Trong tuần qua, Mỹ và Iran phát đi những tín hiệu tích cực về nối lại đàm phán hạt nhân; xung đột Nga - Ukraine leo thang với các đợt tập kích quy mô lớn; nhiều khu vực trên thế giới đối mặt với nắng nóng cực đoan chưa từng có, trong khi cộng đồng quốc tế tăng cường hỗ trợ nhằm ngăn chặn nguy cơ lây lan dịch Ebola tại châu Phi.

Mỹ - Iran trước thoả thuận mới nhưng vẫn còn nhiều trở ngại

Một trong những sự kiện thu hút sự chú ý của dư luận quốc tế trong tuần qua là thông tin Mỹ và Iran đã đạt được thỏa thuận sơ bộ về việc gia hạn lệnh ngừng bắn thêm 60 ngày, đồng thời tiếp tục các cuộc đàm phán liên quan đến chương trình hạt nhân của Tehran.

Ngày 28/5, một quan chức Mỹ cho biết các nhà đàm phán hai nước đã đạt được những đồng thuận bước đầu. Phó Tổng thống Mỹ JD Vance cũng xác nhận thông tin này, song lưu ý rằng quyết định cuối cùng vẫn phụ thuộc vào việc Tổng thống Donald Trump có phê chuẩn thỏa thuận hay không. Trong khi đó, phía Iran chưa đưa ra xác nhận chính thức.

Tuy nhiên, những tín hiệu tích cực nói trên chưa đồng nghĩa với việc hai bên đã tiến gần đến một thỏa thuận toàn diện. Các nguồn tin ngoại giao khu vực cho biết nhiều nội dung quan trọng vẫn đang được thương lượng và chưa đạt đồng thuận cuối cùng.

Tổng thống Trump tiếp tục phát đi thông điệp cứng rắn khi cảnh báo rằng một thỏa thuận không đáp ứng các lợi ích cốt lõi của Mỹ có thể dẫn đến việc Washington xem xét nối lại các hoạt động quân sự nhằm vào Iran. Trả lời phỏng vấn Fox News, ông nhấn mạnh mục tiêu hàng đầu của Mỹ là bảo đảm Iran không phát triển năng lực chế tạo vũ khí hạt nhân.

Song song với tiến trình đàm phán, Washington cũng công bố thêm các biện pháp trừng phạt nhằm vào mạng lưới vận chuyển và buôn bán dầu mỏ của Iran. Động thái này được xem là nỗ lực duy trì sức ép kinh tế đối với Tehran trong khi các cuộc thương lượng vẫn đang diễn ra.

Về phần mình, Iran tiếp tục thể hiện lập trường cứng rắn. Ngày 29/5, giới chức nước này khẳng định không có kế hoạch chuyển giao lượng urani đã làm giàu cho bất kỳ quốc gia hay bên trung gian nào. Tehran cũng tái khẳng định quyền kiểm soát đối với eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với thị trường năng lượng toàn cầu.

Nhìn chung, những diễn biến trong tuần qua cho thấy cả Washington và Tehran đều đang có lợi ích trong việc tránh một vòng xoáy đối đầu mới tại Trung Đông. Tuy nhiên, các bất đồng liên quan đến chương trình hạt nhân, hoạt động làm giàu urani và cơ chế giám sát quốc tế vẫn là những nút thắt khó tháo gỡ. Điều đó đồng nghĩa với việc tiến trình đàm phán, dù có tín hiệu tích cực, vẫn còn nhiều thử thách phía trước.

Bình luận với mạng tin Al Arabiya, Tiến sĩ Majid Rafizadeh nhận định rằng một thỏa thuận tiềm tàng giữa Iran và Mỹ sẽ có nhiều tác động sâu rộng ở cả cấp độ khu vực lẫn toàn cầu. Tuy nhiên, những gì được coi là "bước tiến hữu hình" mới chỉ là phần mở đầu của tiến trình còn nhiều ẩn số.

Xung đột Nga - Ukraine bước vào giai đoạn leo thang mới

Trong tuần qua, chiến sự Nga - Ukraine tiếp tục diễn biến phức tạp khi Moskva tiến hành một trong những đợt tập kích quy mô lớn với sự phối kết hợp của nhiều loại vũ khí bao gồm tên lửa siêu thanh tầm trung Oreshnik, nhằm vào các mục tiêu ở thủ đô Kiev.

