Mỹ hạn chế chip với Đông Nam Á: Trung Quốc bị tác động ra sao?
Khi Tổng thống Mỹ Donald Trump trên đường đến Trung Quốc, chính quyền của ông đã nối lại các nỗ lực nhằm hạn chế khả năng tiếp cận của Bắc Kinh đối với các chất bán dẫn tiên tiến.

Hôm 16/11, Washington công bố các quy định tạm thời mới, theo đó tăng cường giám sát các đơn vị vận hành trung tâm dữ liệu tại Singapore, Malaysia, Thái Lan, Indonesia và Brazil.
Động thái này không chỉ hạn chế hoạt động xuất khẩu chip tiên tiến mà còn siết quyền tiếp cận năng lực điện toán của các con chip đó, vốn đang được các công ty Trung Quốc thuê ở nước ngoài để đào tạo các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI).

Đặc biệt, các nước Đông Nam Á đã đầu tư mạnh vào các trung tâm dữ liệu nhằm phục vụ tham vọng phát triển AI, trong đó các doanh nghiệp Trung Quốc có nhu cầu thuê năng lực điện toán ở nước ngoài là một trong những nhóm khách hàng quan trọng.
Tuy nhiên, theo các quy định mới, những doanh nghiệp này sẽ phải xin giấy phép từ chính phủ Mỹ nếu muốn mua chip tiên tiến của Nvidia hoặc các nhà sản xuất chip Mỹ khác.
Điều này cho phép Washington theo dõi liệu các con chip đó có đang được sử dụng để phục vụ các công ty Trung Quốc hay có bị tuồn lậu vào Trung Quốc hay không.
Đây là một thách thức mới đối với Bắc Kinh, trong bối cảnh nước này ngày càng phụ thuộc vào năng lực điện toán từ nước ngoài sau các biện pháp hạn chế xuất khẩu của Mỹ.
Theo nghiên cứu của Viện Tiến bộ (Institute for Progress), một tổ chức nghiên cứu có trụ sở tại Mỹ, ít nhất 30% năng lực tính toán AI tiên tiến của Trung Quốc vào năm 2027 được dự báo sẽ đến từ việc thuê hạ tầng ở nước ngoài hoặc thông qua hoạt động buôn lậu chip.
Bộ Ngoại giao Trung Quốc gọi các quy định mới là một hình thức "cưỡng ép kinh tế" và tuyên bố Bắc Kinh "sẽ thực hiện các biện pháp cần thiết để kiên quyết bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của mình".
Đòn giáng vào làn sóng bùng nổ AI ở châu Á
Đây cũng là một vấn đề đối với các nền kinh tế Đông Nam Á, nơi hàng loạt trung tâm dữ liệu đã mọc lên trong những năm gần đây. Một số công ty đứng sau các dự án này bị cáo buộc đã giúp Trung Quốc lách các biện pháp kiểm soát xuất khẩu chip tiên tiến của Mỹ.
Một trong những công ty đó là Megaspeed, doanh nghiệp vận hành trung tâm dữ liệu có trụ sở tại Singapore. Cựu CEO của công ty, Alice Huang, bị nghi ngờ là gián điệp làm việc cho Trung Quốc. Những lời kêu gọi siết chặt hơn nữa các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đã gia tăng sau khi ông Jensen Huang, CEO của Nvidia, thừa nhận có quan hệ tình cảm với bà Huang và từ chức.
Megaspeed, được cho là khách hàng mua chip Nvidia lớn nhất tại Đông Nam Á, bị cáo buộc đã chuyển lậu chip cho các công ty Trung Quốc sau khi mua số chip này với danh nghĩa sử dụng tại các trung tâm dữ liệu ở Malaysia, Indonesia và Thái Lan.
Công ty bác bỏ các cáo buộc trên, khẳng định hoạt động kinh doanh của mình là "hợp pháp và chính đáng". Megaspeed cho biết đã thuê các luật sư bên ngoài để tiến hành một cuộc điều tra nội bộ toàn diện. Công ty cũng cho biết bà Alice Huang đã từ chức CEO vào cuối năm 2023 và rời khỏi doanh nghiệp trong năm ngoái.
Tuy nhiên, Cục Công nghiệp và An ninh (BIS) thuộc Bộ Thương mại Mỹ cho rằng Brazil cùng bốn quốc gia Đông Nam Á nói trên có nguy cơ cao hơn bình thường trong việc để các loại chip mà Washington muốn ngăn Bắc Kinh tiếp cận bị chuyển hướng sang Trung Quốc.
Theo BIS, các biện pháp mới nhằm bảo đảm những công nghệ nhạy cảm của Mỹ không thể bị lách luật thông qua các thỏa thuận cho thuê năng lực điện toán từ xa tại các trung tâm dữ liệu ở nước thứ ba. Cơ quan này cho biết các giấy phép sẽ được xem xét và cấp theo từng trường hợp cụ thể.
