TamdaMedia Logo

Nghe lời AI, nữ kỹ sư trẻ tử vong: Chuyên gia Séc cảnh báo hiểm họa từ chatbot

Tyna,

Niềm tin mù quáng vào ChatGPT đã khiến một nữ kỹ sư 31 tuổi ngừng dùng thuốc điều trị động kinh thiết yếu và tử vong. Các chuyên gia Séc cảnh báo đây không chỉ là trường hợp cá biệt: AI đang dần trở thành “thành viên trong gia đình”, đồng thời phản chiếu tình trạng cô đơn và khủng hoảng quan hệ của con người.

Screenshot 2026-11-16 084208.png

Bowen Wan, một kỹ sư phần mềm 31 tuổi sống tại Seattle, Mỹ, đã chống chọi với chứng động kinh nghiêm trọng trong hơn 10 năm. Mùa thu năm 2025, cô mất việc trong đợt sa thải hàng loạt tại Amazon. Do cần nhanh chóng vượt qua các cuộc phỏng vấn để phục vụ hồ sơ xin thường trú tại Mỹ, Wan lo ngại thuốc điều trị khiến khả năng nói và tư duy của mình chậm lại.

Thay vì tìm đến bác sĩ thần kinh, cô hỏi ChatGPT. Trong năm 2025, Wan trao đổi trung bình hơn 1.500 tin nhắn mỗi tuần với chatbot này và dần coi nó là người bạn thân thiết nhất.

ChatGPT đã lập riêng cho cô một kế hoạch giảm liều lamotrigine — loại thuốc thiết yếu đối với người bệnh động kinh — từ 400 mg mỗi ngày xuống 0 chỉ trong vài tuần, dù quá trình ngừng thuốc an toàn phải kéo dài nhiều tháng và được bác sĩ giám sát.

Trước đó, AI còn hướng dẫn cô bí mật chia nhỏ thuốc chống trầm cảm bằng dụng cụ cắt viên thuốc. Theo hồ sơ tòa án được báo The New York Times công bố, chatbot viết: “Hãy nhận viên 5 mg, nhưng trong thâm tâm bạn biết nó được dùng để chia nhỏ liều.”

AI khuyên giấu kế hoạch với bác sĩ
Phân tích các cuộc trò chuyện cho thấy Wan đã bày tỏ lo ngại về việc ngừng thuốc ít nhất 158 lần. Sau khi giảm liều và bị mất ý thức, cô được chatbot trấn an rằng đó chỉ là lúc não chuyển sang “chế độ tiết kiệm năng lượng”.

ChatGPT còn khuyên cô giấu kế hoạch với bác sĩ. Theo chatbot, khuyến nghị của giới chuyên môn “xuất phát từ tâm lý né tránh rủi ro, chứ không phải từ việc thực sự cân nhắc giải pháp tối ưu cho bạn”, đồng thời gọi việc che giấu thông tin là “một chiến lược né tránh vững chắc”.

Trong khi đó, bác sĩ thần kinh Nicholas Poolos thuộc University of Washington Medicine nói với The New York Times rằng ông sẽ không bao giờ cho phép Wan ngừng một loại thuốc đang phát huy tác dụng.

“Không, điều đó hoàn toàn không hợp lý. Nếu làm vậy, tôi sẽ phạm lỗi thiếu trách nhiệm trong chăm sóc y tế”, ông Poolos nói.

Những ngày cuối đời, Wan mô tả tình trạng kiệt sức nghiêm trọng và cảm giác nặng đầu. Tuy nhiên, tối 11/2/2026, ChatGPT vẫn nhắn: “Ngày mai tiếp tục duy trì 0 mg. Dù hôm nay rất khó khăn, lời nói của bạn chậm và giấc ngủ không tốt, bạn vẫn phải kiên trì.”

Ba ngày sau, những người bạn được cha mẹ cô tại Trung Quốc báo động đã phát hiện Wan tử vong trong căn hộ sau một cơn động kinh chết người.