Trang mạng inosmi.ru trích dẫn nhận định của nhà quan sát quân sự người Đức Reinhard Lauterbach cho rằng Nga đang và sẽ tấn công vào thủ đô Kiev của Ukraine bằng mọi thứ có thể và đây là một tín hiệu gửi đến phương Tây nhằm đáp trả vụ tấn công vào ký túc xá sinh viên trường cao đẳng nghề ở Starobilsk, khiến 21 người thiệt mạng.

Theo các nguồn tin quân sự và truyền thông quốc tế, Nga đã sử dụng hàng trăm thiết bị bay không người lái (UAV) cùng nhiều loại tên lửa nhằm vào các mục tiêu quân sự và công nghiệp quốc phòng của Ukraine. Các cuộc tấn công gây thiệt hại đáng kể cho cơ sở hạ tầng và khiến nhiều người thương vong.

Một số nhà quan sát cho rằng đợt tập kích lần này không chỉ mang ý nghĩa quân sự mà còn là thông điệp chính trị của Moskva gửi tới Ukraine và các nước phương Tây trong bối cảnh viện trợ quân sự dành cho Kiev vẫn được duy trì.

Đáng chú ý, mức độ và quy mô các cuộc tấn công tầm xa của cả hai bên đang ngày càng gia tăng. Nếu trong những năm đầu của cuộc xung đột, các đòn đánh chủ yếu tập trung vào khu vực tiền tuyến, thì hiện nay các cơ sở quân sự, công nghiệp quốc phòng, hậu cần và hạ tầng chiến lược sâu trong lãnh thổ đối phương ngày càng trở thành mục tiêu thường xuyên.

Bình luận về cuộc tấn công quy mô lớn của Nga, Tiến sĩ khoa học quân sự Yury Baranchik cho rằng cuộc xung đột tại Ukraine ngày càng leo thang thành một “cuộc chiến trong đô thị”. Điều này xảy ra khi hai bên rơi vào thế bế tắc trên chiến tuyến và thiếu khả năng tập hợp sức mạnh để tiến hành các chuyến dịch tấn công lớn.

Giới quan sát cho rằng cuộc chiến đang bước sang giai đoạn ứng dụng công nghệ cao với sự kết hợp ngày càng chặt chẽ giữa thiết bị không người lái, chiến tranh điện tử, hệ thống trinh sát hiện đại, dữ liệu thời gian thực và trí tuệ nhân tạo.

Dù vậy, nhiều chuyên gia nhận định cục diện cuối cùng vẫn sẽ phụ thuộc vào những diễn biến trên thực địa. Bên nào duy trì được ưu thế chiến trường trong thời gian đủ dài sẽ có cơ hội tạo ra bước ngoặt chiến lược. Chính vì thế, cuộc xung đột hiện nay tiếp tục mang đậm tính chất của một cuộc chiến tiêu hao kéo dài, với chi phí ngày càng lớn đối với cả hai phía.

Nắng nóng cực đoan lan rộng từ châu Âu đến châu Á

Bên cạnh các điểm nóng địa chính trị, thế giới tuần qua cũng chứng kiến những dấu hiệu đáng lo ngại của biến đổi khí hậu khi nhiều quốc gia đồng thời trải qua các đợt nắng nóng gay gắt ngay từ cuối mùa xuân.

Tại châu Âu, nhiều nước ghi nhận những ngày tháng 5 nóng nhất trong lịch sử quan trắc. Tại Pháp, nhiệt độ ở một số khu vực lên tới 37,8 độ C, khiến ít nhất 7 người thiệt mạng. Anh ghi nhận mức nhiệt gần 35 độ C, trong khi Ireland thiết lập kỷ lục mới với 28,8 độ C.

Tại Nam Âu, Italy đã phải ban bố cảnh báo đỏ về nắng nóng ở nhiều địa phương. Tây Ban Nha cũng phát cảnh báo thời tiết cực đoan tại hàng loạt khu vực khi nhiệt độ dao động từ 34 đến 38 độ C.

Không chỉ châu Âu, nhiều quốc gia châu Á đang phải vật lộn với các đợt nóng kéo dài. Tại Ấn Độ, nhiệt độ ở nhiều thành phố liên tục vượt 45 độ C, làm gia tăng nguy cơ sốc nhiệt và tạo áp lực lớn đối với hệ thống y tế. Tại Thái Lan, các cơ quan chức năng được đặt trong tình trạng cảnh báo cao trước nguy cơ xuất hiện các đợt nắng nóng kỷ lục và hạn hán nghiêm trọng liên quan đến hiện tượng El Nino.

