Quyền cư trú theo diện đoàn tụ gia đình: Điều gì xảy ra khi hôn nhân chấm dứt?

Ly hôn không đồng nghĩa với việc quyền cư trú tại Séc tự động chấm dứt. Loại giấy phép cư trú, tình trạng cư trú của người phối ngẫu và thời gian sinh sống tại Séc sẽ ảnh hưởng đến các lựa chọn của bạn.

Ly hôn vốn đã kéo theo nhiều xáo trộn và căng thẳng, đặc biệt khi bạn đang sinh sống tại một quốc gia khác với tư cách người nước ngoài. Nếu quyền cư trú được cấp dựa trên quan hệ hôn nhân, bạn còn phải đối mặt với nỗi lo về tác động của việc ly hôn đối với tương lai của mình.

Tuy nhiên, điều quan trọng nhất cần biết là ly hôn trong trường hợp này không đồng nghĩa với việc bạn đương nhiên phải rời khỏi Séc. Tùy từng hoàn cảnh, bạn vẫn có thể có một số lựa chọn khác.

Mới ly thân? Không cần hoảng sợ

Một thông tin hữu ích cần biết ngay từ đầu là Cộng hòa Séc không công nhận ly thân như một tình trạng hộ tịch. Nói cách khác, nếu bạn và người phối ngẫu mới chỉ sống ly thân thì chưa cần thông báo cho cơ quan chức năng.

Giấy phép cư trú không phụ thuộc vào quan hệ hôn nhân giúp bạn yên tâm hơn

Điểm đầu tiên và quan trọng nhất là nếu giấy phép cư trú hiện tại của bạn không gắn với quan hệ hôn nhân, chẳng hạn quyền cư trú dựa trên việc làm, học tập hoặc kinh doanh, và giấy phép vẫn còn hiệu lực, thì việc ly hôn sẽ không ảnh hưởng đến tình trạng cư trú. Trong trường hợp này, giấy phép của bạn được điều chỉnh theo các quy định riêng tương ứng.

Những trường hợp nào quyền cư trú không bị ảnh hưởng bởi việc ly hôn?

Quyền cư trú của bạn không bị ảnh hưởng trong những trường hợp sau vì không phụ thuộc vào tình trạng hôn nhân:

* Bạn là công dân Liên minh châu Âu (EU).

* Bạn là công dân ngoài EU, còn gọi là công dân nước thứ ba, và có giấy phép thường trú, Thẻ Xanh, Thẻ Lao động, thị thực bảo vệ tạm thời hoặc bất kỳ loại giấy phép cư trú nào khác không phụ thuộc vào người phối ngẫu.

Tuy nhiên, ngay cả trong những trường hợp này, sau khi thủ tục ly hôn hoàn tất, bạn vẫn phải thông báo cho Cục Chính sách Tị nạn và Di cư thuộc Bộ Nội vụ Séc (OAMP). Thời hạn thông báo là ba ngày làm việc đối với công dân ngoài EU và 15 ngày làm việc đối với công dân EU.

Kết hôn ở đâu có quan trọng không?

Việc bạn kết hôn tại Cộng hòa Séc hay một quốc gia khác không ảnh hưởng đến vấn đề này. Đối với quyền cư trú, những yếu tố quan trọng là thời gian hôn nhân và tình trạng cư trú của người phối ngẫu, cùng một số điều kiện khác.

Bạn có thể tiếp tục ở lại nếu quyền cư trú hiện tại phụ thuộc vào người phối ngẫu?

Câu trả lời ngắn gọn là còn tùy từng trường hợp. Khả năng tiếp tục cư trú phụ thuộc vào nhiều yếu tố, như loại giấy phép cư trú hiện tại, thời gian đã sinh sống tại Séc, quốc tịch của người phối ngẫu và loại giấy phép cư trú mà họ đang có.

Trước hết là trường hợp bất lợi nhất. Nếu giấy phép cư trú hiện tại của bạn được cấp theo diện “đoàn tụ gia đình” hoặc “mục đích gia đình”, tình trạng cư trú có thể bị ảnh hưởng sau khi ly hôn. Trong trường hợp này, giấy phép của bạn có thể bị thu hồi. Tuy nhiên, pháp luật quy định một số trường hợp ngoại lệ cho phép bạn tiếp tục cư trú tại Séc.

