Nan giải vấn đề đặt cọc và thu hồi chai PET và lon tại CH Séc
Ở Cộng hòa Séc, hàng năm có khoảng 1,8 tỷ chai nhựa PET và 800 triệu lon được bán ra. Từ tháng 1 năm 2026, việc thu hồi chai và lon sẽ trở thành bắt buộc với mức tiền đặt cọc là 4 Korun. Bộ Môi trường ước tính rằng cứ trong 5 trai PET và 4 lon được thu lại đều bị phân loại không đúng cách.
Hệ thống đặt cọc bắt buộc dự kiến sẽ thay đổi tình trạng này. Tuy nhiên, các đại diện của hàng nghìn địa phương và một số doanh nghiệp phản đối sự thay đổi này. Họ cho rằng hệ thống mới là không cần thiết, tốn kém và sẽ gây ra nhiều vấn đề hơn là lợi ích.
ộ Môi trường dự kiến sẽ trình Chính phủ xem xét dự thảo luật về việc áp dụng hệ thống đặt cọc bắt buộc đối với chai PET và lon trước khi kết thúc mùa hè. Tuy nhiên, Hiệp hội Các Địa phương, đại diện cho 2.500 chính quyền địa phương, đã phản đối quy định mới, cho rằng Séc đã có hệ thống phân loại rác hoạt động hiệu quả và việc áp dụng một hệ thống mới song song là không hợp lý. Chủ tịch Hiệp hội, bà Eliška Olšáková, cho biết: " Chúng tôi đã nhiều lần chỉ ra những thiếu sót của hệ thống đặt cọc bắt buộc. Hệ thống mới sẽ làm tổn hại đến quy trình phân loại rác hiện tại, vốn đang hoạt động hiệu quả thông qua các thùng rác màu, và tạo thêm khó khăn cho người dân, những người hiện đang tích cực tham gia vào việc phân loại rác và đạt thành tích cao trong bảng xếp hạng châu Âu."
Ngược lại, người phát ngôn của Sáng kiến Đặt cọc, Kristýna Havligerová, cho rằng việc tái chế ở Cộng hòa Séc đang gặp vấn đề. "Nguyên nhân là do sự ô nhiễm của vật liệu từ các chai nhựa và tỷ lệ thu gom thấp đối với các lon. Hiện tại, ba phần tư số lon nằm trong rác hỗn hợp, và một nửa số chai PET thu gom không đến được cơ sở tái chế," bà cho biết Không chỉ là vấn đề về môi trường Theo bà Havligerová, bao bì đồ uống chủ yếu nằm tại các bãi rác, trong các lò đốt hoặc bị vứt bỏ ngoài thiên nhiên. "Hệ thống hiện tại không đáp ứng được các mục tiêu châu Âu cho giai đoạn tới," bà nói thêm.
Theo ông Pavel Březina, Chủ tịch Hiệp hội Thương mại Truyền thống Séc, việc thu hồi chai PET không chỉ là vấn đề về môi trường mà còn liên quan đến giá trị nguyên liệu. Ông cho biết, các nhà sản xuất đồ uống muốn mua nguyên liệu này càng rẻ càng tốt và kiểm soát việc sử dụng tiếp theo. "Một số người sẽ hưởng lợi từ các biện pháp bảo vệ môi trường, trong khi người khác sẽ phải trả tiền. Thường thì người trả là người nộp thuế hoặc người tiêu dùng," ông Březina nhấn mạnh. PET (polyethylene terephthalate) tái chế là một nguyên liệu đắt đỏ, và các nhà sản xuất đồ uống phải cạnh tranh với các ngành khác để có được nguyên liệu này. Bà Kristýna Havligerová cho biết: "Hệ thống đặt cọc là cách duy nhất hiệu quả để khép kín vòng đời của bao bì đồ uống, biến chai PET thành chai PET mới và lon thành lon mới." Bà chỉ ra rằng đã có 16 quốc gia châu Âu đạt tỷ lệ thu gom cao đối với bao bì đồ uống nhờ hệ thống đặt cọc, và nhờ vào sự sạch sẽ của vật liệu thu gom, tỷ lệ tái chế cũng cao. "Trong những năm tới, thêm nhiều quốc gia sẽ áp dụng việc đặt cọc. Khi Ba Lan và Áo triển khai hệ thống thì Séc là đất nước sẽ bị bao quanh bởi các quốc gia đã áp dụng việc này. Điều đó sẽ dẫn đến việc các nhà sản xuất đồ uống Séc gặp khó khăn hơn trong việc tiếp cận nguyên liệu tái chế, làm cho họ bị bất lợi so với đối thủ cạnh tranh châu Âu," bà Havligerová cho biết thêm.
Hiệp hội các chính quyền địa phương nêu lý do phản đối hệ thống đặt cọc Hiệp hội các chính quyền địa phương đã đưa ra một số lý do để phản đối việc triển khai hệ thống đặt cọc bắt buộc. Trước hết, theo họ, người dân Séc đã phân loại rác một cách khá tận tâm ngay cả khi không có hệ thống đặt cọc. Tỷ lệ thu gom chai PET hiện đạt khoảng 75 đến 80%. "Tình hình ở Séc rất khác biệt so với một số quốc gia khác như Slovakia, nơi trước khi áp dụng hệ thống đặt cọc chỉ có khoảng 62% chai PET được phân loại," hiệp hội nhấn mạnh.
Theo đại diện của các địa phương, việc triển khai hệ thống đặt cọc bắt buộc sẽ dẫn đến sự tồn tại của hai hệ thống song song không cần thiết và gia tăng chi phí hoạt động. "Chi phí đầu tư vào hệ thống mới ước tính gần 56 tỷ korun, và chi phí vận hành hàng năm lên tới 1,3 tỷ korun. Sẽ hợp lý hơn nếu đầu tư vào việc tăng cường năng lực của các cơ sở xử lý để nâng cao tỷ lệ tái chế," hiệp hội các chính quyền địa phương cho biết.
Sẽ không phải là thay đổi lớn
Bà Kristýna Havligerová lập luận rằng hệ thống phân loại và thu gom hiện tại chủ yếu được tài trợ từ nguồn công, bao gồm cả trợ cấp đầu tư từ ngân sách nhà nước hoặc quỹ châu Âu, cũng như trợ cấp vận hành từ ngân sách của các địa phương và thành phố. "Ngược lại, hệ thống đặt cọc sẽ không yêu cầu bất kỳ đồng nào từ ngân sách công," bà nói và nhấn mạnh rằng hệ thống đặt cọc ở châu Âu chưa bao giờ dẫn đến việc tăng giá đồ uống. Tuy nhiên, các chính quyền địa phương lo ngại rằng hệ thống đặt cọc yêu cầu khoảng 11.000 điểm thu hồi, trong khi hiện tại có khoảng 180.000 điểm thu gom thùng rác.
Theo hiệp hội, điều này có thể làm tăng khoảng cách đi bộ từ khoảng 90 mét hiện tại lên vài km. Bà Havligerová phản bác rằng người tiêu dùng sẽ đơn giản trả lại bao bì đồ uống khi thực hiện mua sắm của họ. "Đối với người tiêu dùng, đây sẽ không phải là thay đổi lớn vì họ đã quen với hệ thống chai thủy tinh có thể hoàn trả. Họ chỉ cần thêm một bước nữa là trả lại các chai PET và lon," bà nhận xét.
(Theo Novinky)
