Người Séc không mất hẳn mong muốn có con, song năm ngoái nước này ghi nhận số trẻ sơ sinh thấp nhất kể từ thời Hoàng đế Josef II – chỉ 77.600 trẻ. Dữ liệu mới từ khảo sát “Gia đình Séc đương đại” cho thấy giới trẻ vẫn có kế hoạch lập gia đình, nhưng chỉ khoảng một phần ba thực sự hiện thực hóa được dự định đó.

Đợt khảo sát đầu tiên, do nhóm nghiên cứu của Đại học Masaryk ở Brno thực hiện trên cùng một nhóm người tham gia, diễn ra giai đoạn 2020–2022; đợt thứ hai được tiến hành vào năm ngoái. Tổng cộng 1.079 người sinh từ năm 1981 đến 2003 – tức đang ở độ tuổi 23 đến 45 – đã tham gia nghiên cứu.

Trong số những người từng lên kế hoạch sinh con ở đợt khảo sát đầu, một nửa đã “để sang lúc khác”. 15% hoàn toàn từ bỏ ý định lập gia đình hoặc không còn chắc chắn liệu có bước vào vai trò làm cha mẹ hay không.

“Ở Séc ngày nay, rất ít người tin rằng sinh con là nghĩa vụ. Quan niệm cho rằng phụ nữ phải có con thì cuộc sống mới trọn vẹn về cơ bản đang biến mất,” nhà xã hội nhân khẩu học Martin Kreidl từ Đại học Masaryk nhận định.

Với những cặp vợ chồng đã có một con và mong muốn có thêm khi được hỏi ở đợt đầu, hơn một nửa đã hiện thực hóa được kế hoạch. Khoảng 16% vẫn chưa có thêm con nhưng tiếp tục dự định sinh thêm, trong khi hơn một phần tư (27%) đã thay đổi ý định và không muốn có con thứ hai.

Điều đáng chú ý là khoảng một phần năm số cha mẹ trước đó còn do dự, chưa biết có sinh thêm hay không, hiện đã có thêm con hoặc đang mang thai.

Chủ tịch Hội Nhân khẩu học Séc, ông Luděk Šídlo, đồng tình với đánh giá về xu hướng này nhưng nhấn mạnh thêm các yếu tố kinh tế – xã hội: “Tình hình liên quan đến cuộc xâm lược của Nga tại Ukraine và sự bất ổn đi kèm, cũng như đợt lạm phát tăng vọt vừa qua, đã có ảnh hưởng đáng kể đến quyết định của người trẻ trong việc có bước vào vai trò làm cha mẹ hay sinh thêm con hay không.”

Không nên trì hoãn quá lâu  

Các chuyên gia cảnh báo những cặp vợ chồng trì hoãn việc sinh con có thể sớm phải đối mặt với thực tế khắc nghiệt: ở độ tuổi nhất định, việc mang thai trở nên khó khăn hơn nhiều, thậm chí có thể không còn khả thi.

Với phụ nữ, mốc 30 tuổi thường được coi là thời điểm khả năng sinh sản bắt đầu suy giảm. Khi đó, số chu kỳ kinh nguyệt có rụng trứng giảm dần, các vấn đề sức khỏe xuất hiện nhiều hơn, trong khi “kho” trứng cũng hữu hạn. Đáng chú ý, độ tuổi trung bình của phụ nữ Séc sinh con đầu lòng hiện là 29,2 tuổi – chỉ nhỉnh hơn đôi chút so với ngưỡng này.

Tình trạng vô sinh ngày càng phổ biến ở nam giới. Trong 5 năm trở lại đây, tỷ lệ vô sinh do nguyên nhân từ người chồng đã tương đương với phía người vợ. Theo các bác sĩ, số lượng tinh trùng khỏe mạnh, có khả năng thụ tinh đã giảm hơn 60% trong 25 năm qua. Nguyên nhân được cho là do các yếu tố “văn minh hiện đại” như lối sống, căng thẳng, hút thuốc hay bệnh tật từ thời thơ ấu.

Thủ tướng Andrej Babiš (ANO) coi việc tăng tỷ lệ sinh là một trong những ưu tiên chính sách. “Tôi chủ yếu nghĩ về tình trạng sinh ít. Ai cũng nói về nhà ở giá rẻ, thuế thấp, nhưng hãy hỏi chính những người phụ nữ – những người đã sinh con cho chúng ta. Có con là sự hy sinh rất lớn, nhưng đồng thời cũng là ý nghĩa của cuộc sống,” ông Babiš viết trên mạng xã hội.

Tháng 4, ông Babiš đã làm việc với các bác sĩ sản khoa và chuyên gia về hình thức làm việc linh hoạt; trong tháng 5, ông dự định tổ chức một hội thảo bàn tròn về chủ đề tỷ lệ sinh thấp. Nội dung thảo luận dự kiến xoay quanh việc khôi phục hệ thống nhà trẻ, hỗ trợ việc làm linh hoạt và bảo đảm nhà ở phù hợp cho các gia đình trẻ.

Giới chuyên gia, tuy vậy, tỏ ra hoài nghi trước kỳ vọng của chính phủ. “Nghĩ rằng có thể giải quyết vấn đề này trong một nhiệm kỳ là điều ngây thơ. Nhà nước nên tạo ra những điều kiện thực tế cho những người thực sự muốn lập gia đình. Có rất nhiều công cụ để can thiệp, thường được nhắc đến là các biện pháp tài chính như tăng trợ cấp cha mẹ hay cải thiện khả năng tiếp cận nhà ở. Nhưng kinh nghiệm ở nước ngoài cho thấy những giải pháp này phần lớn không mang lại hiệu quả như mong đợi,” nhà khoa học chính trị Milan Školník từ Đại học Nông nghiệp Séc nhận định.

Theo Novinky