Quốc hội Mỹ tìm cách tái khẳng định quyền lực bằng các dự luật quyết liệt, khi Tổng thống Trump phớt lờ cơ quan lập pháp trong các quyết sách của mình.

Thượng viện Mỹ ngày 8/1 bỏ phiếu với tỷ lệ 52-47, mở đường cho tiến trình đưa dự luật hạn chế quyền lực chiến tranh của tổng thống ra xem xét và bỏ phiếu. Dự luật yêu cầu quân đội Mỹ không được có hành động thù địch diễn ra tại Venezuela hoặc nhằm vào nước này nếu quốc hội chưa chấp thuận.

Dự luật khó có khả năng thành luật, bởi ngoài Thượng viện, nó còn cần vượt qua ải Hạ viện và được Tổng thống Donald Trump ký phê chuẩn. Tuy nhiên, kết quả bỏ phiếu về dự luật vẫn là thắng lợi đáng kể với những nghị sĩ có quan điểm rằng quốc hội Mỹ mới là cơ quan cho phép điều binh tham chiến, không phải tổng thống.

Động thái còn cho thấy quốc hội Mỹ dường như đang tìm cách tái khẳng định quyền lực của nhánh lập pháp, khi cơ quan này đã nhiều lần bị Nhà Trắng qua mặt từ lúc ông Trump trở lại lãnh đạo đất nước.

Đảng Cộng hòa đã kiểm soát cả Thượng viện lẫn Hạ viện sau cuộc bầu cử tháng 11/2024. Với lợi thế này, Tổng thống Trump đã triển khai nghị trình của ông cho nhiệm kỳ hai một cách dồn dập, hầu như không cần sự chấp thuận từ lưỡng viện quốc hội.

Tổng thống Trump cho rằng ông có thẩm quyền về thuế quan, vấn đề mà hiến pháp trao cho quốc hội phụ trách, không giải ngân những khoản ngân sách quốc hội đã phân bổ, đổi tên theo luật định của một trung tâm nghệ thuật và gần đây nhất là phát động các chiến dịch ngoài khơi Nam Mỹ, đột kích thủ đô Caracas của Venezuela để bắt Tổng thống Nicolas Maduro.

Do hầu hết nghị sĩ Cộng hòa đều trung thành với Tổng thống Trump, các phản ứng từ quốc hội với Nhà Trắng trở nên rời rạc, không hiệu quả. Ngay cả khi một số nghị sĩ Cộng hòa bất bình và chọn đứng về phe Dân chủ, các nhà lập pháp vẫn rất chật vật để ghìm cương quyền lực của Tổng thống.

"Tổng thống luôn có lợi thế khi hành động mạnh tay. Hạ viện có đến 435 thành viên, nên chắc chắn không thể phản ứng nhanh bằng ông chủ Nhà Trắng", hạ nghị sĩ Cộng hòa Don Bacon nói.

Thượng nghị sĩ Dân chủ Michael Bennet cho biết với việc đảng Cộng hòa kiểm soát lưỡng viện, ông Trump "về cơ bản đã lấn át hoàn toàn quốc hội".

"Chúng ta đang thấy rõ giới hạn của những cơ chế vốn có mà quốc hội Mỹ sử dụng để kiềm chế người đứng đầu nhánh hành pháp", Gillian Metzger, chuyên gia về luật hiến pháp tại Trường luật Columbia, nhận định. "Câu hỏi đặt ra là quốc hội có đủ quyết tâm để khẳng định mình và có thể làm điều đó hay không".

Đây cũng là bài toán khó với nhiều nghị sĩ Cộng hòa, đặc biệt là người đại diện cho khu vực bầu cử dao động, có nguy cơ mất ghế vào tay đối thủ trong bầu cử giữa kỳ cuối năm nay. Vấn đề này đã khiến nội bộ Cộng hòa xuất hiện rạn nứt ngay từ năm đầu nhiệm kỳ hai của ông Trump và bộc lộ rõ nét tại quốc hội ngày 8/1.

