Hai báo cáo lớn về tội phạm được công bố trong tuần này cho thấy rửa tiền bằng tiền mã hóa, thị trường ma túy kỹ thuật số và nạn buôn người đang gia tăng tại CH Séc.

Theo các điều tra viên hàng đầu về tội phạm có tổ chức của Séc, hình ảnh tội phạm hiện đại đã thay đổi sâu sắc: đó không còn là những băng nhóm kiểu cũ, mà ngày càng giống một nhà phân tích, nhà đầu tư và thậm chí là nhà cung cấp dịch vụ.

Trung tâm Quốc gia Phòng chống Tội phạm Có tổ chức (NCOZ) hôm thứ Năm đã công bố báo cáo thường niên, phác họa một thế giới ngầm ngày càng chuyên nghiệp hóa.

Theo báo cáo, các băng nhóm có cấu trúc thứ bậc như thập niên 1990 hay các mạng lưới tham nhũng dựa trên quan hệ thân hữu kiểu “bạn đánh tennis” về sau đang dần biến mất.

Thay vào đó là những tổ chức tội phạm chuyên biệt, hoạt động xuyên biên giới, ẩn mình sau các nền tảng mã hóa và cung cấp dịch vụ cho bất cứ ai trả tiền — từ rửa tiền, tấn công mạng cho đến làm giả giấy tờ.

Giám đốc NCOZ Jiří Mazánek nhận định: “Tội phạm hiện đại không còn là kẻ giết người đội khăn trùm đầu, mặc áo khoác da. Hắn là một nhà phân tích, một nhà đầu tư, sử dụng AI để lừa bạn và đem lợi nhuận đầu tư vào các căn hộ sang trọng trước khi bộ máy nhà nước kịp phản ứng.”

Ma túy chuyển mạnh lên môi trường số
Sự thay đổi này thể hiện rõ nhất trong thị trường ma túy. Trung tâm Chống Ma túy Quốc gia (NPC), cũng công bố báo cáo thường niên trong cùng ngày, cho biết hoạt động mua bán trực tiếp trên đường phố đang giảm mạnh khi phân phối chuyển sang các ứng dụng mã hóa, dịch vụ giao hàng và các điểm giao nhận được sắp đặt sẵn. Việc thanh toán bằng tiền mã hóa khiến cả người mua lẫn người bán khó bị lần ra hơn.

Thị trường cũng thay đổi về loại chất được tiêu thụ. Clephedrone, một chất kích thích tổng hợp rẻ hơn cocaine hoặc methamphetamine nhưng độc hại hơn cả hai, đã vượt meth để trở thành chất bị thu giữ nhiều nhất.

Năm ngoái, cảnh sát tịch thu 953 kg chất này, với giá trị đường phố gần 286 triệu korun, trong tổng số ma túy bị thu giữ trị giá khoảng 438 triệu korun — cao hơn khoảng 37 triệu korun so với năm trước đó.

Theo báo cáo, sự gia tăng của clephedrone và mephedrone được thúc đẩy bởi chuỗi cung ứng quốc tế có tổ chức. Các nhóm nước ngoài cung cấp công nghệ và nguyên liệu thô, trong khi các đầu mối tại địa phương thuê nhà xưởng công nghiệp, sản xuất số lượng lớn trong thời gian ngắn rồi rút đi, để lại lượng lớn chất thải hóa học độc hại có thể gây ô nhiễm đất và nước ngầm.

Một nguy cơ đặc biệt được các điều tra viên nhấn mạnh là clephedrone và mephedrone ngày càng bị bán dưới dạng thuốc lắc giả. Người sử dụng thường hoàn toàn không biết mình đã dùng một chất khác. Với độc tính cao hơn, NPC đánh giá đây là xu hướng “cực kỳ nguy hiểm”.

Các cannabinoid tổng hợp là một mối lo ngại khác. Chúng thường được bán dưới dạng kẹo hoặc dung dịch nạp cho thuốc lá điện tử, đôi khi được sản xuất từ CBD làm chất nền. Theo báo cáo, các chất này đã gây ra nhiều đợt ngộ độc và đang bị nhắm mục tiêu có chủ đích tới trẻ em và thanh thiếu niên.