Các cặp đồng giới cũng áp dụng quy định tương tự

Nếu bạn và người bạn đời đồng giới đã đăng ký quan hệ chung sống tại Séc trước năm 2025 hoặc xác lập quan hệ đối tác dân sự từ năm 2025 trở đi, các quy định tương tự cũng được áp dụng. Trong trường hợp này, “ly hôn” được hiểu là “chấm dứt quan hệ đối tác”.

Lên kế hoạch ly hôn: Lựa chọn đúng thời điểm

Công dân ngoài EU kết hôn với công dân Séc hoặc công dân EU có quyền thường trú có thể nộp đơn xin thường trú sau hai năm cư trú liên tục, với điều kiện họ đã là thành viên gia đình của công dân Séc hoặc EU có quyền thường trú tại Séc trong ít nhất một năm.

Vì vậy, nếu sắp đáp ứng điều kiện này và đang cân nhắc ly hôn, hoặc đã nộp đơn xin thường trú, bạn nên tham khảo ý kiến luật sư để lựa chọn thời điểm phù hợp trước khi tiếp tục thủ tục xin thường trú hoặc bắt đầu thủ tục ly hôn.

Lý do là nếu việc ly hôn hoàn tất trong lúc hồ sơ xin thường trú vẫn đang được xử lý, căn cứ của hồ sơ - tức quan hệ gia đình - sẽ không còn tồn tại về mặt pháp lý. Điều này trên thực tế có thể khiến hồ sơ bị hủy.

Bạn đã sống tại Séc được năm năm?

Nếu đã cư trú liên tục tại Séc ít nhất năm năm, trong phần lớn trường hợp, bạn sẽ đủ điều kiện nộp đơn xin vĩnh trú (trvalý pobyt). Đây là con đường độc lập giúp bảo đảm quyền cư trú lâu dài tại Séc vì không phụ thuộc vào người phối ngẫu hoặc con cái.

Theo luật sư Eleanor Šmejkalová của hãng Aspire Attorneys, đây thường cũng là phương án an toàn nhất.

“Trong trường hợp một người đủ điều kiện xin vĩnh trú, đây nhìn chung là tình trạng cư trú bảo đảm nhất vì không phụ thuộc vào việc quan hệ gia đình có tiếp tục hay không.”

Tuy nhiên, nếu chưa cư trú tại Séc đủ năm năm, bạn sẽ phải xem xét những lựa chọn khác.

Tùy hoàn cảnh, bạn có những lựa chọn nào?

Nếu không thể nộp đơn xin thường trú, các lựa chọn khác sẽ phụ thuộc một phần vào việc người phối ngẫu có phải là công dân EU hay không, cũng như thời gian bạn đã cư trú tại Séc.

1. Người phối ngẫu là công dân Séc hoặc EU

Trường hợp:

* Người phối ngẫu của bạn là công dân Séc hoặc EU.

* Bạn có giấy phép tạm trú vì mục đích gia đình với tư cách thành viên gia đình của công dân EU (přechodný pobyt rodinného příslušníka občana EU).

Bạn có thể được tiếp tục cư trú tại Séc nếu thuộc một trong các trường hợp sau:

* Cuộc hôn nhân kéo dài ít nhất ba năm trước khi thủ tục ly hôn được khởi động và trong thời gian hôn nhân, bạn - với tư cách người phối ngẫu ngoài EU - đã được phép cư trú tại Cộng hòa Séc ít nhất một năm.

* Hai người có con chung và bạn có quyền nuôi con hoặc quyền thăm nom con.

* Trong hôn nhân từng xảy ra bạo lực gia đình.

Trong những trường hợp này, giấy phép tạm trú của bạn nhiều khả năng sẽ tiếp tục có hiệu lực và bạn không cần xin loại giấy phép khác, trừ khi muốn làm vậy để bảo đảm chắc chắn hơn về tình trạng cư trú. Tuy nhiên, bạn vẫn phải liên hệ với Cục Chính sách Tị nạn và Di cư thuộc Bộ Nội vụ Séc (OAMP) để thông báo việc ly hôn và xác nhận rằng trường hợp ngoại lệ được áp dụng đối với mình. Không nên tự mặc định rằng mình đương nhiên đủ điều kiện.

