trách nhiệm chăm sóc người thân, một việc gần như không thể thực hiện nếu làm việc theo khung giờ hành chính cố định.”

Ngoài ra, bà Desatová cũng cho rằng làn sóng lao động trên 60 tuổi chuyển sang làm việc bán thời gian là hệ quả từ cuộc cải cách hưu trí. Cụ thể, các quy định về nghỉ hưu sớm đã bị thắt chặt đáng kể từ hai năm trước. So với chế độ hưu trí thông thường, khoản lương hưu nếu nghỉ sớm hiện bị cắt giảm mạnh hơn và không được điều chỉnh tăng đầy đủ cho đến khi người lao động đạt đến tuổi nghỉ hưu chính thức. “Do đó, thay vì nghỉ hưu sớm để nhận mức trợ cấp thấp, nhiều người đã lựa chọn giải pháp tiếp tục làm việc dưới hình thức bán thời gian,” bà Desatová nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, thực trạng người thất nghiệp sau tuổi 60 thường gặp khó khăn khi tìm kiếm công việc mới, hoặc nhu cầu cải thiện thu nhập khi đã về hưu cũng là những nguyên nhân phổ biến. Tuy nhiên, yếu tố tài chính không phải là tất cả; nhiều người lựa chọn tiếp tục làm việc còn để duy trì các kết nối xã hội và sự minh mẫn.

Ông Tomáš Ervín Dombrovský, chuyên gia phân tích tại Alma Career (đơn vị vận hành các cổng thông tin việc làm Jobs.cz và Práce.cz), cho biết: “Tỷ lệ người lao động tiếp tục làm việc dù đã đủ điều kiện hưởng lương hưu đang ghi nhận mức tăng trưởng dài hạn. Hiện con số này đã vượt ngưỡng 550.000 người và vẫn chưa có dấu hiệu dừng lại.”

Chuyên gia này cũng đánh giá tích cực về xu hướng trên: “Đây là một tín hiệu tốt và là giải pháp trọng yếu cho vấn đề già hóa dân số. Nó giúp giảm bớt sức ép từ 'cú sốc nhân khẩu học' mà chúng ta sẽ phải đối mặt một cách trực diện và khốc liệt trong vòng 12 năm tới.”

Hiệu quả từ chính sách giảm phí đóng bảo hiểm

Theo chuyên gia Dombrovský, thị trường lao động đang chứng kiến một bước chuyển mình rõ rệt về quy mô nhân sự bán thời gian. "Nếu trước đây tỷ lệ này chỉ dao động quanh mức 6%, thì nay đã chạm mốc gần 10%. Riêng đối với lao động nữ, con số này lên tới xấp xỉ 15%," ông cho biết.

Sự tăng trưởng này có đóng góp không nhỏ từ các chính sách hỗ trợ của Bộ Lao động và Các vấn đề xã hội. Dưới sự điều hành của cựu Bộ trưởng Marian Jurečka (KDU-ČSL), cơ quan này đã áp dụng chính sách cắt giảm mức đóng bảo hiểm xã hội dành cho doanh nghiệp khi sử dụng lao động bán thời gian.

"Tất nhiên, ưu đãi này chỉ áp dụng cho một số nhóm đối tượng cụ thể như cha mẹ có con dưới 10 tuổi hoặc người lao động trên 55 tuổi," ông Dombrovský làm rõ. Ngoài ra, chính sách còn mở rộng tới nhóm người khuyết tật, người đang chăm sóc thân nhân bị bệnh hoặc lao động trẻ tuổi.

Bên cạnh nỗ lực truyền thông mạnh mẽ từ phía Bộ, chuyên gia này cũng chỉ ra một góc nhìn kỹ thuật về số liệu: Thống kê hiện tại chưa phân tách rạch ròi giữa hợp đồng lao động chính thức và các loại hợp đồng thời vụ (dohoda), vốn có số lượng lên tới hơn 1 triệu và thường có thời gian làm việc ngắn.

Điều này dẫn đến thực trạng nhiều người đang sử dụng hợp đồng thời vụ như công việc chính. Ông Dombrovský cảnh báo: "Đang tồn tại rủi ro về việc các loại hợp đồng thời vụ vốn lỏng lẻo và ít quyền lợi hơn cho người lao động đang 'xâm chiếm' các vị trí biên chế chính thức."

(Theo Novinky)