Xuất khẩu lao dốc, Rượu Cognac Pháp lao đao giữa các cuộc chiến thương mại của châu Âu
Các nhà sản xuất Cognac của Pháp đang chật vật trước doanh số sụt giảm, khi tranh chấp thương mại với Trung Quốc và Mỹ siết chặt một ngành phụ thuộc nặng nề vào xuất khẩu, buộc người trồng nho phải tìm kiếm sự hỗ trợ từ Liên minh châu Âu (EU).
Khi vụ thu hoạch nho làm Cognac sắp kết thúc tại miền tây nam nước Pháp, người trồng nho đã biết rằng họ sẽ phải đối mặt với thêm một năm đầy khó khăn.
Ngành Cognac đang lao đao. Loại rượu mạnh màu hổ phách có lịch sử 300 năm này chỉ được sản xuất tại khu vực quanh sông Charente, nhưng lại bị cuốn vào cuộc chiến thương mại giữa EU và Trung Quốc, đồng thời chịu tác động từ căng thẳng với Mỹ — thị trường xuất khẩu lớn nhất của ngành.
Suốt nhiều tháng qua, các nhà sản xuất gần như bất lực chứng kiến khả năng tiếp cận cả hai thị trường ngày càng bị thu hẹp.
Ngành Cognac có mối liên hệ lịch sử với EU. Jean Monnet, chính khách Pháp được xem là một trong những “cha đẻ” của EU, xuất thân từ một gia đình sản xuất Cognac và từng làm việc trong doanh nghiệp của gia đình.
Tuy nhiên, hiện nay ngành này đang rơi vào tình trạng rối ren khi doanh số lao dốc. Cognac phụ thuộc gần như hoàn toàn vào thị trường nước ngoài, với 98% sản lượng được xuất khẩu ra ngoài EU.
“Thiệt hại ngoài dự kiến” từ các cuộc chiến thương mại
Trớ trêu thay, hạn hán năm nay lại giúp thu hẹp khoảng cách giữa nguồn cung và nhu cầu đang suy giảm.
“Ban đầu, chúng tôi nghĩ vụ mùa sẽ khả quan, nhưng cuối cùng hạn hán đã gây thiệt hại nặng,” ông Matthieu Augier, một nông dân trồng nho tại Gondeville, nói với Euronews. “So với một năm thông thường, xét về hiệu quả kinh tế, sản lượng thu hoạch có thể giảm từ 30% đến 40%. Có thể nói, ở một khía cạnh nào đó, thiên nhiên đang giúp điều tiết lượng dư thừa của chúng tôi.”
Kể từ năm 2023, doanh số Cognac đã giảm từ 230 triệu chai xuống còn 140 triệu chai. Bốn hãng kinh doanh lớn — Rémy Martin, Hennessy, Martell và Courvoisier — buộc phải cắt giảm mạnh đơn đặt hàng từ người trồng nho trong vùng sau khi khách hàng hủy hợp đồng.
Nguyên nhân đầu tiên là cuộc chiến thương mại với Trung Quốc, thị trường lớn thứ hai sau Mỹ và chiếm khoảng 25% kim ngạch xuất khẩu Cognac.
“Chúng tôi đã trở thành thiệt hại ngoài dự kiến trong cuộc chiến thương mại bùng phát năm 2023 giữa Brussels và Bắc Kinh liên quan đến xe điện Trung Quốc — một mặt hàng mang tính biểu tượng đối với thị trường EU,” ông Raphaël Delpech, Giám đốc Cơ quan Liên ngành Cognac Quốc gia Pháp (BNIC), nói với Euronews.
Pháp là một trong những nước ủng hộ mạnh mẽ nhất việc EU hành động nhằm vào xe điện Trung Quốc, do lo ngại trợ cấp nhà nước giúp các nhà sản xuất Trung Quốc có lợi thế không công bằng trước các hãng ô tô châu Âu.
Bắc Kinh đáp trả bằng cách nhắm vào rượu mạnh châu Âu. Năm 2024, Trung Quốc áp thuế tạm thời lên tới 34,8%, chỉ vài ngày sau khi EU áp mức thuế lên tới 35,3% đối với xe điện Trung Quốc.
Sau đó, Trung Quốc chính thức duy trì các biện pháp này, nhưng miễn trừ cho những nhà sản xuất Cognac lớn đồng ý bán sản phẩm cao hơn một mức giá tối thiểu không được công bố. Tuy nhiên, theo ngành Cognac, đến thời điểm đó thiệt hại đã xảy ra.
“Một khi Chính phủ Trung Quốc đưa chúng tôi vào tầm ngắm và gắn Cognac với chính sách bị coi là chống Trung Quốc của châu Âu và Pháp, người tiêu dùng bắt đầu quay lưng,” ông Delpech cho biết. “Các nhà phân phối ngừng mua Cognac và không còn bày sản phẩm của chúng tôi trên kệ.”
Sau đó, ngành Cognac tiếp tục hứng chịu một đòn giáng khác, lần này đến từ Mỹ — thị trường chiếm khoảng một nửa lượng Cognac xuất khẩu.
Trong nhiệm kỳ đầu tiên của Tổng thống Donald Trump, Mỹ từng áp thuế đối với Cognac của Pháp trong khuôn khổ tranh chấp thương mại Boeing–Airbus kéo dài nhiều năm. Các mức thuế này sau đó được đình chỉ dưới thời Tổng thống Joe Biden.
Tuy nhiên, vào tháng 4/2025, ông Trump áp đặt hàng loạt mức thuế trên diện rộng đối với các đối tác thương mại của Mỹ. Đến tháng 7, EU và Mỹ đạt được thỏa thuận tại Turnberry, Scotland, theo đó áp mức thuế 15% đối với phần lớn hàng hóa châu Âu xuất khẩu sang Mỹ, bao gồm Cognac.