Trong cuộc bỏ phiếu tại Thượng viện, 5 thượng nghị sĩ Cộng hòa Rand Paul, Lisa Murkowski, Todd Young, Susan Collins và Josh Hawley đã đứng về phía 47 thượng nghị sĩ Dân chủ để mở đường cho dự luật Quyền lực Chiến tranh, một nghị sĩ Cộng hòa không tham gia bỏ phiếu.

Ông Trump lập tức đăng bài lên mạng xã hội cáo buộc 5 nghị sĩ Cộng hòa "tìm cách cướp đi quyền lực của chúng ta trong việc chiến đấu và bảo vệ Mỹ", đồng thời tuyên bố họ "không bao giờ nên được bầu vào bất kỳ chức vụ nào nữa".

Nhóm 5 nghị sĩ không bày tỏ sự đối đầu với Nhà Trắng, mà cho biết họ đang quyết tâm khẳng định lại thẩm quyền của quốc hội. "Tổng thống Trump tranh cử với cam kết phản đối các cuộc chiến dài bất tận. Tôi rất ủng hộ ông ấy về điều này. Nhưng một chiến dịch ở Venezuela, kể cả không có chủ ý, vẫn là đi ngược lại mục tiêu đó", ông Young nói.

Thượng viện Mỹ còn có một động thái bất ngờ nữa là các nghị sĩ lưỡng đảng nhất trí dựng bảng tưởng niệm các sĩ quan cảnh sát đã ứng phó cuộc bạo loạn tại Đồi Capitol ngày 6/1/2021, đi ngược lại cách ông Trump và Nhà Trắng mô tả sự kiện này. Đây là vấn đề nội bộ Thượng viện nên không cần Hạ viện hay Tổng thống thông qua.

Cuộc bạo loạn diễn ra khi người ủng hộ ông Trump xông vào quốc hội để ngăn các nghị sĩ xác thực ông Joe Biden thắng cử năm 2020, khiến một số người biểu tình thiệt mạng, hàng trăm người bị thương. Tổng thống Trump khẳng định ông chỉ kêu gọi những người ủng hộ tuần hành ôn hòa tới Đồi Capitol và đổ lỗi các bên khác kích động bạo lực.

"Chúng ta phải trung thực với người dân Mỹ về những gì đã xảy ra", thượng nghị sĩ Dân chủ Jeff Merkley nói.

Tại Hạ viện, 17 nghị sĩ Cộng hòa đã đứng về phía 213 nghị sĩ Dân chủ, thông qua dự luật gia hạn trợ cấp cho Đạo luật Chăm sóc sức khỏe Giá phải chăng (ACA) thêm ba năm với số phiếu 230-196. 5 nghị sĩ Cộng hòa còn lại không tham gia bỏ phiếu.

Dự luật do đảng Dân chủ soạn thảo nhằm "cứu" ACA, chương trình trợ cấp y tế mà ông Trump và phe Cộng hòa muốn hủy bỏ khi chưa đưa ra được phương án thay thế. Hầu hết 17 nghị sĩ Cộng hòa "phá rào" này đều đại diện cho những khu vực dao động và hiểu rõ chăm sóc y tế là vấn đề then chốt trong bầu cử giữa kỳ.

Hạ viện còn tổ chức bỏ phiếu để đảo ngược quyền phủ quyết của Tổng thống Trump với hai dự luật liên quan bang Colorado và Florida mà lưỡng viện đã thông qua.

Hàng chục nghị sĩ Cộng hòa chọn bỏ phiếu cùng phe Dân chủ, cho thấy mức độ sẵn sàng đối đầu của họ cao hơn so với năm ngoái. Tuy nhiên, nỗ lực của họ là không đủ, khi không hội đủ mức cần thiết là 2/3 số phiếu để bác bỏ quyền phủ quyết của Tổng thống.

Phát ngôn viên Nhà Trắng Charyssa Parent cho biết việc bỏ phiếu đảo ngược quyền phủ quyết của Tổng thống Trump chỉ là quy trình theo hiến pháp.

"Khi Tổng thống phủ quyết, quốc hội phải phản hồi", bà Parent nói. "Đây là quy trình chuẩn, truyền thông không nên hiểu sai hay suy diễn thành phép thử với sự đoàn kết của đảng Cộng hòa".

(Theo Reuters, Politico, Washington Post)