Ở Trung Đông, Saudi Arabia đang đối mặt thách thức đặc biệt khi mùa hành hương Hajj năm nay diễn ra trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt. Nhiệt độ tại thánh địa Mecca được dự báo dao động từ 42 đến 47 độ C, làm dấy lên lo ngại về sức khỏe của hơn một triệu tín đồ tham gia các hoạt động ngoài trời.

Theo Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO), sự kết hợp giữa biến đổi khí hậu và tác động kéo dài của hiện tượng El Nino là nguyên nhân chính khiến nhiệt độ toàn cầu tiếp tục ở mức cao. WMO cảnh báo năm 2026 có thể nằm trong nhóm những năm nóng nhất từng được ghi nhận nếu xu hướng hiện nay tiếp diễn.

Ngày 27/5, Trưởng phái bộ khí hậu Liên hợp quốc Simon Stiell nhận định đợt nắng nóng kỷ lục tại Tây Âu là lời cảnh báo rõ ràng về những tác động ngày càng nghiêm trọng của cuộc khủng hoảng khí hậu. Theo ông, việc tiếp tục phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch là nguyên nhân chủ yếu khiến các hiện tượng thời tiết cực đoan trở nên thường xuyên và khắc nghiệt hơn.

Điều khiến các chuyên gia lo ngại không chỉ là nhiệt độ tăng cao, mà còn là việc các đợt nóng xuất hiện sớm hơn nhiều so với quy luật thông thường. Điều này khiến nhiều quốc gia không kịp chuẩn bị về y tế, điện năng và nguồn nước, qua đó làm gia tăng nguy cơ khủng hoảng môi trường, kinh tế và xã hội trong tương lai gần.

Quốc tế tăng tốc hỗ trợ chống dịch Ebola tại châu Phi

Một diễn biến đáng chú ý khác trong tuần qua là nỗ lực của cộng đồng quốc tế nhằm ngăn chặn nguy cơ bùng phát dịch Ebola tại CHDC Congo.

Theo số liệu được công bố ngày 26/5, nước này đã ghi nhận 125 ca Ebola được xác nhận, 17 trường hợp tử vong và hơn 1.000 ca nghi nhiễm. Dịch bệnh hiện đang lan rộng tại khu vực Đông Bắc Congo - nơi vốn chịu ảnh hưởng nặng nề bởi xung đột vũ trang, tình trạng di dời dân cư kéo dài và hệ thống y tế còn nhiều hạn chế.

Trước nguy cơ dịch bệnh vượt khỏi tầm kiểm soát, Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF), Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Liên minh châu Âu (EU) đã đồng loạt triển khai các biện pháp hỗ trợ khẩn cấp.

UNICEF đã kích hoạt mức ứng phó cao nhất, đồng thời vận chuyển hơn 100 tấn hàng cứu trợ bằng đường hàng không tới Congo thông qua cầu hàng không nhân đạo của EU. Cơ quan này cũng phân bổ hơn 6,5 triệu USD để phục vụ các hoạt động chống dịch tại thực địa.

Trong khi đó, EU cam kết dành 15 triệu euro cho các chương trình ứng phó và chuẩn bị chống dịch tại Congo cũng như các quốc gia lân cận. WHO cũng tăng cường phối hợp với Uganda sau khi xuất hiện các ca bệnh đáng lo ngại tại quốc gia láng giềng này.

Các tổ chức quốc tế cảnh báo rằng Ebola vẫn là một trong những dịch bệnh có tỷ lệ tử vong cao nhất thế giới. Trong điều kiện giao thương và di chuyển xuyên biên giới ngày càng gia tăng, nguy cơ dịch bệnh lan rộng luôn hiện hữu nếu các biện pháp kiểm soát không được triển khai kịp thời.

Việc cộng đồng quốc tế nhanh chóng huy động nguồn lực cho thấy mức độ nghiêm trọng của tình hình hiện nay. Đây cũng được xem là phép thử đối với năng lực ứng phó y tế toàn cầu trong bối cảnh thế giới đang đồng thời đối mặt với nhiều thách thức về an ninh, khí hậu và sức khỏe cộng đồng.

Nguon baotintuc