Đàm phán Turnberry đình trệ
Kể từ đó, ngành rượu vang và rượu mạnh châu Âu đã tích cực vận động để được miễn mức thuế 15%.
Tuy nhiên, tình trạng bất định vẫn đè nặng lên thị trường Mỹ, nơi lạm phát cũng khiến giá cả tăng cao. Ông Trump nhiều lần đe dọa áp mức thuế cao hơn nhiều đối với rượu vang và rượu mạnh của Pháp trong khuôn khổ các tranh chấp chính trị rộng hơn.
“Điều đó tạo ra một môi trường cực kỳ bất an đối với tất cả các nhà nhập khẩu của chúng tôi tại Mỹ. Cũng giống như tại Trung Quốc, cuối cùng họ đi đến kết luận rằng nên đặt cược vào một mặt hàng an toàn hơn Cognac,” ông Delpech nói.
Sau khi các nhà lập pháp EU nhất trí vào tháng 7/2026 dỡ bỏ những mức thuế còn lại của khối đối với hàng hóa Mỹ thuộc phạm vi thỏa thuận Turnberry, Washington đồng ý nối lại thảo luận về khả năng miễn trừ mức thuế 15%. Tuy nhiên, cho đến nay, gần như chưa có dấu hiệu tiến triển nào đối với Cognac.
“Tôi có cảm giác mọi việc không tiến triển được bao nhiêu,” nghị sĩ Pháp tại Nghị viện châu Âu Eric Sargiacomo, thuộc nhóm Liên minh Tiến bộ Xã hội và Dân chủ (S&D), đồng thời là Phó Chủ tịch liên nhóm về rượu vang và rượu mạnh của Nghị viện châu Âu, nói với Euronews. “Những người duy nhất đạt được tiến triển rõ rệt trong vấn đề này là người Anh.”
Anh đã đạt được thỏa thuận dỡ bỏ thuế của Mỹ đối với whisky vào tháng 5, trong khi whiskey Ireland được hưởng cơ chế tương tự vào giữa tháng 9. Tuy nhiên, Cognac của Pháp vẫn phải chịu mức thuế này.
“Đối với chúng tôi, sự phục hồi chỉ có thể đến từ thị trường Mỹ. Điều đó là hiển nhiên. Thị trường Trung Quốc rồi cũng sẽ phục hồi, nhưng sẽ phức tạp hơn,” ông Delpech nhận định.
Ngành Cognac đã gửi thư tới Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen, đồng thời làm việc với các cơ quan phụ trách thương mại và nông nghiệp của Ủy ban châu Âu.
“Ai ở Brussels cũng biết đến chúng tôi,” ông Delpech nói.
Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cũng nhiều lần đến thăm khu vực và cam kết người trồng nho sẽ được bồi thường. Tuy nhiên, cho đến nay, chưa có khoản hỗ trợ nào được giải ngân.
Cognac — “trường hợp điển hình của châu Âu”
Ông Delpech cho rằng cuộc khủng hoảng Cognac đặt ra một vấn đề rộng lớn hơn: EU sẽ bảo vệ ra sao những ngành phải gánh chịu đòn trả đũa nhằm vào các biện pháp thương mại của châu Âu.
“Chính sách của châu Âu không thể mạnh mẽ nếu không bảo vệ được những ngành phải hứng chịu hậu quả nặng nề nhất từ các quyết định đánh đổi này,” ông nói. “Khi người ta chủ động quyết định rằng để bảo vệ ngành ô tô EU, Cognac sẽ phải chịu thiệt hại vì mất thị trường và bị Trung Quốc trừng phạt, thì cần phải có một cơ chế đoàn kết và hỗ trợ.”
Để thích ứng với nhu cầu suy giảm, ngành Cognac đã triển khai hai chương trình nhổ bỏ vườn nho có hỗ trợ tài chính.
Chương trình thứ nhất hỗ trợ người trồng nho nhổ bỏ vĩnh viễn diện tích canh tác, nhưng số người đăng ký còn hạn chế. Tổng diện tích xin tham gia chỉ đạt 560 ha, trong tổng số 96.000 ha thuộc vùng chỉ dẫn xuất xứ Cognac.
“Vườn nho là tư liệu sản xuất,” ông Augier nói. “Khi trồng một vườn nho, người ta xác định gắn bó với nó ít nhất 40 đến 50 năm. Đó là một dạng di sản.”
Mới 40 tuổi, ông Augier có thể lựa chọn phương án thứ hai đối với một phần vườn nho của mình: nhổ bỏ tạm thời. Theo đó, ông sẽ không được trồng lại trong vòng 5 năm, nhưng vẫn có thể giữ đất trồng nho.
Đà suy giảm đang gây sức ép lên toàn bộ nền kinh tế trong khu vực. Ngành Cognac tạo ra khoảng 70.000 việc làm trực tiếp và gián tiếp tại Pháp. Bên cạnh khoảng 260 hãng kinh doanh đảm nhiệm việc ủ và phân phối rượu, ngành này còn nuôi sống các nhà sản xuất thùng gỗ, thiết bị chưng cất, doanh nghiệp vận tải và các nhà thầu nông nghiệp.
“Cognac là một trường hợp điển hình của châu Âu,” ông Sargiacomo nhận định. “Tôi hiểu vì sao các ngành nông nghiệp khác hiện đặt câu hỏi về khả năng châu Âu hỗ trợ họ nếu họ gặp khó khăn do các hiệp định thương mại tự do, biện pháp chống bán phá giá hoặc thuế quan từ bên ngoài.”
Nguồn Euronews