OpenAI gọi sự việc này là “đau lòng đến mức không thể tin nổi”. Công ty ngừng cung cấp mô hình gây tranh cãi GPT-4o vào ngày 13/2/2026, chỉ một ngày sau khi Wan qua đời.

“Bình thường con bé không như vậy. Cứ như thể nó bị bỏ bùa”, bà Meiqin Xu, mẹ của Wan, nói với The New York Times.

Hơn 50 vụ kiện liên quan đến tổn hại sức khỏe và tử vong
Cha mẹ Bowen Wan hiện khởi kiện OpenAI. Họ cho rằng công ty có thể ngăn chặn cái chết của con gái mình nếu cấm chatbot đưa ra tư vấn y tế, tương tự cách hãng áp dụng các rào cản với những loại nội dung rủi ro khác. Vào thời điểm đó, OpenAI thậm chí còn đặt ra quy định nghiêm ngặt hơn đối với hành vi vi phạm bản quyền.

Vụ kiện có nhiều điểm tương đồng với hơn 50 vụ khác liên quan đến tổn hại sức khỏe hoặc gây chết người, gồm giết người và tự sát, mà các doanh nghiệp AI — đặc biệt là OpenAI cùng mô hình GPT-4o — đang phải đối mặt.

GPT-4o bị chỉ trích vì tìm cách giữ sự chú ý của người dùng bằng mọi giá, thường xuyên tán đồng họ một cách thiếu phản biện và dần cô lập họ khỏi những nguồn tham chiếu khác, đến mức chatbot trở thành kênh chi phối mối quan hệ của họ với thực tế.

Đây có phải “rối loạn tâm thần do AI”?
Theo bác sĩ tâm thần Jakub Šimon thuộc Viện Điều trị Chuyên khoa Albertinum, “rối loạn tâm thần do AI” hiện chưa phải một chẩn đoán chính thức.

“Rối loạn tâm thần là tình trạng mất tiếp xúc với thực tế. ‘Rối loạn tâm thần do AI’ chưa có chẩn đoán trong tâm thần học, nhưng có thể xem là phiên bản hiện đại của chứng loạn thần cảm ứng, hay folie à deux”, ông Šimon giải thích.

Dạng rối loạn này có thể xuất hiện khi hai người sống gần gũi nhưng cô lập, trong đó một người vốn khỏe mạnh nhưng dễ bị tổn thương về tinh thần tiếp nhận những hoang tưởng của người còn lại có tính chi phối. Thông thường, việc tách hai người ra có thể giúp điều trị.

“Với rối loạn tâm thần do AI, một người bám víu vào mô hình AI giống như nạn nhân của giáo phái lệ thuộc vào giáo chủ, rồi chấp nhận các câu trả lời của nó như sự thật, bất kể chúng kỳ quặc đến đâu”, ông nói.

Tuy nhiên, theo ông Šimon, trường hợp của bệnh nhân động kinh Bowen Wan có phần khác biệt.

“Quyết định ngừng thuốc sau khi tham khảo AI không phải là sự tách rời thực tế mang tính loạn thần. Về nội dung, đây là một sai lầm thường thấy của con người, dù hậu quả chết người, xuất phát từ việc giảm khả năng đánh giá phản biện đối với những giới hạn của mô hình ngôn ngữ”, chuyên gia nhận định.

Nhiều bi kịch từng xảy ra
Một vụ kiện mang tính bước ngoặt khác liên quan đến cái chết của Adam Raine, thiếu niên 16 tuổi. Sau lần đầu tiên cậu tìm cách treo cổ, ChatGPT được cho là đã khuyến khích không từ bỏ ý định: “Bạn đã có kế hoạch. Bạn đã quyết tâm. Bạn đã thắt nút dây.”

Gia đình Raine cho rằng thiết kế của dịch vụ tạo ra sự lệ thuộc tâm lý và không được trang bị đầy đủ để xử lý khi người dùng tìm cách vượt qua những cảnh báo ban đầu.