Nếu không đáp ứng điều kiện tối thiểu là đã kết hôn ba năm và được phép cư trú tại Séc một năm, bạn cần xem xét khả năng xin loại giấy phép cư trú khác theo mục đích khác, chẳng hạn Thẻ Lao động, Thẻ Xanh hoặc giấy phép cư trú để học tập.

2. Người phối ngẫu của bạn cũng không phải là công dân EU

Trường hợp:

* Người phối ngẫu là công dân ngoài EU.

* 
Người phối ngẫu đã có giấy phép cư trú dài hạn hoặc quyền thường trú tại Séc vào thời điểm bạn sang Cộng hòa Séc để đoàn tụ.

* 
Bạn được cấp giấy phép cư trú dài hạn theo diện đoàn tụ gia đình (sloučení rodiny).

* 
Tính đến ngày bản án ly hôn có hiệu lực, bạn đã cư trú tại Séc ít nhất ba năm.

Khi đó, bạn được phép nộp đơn xin “chuyển đổi mục đích cư trú” (změna účelu pobytu) sang diện khác, chẳng hạn Thẻ Lao động, Thẻ Xanh hoặc học tập. Tuy pháp luật cho phép chuyển đổi, hồ sơ không mặc nhiên được chấp thuận vì bạn vẫn phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện của loại giấy phép cư trú mới.

Nếu đã cư trú tại Séc chưa đủ ba năm, bạn không đủ điều kiện xin chuyển đổi mục đích cư trú. Trong trường hợp này, bạn cần xem xét những căn cứ khác để tiếp tục ở lại, chẳng hạn quyền nuôi con.

Chuyển đổi loại hình cư trú: Bạn có thể nộp đơn theo diện nào?

Bạn có thể nộp đơn xin cư trú theo một trong các diện sau:

* Việc làm

* Thẻ Xanh - loại thẻ lao động dành cho người có trình độ chuyên môn cao

* 
Học tập

* 
Nghiên cứu khoa học

* 
Kinh doanh hoặc khởi nghiệp

* 
Đoàn tụ gia đình dựa trên mối quan hệ gia đình khác ngoài quan hệ hôn nhân

Ngoài ra, còn một số lựa chọn khác được đăng tải trên Cổng thông tin dành cho người nước ngoài.

Tuy nhiên, để hồ sơ có cơ hội được chấp thuận, bạn phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện của loại giấy phép cư trú mà mình đăng ký.

Nộp đơn chuyển đổi loại hình cư trú như thế nào?

Nếu cả bạn và người phối ngẫu đều là công dân ngoài EU và muốn chuyển đổi mục đích cư trú, hoặc muốn xin giấy phép cư trú theo diện khác, bạn chỉ có thể nộp đơn sau khi thủ tục ly hôn hoàn tất. Đáng lưu ý, đơn phải được nộp trước khi giấy phép cư trú hiện tại hết hạn.

Bạn phải trực tiếp nộp hồ sơ tại một văn phòng của Bộ Nội vụ Séc.

Mất bao lâu để nhận được quyết định?

Sau khi nộp đơn, thời hạn xử lý theo quy định là 60 ngày, dù trên thực tế quá trình này trong nhiều trường hợp có thể kéo dài hơn đáng kể. Nếu hồ sơ đáp ứng một số điều kiện nhất định, bạn có thể tiếp tục ở lại Séc cho đến khi nhận được quyết định. Cơ chế này trong tiếng Séc được gọi là “quyền cư trú mặc định” (fikce pobytu, hoặc fikce přechodného pobytu đối với thành viên gia đình của công dân EU).

Luật sư Šmejkalová cho biết bạn cũng có thể đề nghị Bộ Nội vụ dán một nhãn xác nhận cư trú tạm thời đặc biệt, còn gọi là “nhãn cầu nối”, vào hộ chiếu. Điều này đặc biệt quan trọng nếu bạn cần rời khỏi Séc trong thời gian chờ xử lý hồ sơ, bởi thị thực cầu nối sẽ cho phép bạn xuất cảnh và quay trở lại.