Trong khi đó, các opioid tổng hợp như nitazene và fentanyl đang bắt đầu xuất hiện khi nguồn heroin suy giảm. Năm ngoái, cảnh sát Séc ghi nhận hai ca tử vong do dùng quá liều liên quan tới các chất này, trong cả hai trường hợp, ma túy được đặt mua từ nước ngoài. NPC lưu ý rằng liều gây chết người của chúng có thể chỉ tính bằng phần nghìn gram.

“Tội phạm như một dịch vụ”
Báo cáo của NCOZ đưa ra một khái niệm nổi bật trong các vụ án năm qua: Crime-as-a-service — “tội phạm như một dịch vụ”.

Theo đó, các tổ chức tội phạm không còn vận hành như những hệ thống khép kín có thứ bậc cứng nhắc, mà hoạt động như các nhà cung cấp chuyên biệt, sẵn sàng bán những năng lực cụ thể cho các nhóm khác theo nhu cầu, như làm giả giấy tờ, cung cấp hạ tầng rửa tiền hay thực hiện các cuộc tấn công mạng thuê.

Báo cáo cũng cho rằng tội phạm mạng không còn là một lĩnh vực tách biệt. Hiện nay, nó len lỏi vào gần như mọi loại hình tội phạm có tổ chức. Các đối tượng thường xuyên chuyển đổi giữa các nền tảng mã hóa và sử dụng công cụ trộn tiền mã hóa để che giấu dòng tiền.

Các mạng lưới tội phạm hiện dịch chuyển hàng triệu korun mỗi ngày dưới dạng tiền mặt và tài sản số, vượt ra ngoài khả năng kiểm soát của khuôn khổ pháp lý hiện hành.

Dù bạo lực nói chung có xu hướng giảm, NCOZ cảnh báo nó chưa hề biến mất. Theo cơ quan này, bạo lực có thể quay trở lại như một loại “dịch vụ” độc lập, được thuê để xử lý các tranh chấp kinh tế và chiếm đoạt lợi nhuận.

Buôn người và “nô lệ thời hiện đại”
Một trong những phần chi tiết nhất của báo cáo NCOZ đề cập đến tình trạng phụ nữ từ châu Á và Mỹ Latinh bị đưa vào Séc và khu vực Schengen để bóc lột tình dục.

Mô hình hoạt động khá nhất quán: phụ nữ nhập cảnh bằng thị thực du lịch, sau đó luân chuyển giữa các quốc gia mỗi 90 ngày để tạo cảm giác như “nguồn cung mới” trên thị trường địa phương, đồng thời bị kiểm soát thông qua nợ nần — phải trả các chi phí đi lại, chỗ ở và giấy tờ.

Một số người biết trước khi rời quê nhà rằng họ sẽ làm dịch vụ tình dục; số khác lại được hứa hẹn rằng sẽ làm phục vụ nhà hàng hoặc người mẫu.

NCOZ cho biết việc xử lý hình sự các vụ án này đặc biệt khó khăn, bởi nhiều nạn nhân mang sự mất lòng tin sâu sắc với cảnh sát do trải nghiệm tiêu cực ở nước xuất xứ, đồng thời thường lo sợ rằng chính họ mới là người phạm pháp.

Tháng 4 năm ngoái, ba thành viên của một mạng lưới quốc tế chuyên đưa phụ nữ Việt Nam sang Đức đã bị bắt. Nhóm này hoạt động tại Việt Nam, Đức, Ba Lan và Litva.

Ông Mazánek sử dụng cụm từ mạnh hơn là “nô lệ thời hiện đại”, bao gồm không chỉ buôn người mà cả việc bóc lột lao động dễ tổn thương ngay trong nước Séc thông qua cơ chế trói buộc bằng nợ nần và kiểm soát hành chính. Theo ông, số vụ việc dạng này đang gia tăng.

Tiền bẩn và “nguồn vốn độc hại”
Những cảnh báo mạnh nhất trong báo cáo tập trung vào hoạt động rửa tiền và cái mà ông Mazánek gọi là “nguồn vốn độc hại”.