Những nước như Malaysia và Thái Lan, nơi sự bùng nổ xây dựng trung tâm dữ liệu phụ thuộc đáng kể vào nhu cầu từ các khách hàng Trung Quốc, có thể sẽ chịu tác động mạnh nhất từ các quy định mới, theo ông Naoise McDonagh, chuyên gia về thương mại quốc tế tại Đại học Edith Cowan của Úc,
Tuy nhiên, bà Reema Bhattacharya thuộc công ty tư vấn Verisk Maplecroft cho rằng các quy định này khó có thể làm chệch hướng toàn bộ làn sóng đầu tư vào trung tâm dữ liệu. Bà nhận định các dự án được hậu thuẫn bởi những tập đoàn công nghệ lớn và có khách hàng rõ ràng, minh bạch vẫn sẽ duy trì khả năng chống chịu tương đối tốt.
Singapore là một trong những quốc gia đi đầu trong phát triển trung tâm dữ liệu. Tuy nhiên, khi nước này bắt đầu hạn chế các dự án xây dựng mới, dòng vốn đầu tư đã chuyển sang các nước láng giềng như Malaysia và Thái Lan.
Bang Johor của Malaysia và đảo Batam của Indonesia cũng đã phê duyệt các dự án trung tâm dữ liệu trị giá hàng tỷ USD nhằm đón nhu cầu dịch chuyển từ Singapore.
Để thu hút đầu tư nước ngoài, các quốc gia này đã đưa ra nhiều ưu đãi như cung cấp đất đai với chi phí thấp hơn, trong đó có việc thu hút các tập đoàn công nghệ Trung Quốc như Alibaba và Tencent.
Tuy nhiên, với các quy định mới của Mỹ, khu vực này có thể sẽ gặp nhiều khó khăn hơn trong việc tiếp cận các loại chip tiên tiến phục vụ AI.
BBC đã liên hệ chính phủ Indonesia, Malaysia và Thái Lan để đề nghị bình luận về các biện pháp mới.
Singapore cho biết đang trao đổi với các cơ quan chức năng liên quan của Mỹ để hiểu rõ hơn về các quy định mới, đồng thời tìm cách bảo đảm các doanh nghiệp trong nước có thể tiếp cận nguồn chip và năng lực điện toán một cách đáng tin cậy.
Người phát ngôn Bộ Phát triển, Công nghiệp, Thương mại và Dịch vụ Brazil cho biết nước này đã nắm được thông báo từ Mỹ và đang theo dõi sát các diễn biến tiếp theo liên quan đến biện pháp mới.
Trước đó, Malaysia khẳng định hoan nghênh các khoản đầu tư vào trung tâm dữ liệu nhưng sẽ không để nước mình bị lợi dụng như một điểm trung chuyển để lách các biện pháp kiểm soát xuất khẩu.
Cơn đau đầu của Trung Quốc
Các quy định mới cũng được công bố ngay trước cuộc gặp giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Thâm Quyến trong tuần này.
Trong nhiều năm qua, Bắc Kinh đã coi mục tiêu tự chủ công nghệ là một ưu tiên quốc gia. Để phát triển các mô hình AI mạnh và có khả năng cạnh tranh toàn cầu, Trung Quốc cần tiếp cận những loại chip tiên tiến nhất.
Các công ty AI Trung Quốc như DeepSeek và MoonShot AI đã thu hẹp đáng kể khoảng cách với các đối thủ Mỹ như Anthropic và OpenAI. Theo ước tính của Viện Tiến bộ, các mô hình AI hàng đầu của Mỹ hiện chỉ dẫn trước những nền tảng tốt nhất của Trung Quốc khoảng sáu tháng rưỡi.
Viện này nhận định rằng khoảng cách đó tồn tại dù các công ty AI Mỹ có lợi thế vượt trội về năng lực tính toán và nguồn vốn đầu tư.
Tuy nhiên, các chuyên gia nói với BBC rằng Trung Quốc vẫn cần các loại chip tiên tiến của Mỹ để bảo đảm những mô hình AI hàng đầu của nước này có thể duy trì khả năng cạnh tranh.
Theo chuyên gia Reema Bhattacharya, các biện pháp hạn chế mới áp dụng với Đông Nam Á và Brazil đã chặn mất "một trong những con đường thực tế và hiệu quả nhất" mà các nhà phát triển AI Trung Quốc từng sử dụng để tiếp cận năng lực điện toán tiên tiến ở nước ngoài.
Dẫu vậy, việc siết chặt kiểm soát cũng có thể tạo ra tác dụng ngược. Các doanh nghiệp Trung Quốc có thể buộc phải đẩy mạnh sử dụng chip nội địa, từ đó thúc đẩy ngành bán dẫn trong nước phát triển nhanh hơn.
Điều này từ lâu đã là một bài toán khó đối với Washington, theo ông McDonagh. Mỹ phải lựa chọn giữa việc tiếp tục bán chip cho Trung Quốc để duy trì sự phụ thuộc của Bắc Kinh vào công nghệ Mỹ, hoặc hạn chế tiếp cận và chấp nhận nguy cơ vô tình thúc đẩy đổi mới công nghệ của Trung Quốc nhanh hơn nữa.
(Theo BBC News Tiếng Việt)