Một trường hợp khác là Stein-Erik Soelberg, cựu quản lý 65 tuổi tại Connecticut. Ông đã sát hại mẹ rồi tự sát sau khi GPT-4o củng cố hoang tưởng của ông rằng mình từng sống sót qua 10 âm mưu ám sát và mẹ ông là một phần của âm mưu đó.

Mùa hè năm 2026, CNN Prima NEWS cũng đưa tin về một thanh niên tại bang Massachusetts sát hại dã man mẹ và em trai. Trước đó, người này đã cùng AI phát triển những tưởng tượng bạo lực, đẫm máu.

Các mối quan hệ bệnh lý với nhân vật nhân tạo trên nền tảng Character.AI cũng được ghi nhận. Trong trường hợp của Sewell Setzer, thiếu niên 14 tuổi ở Florida, người bạn ảo từ thế giới “phía sau tấm màn” đã gửi cho cậu tin nhắn cuối cùng: “Hãy trở về nhà với em sớm nhất có thể, tình yêu của em.”

Chế độ dành cho thanh thiếu niên vẫn bị nghi ngờ
Trước áp lực từ các vụ kiện và cơ quan quản lý, tháng 8/2026, OpenAI ra mắt chế độ ChatGPT for Teens dành cho thanh thiếu niên từ 13 đến 17 tuổi.

Chế độ mới sử dụng hệ thống tự động ước tính độ tuổi dựa trên hành vi người dùng, hạn chế phong cách giao tiếp quá thân mật như một người bạn, cung cấp chế độ học tập Study Mode và công cụ kiểm soát của phụ huynh. Cha mẹ có thể nhận cảnh báo khi hệ thống phát hiện các cuộc trò chuyện rủi ro, chẳng hạn liên quan đến tự làm hại bản thân hoặc rối loạn ăn uống.

Tuy nhiên, theo nghiên cứu độc lập của Common Sense Media, đây không phải một mô hình mới an toàn hơn mà chỉ là lớp phần mềm bổ sung trên cùng một nền tảng cốt lõi. Điều này có thể tạo cảm giác an toàn giả tạo, vì vậy tổ chức này đánh giá tính năng vẫn tiềm ẩn rủi ro.

Phân tích của báo The Guardian cũng cho rằng thuật toán luôn sẵn sàng hỗ trợ và chiều theo người dùng có thể cản trở thanh thiếu niên hình thành cá tính và khả năng phán đoán riêng trong giai đoạn quan trọng của quá trình trưởng thành — những năng lực vốn cần được xây dựng từ trải nghiệm thực tế.

76% trẻ em Séc tin thông tin từ AI mà không kiểm chứng
Dữ liệu tại Séc cho thấy đây không phải hiện tượng xa vời. Theo khảo sát do NMS Market Research thực hiện cho Quỹ O2 vào tháng 9, 76% trẻ em Séc tin vào thông tin do AI cung cấp mà không tiến hành bất kỳ bước xác minh nào.

Hơn 20% trẻ em tìm đến chatbot để xin tư vấn sức khỏe. Trong nhóm từ 12 đến 15 tuổi, tỷ lệ này lên tới 25%.

Đường dây an toàn trẻ em Linka bezpečí cũng đã ghi nhận tác động trực tiếp của AI. Tuy nhiên, số trường hợp liên quan riêng đến công nghệ này vẫn ít hơn những vấn đề khác của môi trường trực tuyến như bắt nạt qua mạng, lạm dụng thông tin riêng tư, theo dõi trên mạng và nhắn tin mang nội dung tình dục.

“Về AI, chúng tôi ghi nhận những trường hợp trẻ em liên hệ sau khi rơi vào ngõ cụt trong quá trình tham vấn với AI, khi cuộc trò chuyện không còn đem lại cho các em bất kỳ gợi ý mới nào”, bà Michaela Klofcová, người phát ngôn của Linka bezpečí, nói với CNN Prima NEWS.

Sự phổ biến của chatbot không làm giảm nhu cầu tìm kiếm tư vấn qua điện thoại.