Thông tin chi tiết được đăng tải trên Cổng thông tin dành cho người nước ngoài.

Khả năng hồ sơ được chấp thuận là bao nhiêu?

Không thể đưa ra câu trả lời chắc chắn vì mỗi trường hợp phải được xem xét dựa trên hoàn cảnh cụ thể. Bộ Nội vụ Séc không công bố số liệu riêng về các hồ sơ chuyển đổi mục đích cư trú sau ly hôn, nhưng hằng năm đều công bố báo cáo về tình hình di cư và hội nhập của người nước ngoài.

Theo luật sư Šmejkalová, các báo cáo cho thấy tỷ lệ quyết định tích cực ở mức tương đối cao:

“Theo Báo cáo năm 2025 về tình hình di cư và hội nhập của người nước ngoài tại Cộng hòa Séc, tổng cộng 3.883 quyết định liên quan đến việc chuyển đổi mục đích cư trú dài hạn đã được ban hành trong năm 2025. Trong đó, 3.294 trường hợp được chấp thuận, tương đương 84,8%. Tuy nhiên, số liệu này bao gồm tất cả trường hợp chuyển đổi mục đích cư trú dài hạn, không chỉ riêng các trường hợp liên quan đến ly hôn.”

Điều gì xảy ra nếu hồ sơ không được chấp thuận?

Trong trường hợp bất lợi nhất, nếu không thể chuyển sang loại hình cư trú khác, bạn thường sẽ được cho 30 ngày để rời khỏi Séc.

Nếu tôi có con mang quốc tịch Séc hoặc quốc tịch EU thì sao?

Trẻ dưới 21 tuổi mang quốc tịch Séc hoặc quốc tịch một nước EU được coi là thành viên gia đình trong các thủ tục cư trú. Sau khi tòa án ra phán quyết về quyền nuôi con và cấp dưỡng, thủ tục ly hôn có thể hoàn tất. Khi đó, bạn có thể nộp đơn xin cư trú với tư cách cha hoặc mẹ có quyền nuôi con.

Nếu con tôi không mang quốc tịch Séc thì sao?

Những trường hợp này phụ thuộc nhiều vào hoàn cảnh cụ thể. Nếu con bạn có quyền thường trú hoặc thị thực du học và bạn có quyền nuôi con, bạn có thể đủ điều kiện nộp đơn xin cư trú vì mục đích gia đình. Tuy nhiên, bạn nên tham khảo ý kiến của Cục Chính sách Tị nạn và Di cư thuộc Bộ Nội vụ Séc (OAMP) hoặc luật sư chuyên về nhập cư để xác định chính xác các lựa chọn của mình.

Khi nào cần nộp đơn chuyển đổi loại hình cư trú?

Bạn không thể nộp đơn chuyển đổi loại hình cư trú trước khi thủ tục ly hôn hoàn tất. Tuy nhiên, bạn phải nộp đơn trước khi giấy phép cư trú hiện tại hết hạn, đồng thời thông báo việc ly hôn cho OAMP.

Nghĩa vụ thông báo

Như đã đề cập, bạn không cần thông báo khi mới ly thân. Tuy nhiên, sau khi ly hôn, bạn phải thông báo cho OAMP ngay cả khi quyền cư trú không phụ thuộc vào người phối ngẫu. Việc thông báo chỉ được thực hiện sau khi thủ tục ly hôn hoàn tất.

Thời hạn thông báo

Thời hạn thông báo cho OAMP khá ngắn. Công dân ngoài EU phải thực hiện trong vòng ba ngày làm việc, trong khi công dân EU có 15 ngày làm việc.

Bạn không cần trực tiếp đến văn phòng OAMP. Nếu có hộp thư dữ liệu điện tử (Datová schránka), bạn có thể thực hiện thủ tục trực tuyến.

Thay đổi họ

Nếu đã đổi họ khi kết hôn, bạn có thể đề nghị lấy lại họ cũ mà không mất phí, với điều kiện nộp đơn tại cơ quan đăng ký hộ tịch (matriční úřad) trong vòng sáu tháng. Sau thời hạn này, thủ tục sẽ phức tạp hơn và bạn phải trả phí.

(Theo expats)