Theo NCOZ, các mạng lưới tội phạm hậu Xô Viết đang tích cực đầu tư vào bất động sản tại Séc, lợi dụng những lỗ hổng trong giám sát tính minh bạch về quyền sở hữu và nghĩa vụ tuân thủ.

Cuộc chiến của Nga tại Ukraine càng làm tình hình thêm phức tạp. Số vụ vi phạm các lệnh trừng phạt quốc tế — chẳng hạn xuất khẩu thiết bị khai khoáng sang Nga thông qua bên trung gian — đã tăng đáng kể trong năm qua.

Ông Mazánek nhận định: “Sự kết hợp giữa khả năng ẩn danh trong sở hữu, việc giám sát lỏng lẻo đối với nghĩa vụ hành chính, cùng làn sóng các nhóm tội phạm nói tiếng Nga và Ukraine, đã tạo ra một môi trường mà tiền bẩn cảm thấy an toàn.”

Giám đốc NCOZ kêu gọi cải cách luật pháp để cho phép nhà chức trách truy đuổi dòng vốn tội phạm nhanh hơn, trước khi nó được chuyển hóa thành tài sản ẩn danh hoặc bất động sản. Theo ông, lực lượng cảnh sát phải chuyên môn hóa sâu hơn, thâm nhập sâu hơn vào các mạng lưới tội phạm và xây dựng năng lực bắt kịp chính các đối tượng phạm tội.

Nhà chức trách đang làm gì, và chưa làm được gì
Năm ngoái, cảnh sát Séc đã thu giữ khối tài sản trị giá 7,23 tỷ korun trong các vụ án hình sự, tăng 1,47 tỷ korun so với năm 2024. Riêng NCOZ chiếm 3,92 tỷ korun trong số đó.

Đáng chú ý nhất là tài sản số bị thu giữ tăng vọt, từ 43 triệu korun năm 2024 lên 1,3 tỷ korun trong năm ngoái. Một phần nguyên nhân đến từ cuộc điều tra đối với Tomáš Jiřikovský, người bị truy tố vì rửa khoảng 1 tỷ korun bằng bitcoin từng được quyên tặng cho Bộ Tư pháp.

NPC đã khởi tố 3.194 người liên quan đến tội phạm ma túy, ít hơn 115 người so với năm 2024, trong đó Praha là địa bàn có số vụ cao nhất. NCOZ cũng phát động chiến dịch “Work in Chains” nhằm vào nạn buôn người.

Tuy nhiên, các con số này đồng thời phản ánh quy mô lớn của phần tội phạm vẫn đang lọt lưới. Theo báo cáo, các đối tượng đang dần rời bỏ những đồng tiền mã hóa dễ truy vết để chuyển sang NFT và các tài sản số khác, với mục đích thổi giá trị tài sản và che giấu nguồn gốc dòng tiền.

Các vụ lừa đảo đầu tư cũng ngày càng tinh vi hơn. NCOZ cảnh báo sự gia tăng của các mô hình lừa đảo dài hạn kiểu “pig butchering”, trong đó kẻ phạm tội xây dựng lòng tin với nạn nhân trong nhiều tháng trước khi dẫn dụ họ vào các nền tảng giả mạo và chiếm đoạt số tiền lớn, sau đó rửa qua chuỗi giao dịch phức tạp.

Trong khi đó, tham nhũng vẫn tiếp diễn thông qua các mạng lưới thân hữu. Những lĩnh vực đấu thầu được đánh giá rủi ro cao nhất vẫn là xây dựng, y tế và công nghệ thông tin. NCOZ cho biết đang theo dõi chặt các nỗ lực xâm nhập vào các trung tâm ra quyết định, nơi những khoản tiền lớn được phân bổ.

Câu hỏi lớn còn bỏ ngỏ là liệu pháp luật có thể theo kịp một môi trường tội phạm có tổ chức mà, như ông Mazánek mô tả, có thể dịch chuyển hàng triệu korun “chỉ trong vài giây kỹ thuật số” hay không.

Theo Expats