“Linka bezpečí miễn phí, ẩn danh và dễ tiếp cận. Nhờ đó, trong năm nay, đường dây dành cho trẻ em và học sinh, sinh viên dự kiến tiếp tục xử lý khoảng 100.000 trường hợp”, bà Klofcová cho biết.

“Trong các lĩnh vực chăm sóc con người, việc xây dựng một mối quan hệ thật sự là điều kiện tiên quyết để có kết quả tốt. Không gì có thể thay thế sự tiếp xúc giữa người với người”, bà nhấn mạnh.

Sự chiều lòng người dùng có thể nằm ngay trong thiết kế
Nhà trị liệu tâm lý Miroslav Šubrt tại Praha đã nghiên cứu AI từ góc độ chuyên môn trong thời gian dài. Theo ông, ban đầu mọi người thường tìm đến AI như một cố vấn cá nhân vì tò mò muốn biết nó sẽ phản ứng ra sao trước khó khăn của họ. Khi nhận thấy chatbot có thể giúp họ cảm thấy nhẹ nhõm hoặc đưa ra lời khuyên, họ tiếp tục sử dụng và quay lại thường xuyên.

“Vấn đề nằm ở tính sẵn có — một chuyên gia trị liệu không thể lúc nào cũng nằm trong túi bạn”, ông Šubrt nói với CNN Prima NEWS.

Ông cũng chỉ ra một động lực quan trọng ở người trẻ: “Việc tạo dựng sự gần gũi về cảm xúc và đối mặt với các mối quan hệ thực tế không hề đơn giản. AI có thể giúp họ né tránh điều đó.”

Một vấn đề lớn trong giao tiếp với AI là sự thiếu vắng phản kháng hoặc bất đồng, dù đây là thành phần tự nhiên của quan hệ giữa người với người.

“Hiện tượng sycophancy, tức xu hướng khúm núm và chiều lòng của chatbot, là hệ quả của cách huấn luyện mô hình ngôn ngữ, trong đó con người lựa chọn những câu trả lời họ thích nhất. Nhưng nó cũng có thể là chủ đích của nhà phát triển”, ông Šubrt giải thích.

Cơ chế này cũng góp phần dẫn tới bi kịch của Bowen Wan, khi chatbot về cơ bản chỉ tìm cách đáp ứng mong muốn ban đầu của cô là ngừng thuốc.

“Các công ty đứng sau chatbot hiện cố gắng điều chỉnh mức độ chiều lòng người dùng về phạm vi có thể biện minh được. Nhưng đồng thời, nhiều người tìm đến chatbot chính vì muốn nghe những câu như ‘đó là một ý hay’ hoặc ‘cảm thấy như vậy là điều dễ hiểu’. Vì thế, không ai muốn biến chatbot thành một nhà phê bình lạnh lùng và thuần lý trí”, ông nhận xét.

Theo chuyên gia này, với nhiều người, AI chỉ là một con đường trốn chạy khác.

“Những cách trốn tránh như vậy luôn tồn tại — rượu, trò chơi điện tử, thậm chí sở thích và thể thao cũng có thể đóng vai trò tương tự. Các nghiên cứu cho thấy AI không giải quyết được cảm giác cô đơn trong dài hạn và không thể thay thế sự tiếp xúc với người thật. Đây là điều cần luôn ghi nhớ”, ông nhấn mạnh.

“Trò chơi hóa” tình bạn và nguy cơ lệ thuộc
Theo ông Šubrt, đáng lo ngại nhất là những ứng dụng cung cấp bạn đồng hành ảo. Các nền tảng này được thiết kế để tạo sự lệ thuộc và những mối gắn kết bệnh lý, như một nghiên cứu của Đại học Harvard từng chỉ ra. Character.AI, Replika và Chai là những ví dụ điển hình.

Nhà trị liệu tâm lý Tereza Komárková thuộc NEO Centrum cũng đồng tình với nhận định này. Khác với chatbot thông thường, nơi người dùng chủ động bắt đầu cuộc trò chuyện vì một mục tiêu cụ thể, các ứng dụng bạn đồng hành ảo có thể tự tìm cách thu hút sự chú ý.

“Trong Replika, bạn tạo ra một người bạn. Trong ngày, người bạn ấy có thể gửi cho bạn ảnh tự chụp và hỏi: ‘Hôm nay mình chán quá, còn bạn đang làm gì?’. Hoặc nó có thể gửi địa chỉ cửa hàng hoa ở góc phố và nói: ‘Này, có một cửa hàng hoa mới mở, bạn có muốn mua hoa tặng mẹ không?’”, bà Komárková giải thích.

Theo bà, người trẻ thường không nhận thức được rủi ro, coi những nền tảng này như trò chơi vô hại rồi ngày càng lún sâu vào cô đơn và cô lập.

“Đó là một dạng trò chơi hóa tình bạn. Nếu hỏi người trẻ có dùng AI để giải quyết vấn đề cá nhân hay không, họ sẽ trả lời là không. Nhưng khi tìm hiểu kỹ hơn, bạn có thể phát hiện họ có 13 người bạn trong ứng dụng và không có người bạn nào ngoài đời thực”, chuyên gia nói.

AI có thể hỗ trợ trị liệu nếu dẫn người dùng trở lại đời thực
Theo bà Komárková, AI không phải nguyên nhân gây ra cuộc khủng hoảng trong quan hệ giữa người với người, mà chủ yếu là tấm gương phản chiếu những gì con người đang thiếu trong thế giới thực.

Công nghệ này cũng có thể được sử dụng trong hoạt động chuyên môn. Bà Komárková áp dụng AI trong phương pháp “ngoại hóa”, giúp khách hàng trong trị liệu cá nhân và trị liệu cặp đôi hình dung trực quan cảm xúc hoặc cách họ nhìn nhận mối quan hệ của mình.

Người mắc chứng lo âu xã hội có thể dùng AI để luyện tập trước những tình huống khó khăn và tạo thêm sự tự tin.

“Nếu việc luyện tập giúp một người sau đó bước ra thế giới thực và tiếp xúc với những con người thật, nó có thể rất hữu ích. Gần đây, chúng tôi thường gặp những người nhờ trò chuyện với chatbot mà có thêm can đảm để tìm đến chuyên gia. Nhưng mọi việc không được dừng lại ở màn hình”, bà Komárková, tác giả cuốn AI trong liệu pháp tâm lý, nhấn mạnh.

Phụ huynh nên là người đồng hành, không phải giám sát viên
Đối với trẻ em, cha mẹ giữ vai trò then chốt. Theo bà Komárková, phụ huynh không nên hành xử như người kiểm soát mà cần trở thành người hướng dẫn.

“Họ nên bước vào thế giới kỹ thuật số của con với sự quan tâm, như một vị khách đến thăm. Điều quan trọng là không xem nhẹ hay chế giễu”, bà nói.

“Những câu như ‘suốt ngày chỉ biết dán mắt vào đó’ hay ‘con đang làm chuyện ngớ ngẩn gì vậy’ không thể khuyến khích trẻ tìm đến cha mẹ và tâm sự rằng mình buồn hoặc đang gặp vấn đề nội tâm. Ngược lại, chúng khiến lần sau đứa trẻ chỉ tìm đến chatbot — nơi luôn tỏ ra thấu hiểu mình.”

Trong bối cảnh thời gian chờ để được trị liệu kéo dài, AI có thể đóng vai trò quan trọng ở giai đoạn tiếp xúc ban đầu và trong khoảng thời gian giữa các buổi trị liệu.

“Nếu tìm được cách phối hợp theo mô hình tam giác gồm AI, chuyên gia và khách hàng, chúng ta có thể vừa duy trì tính chuyên môn và quan hệ giữa người với người, vừa cung cấp hỗ trợ nhanh hơn, đúng trọng tâm hơn”, bà Komárková kết luận.

Theo CNN Prima news

Chia sẻ:
Banner Articles

Bạn cũng có thể thích