Nhiều người kêu gọi Tổng thống Trump áp lệnh cấm xuất khẩu xăng dầu để kìm đà tăng giá xăng ở Mỹ, song phương án này tiềm ẩn nhiều nguy cơ dài hạn.

Xung đột tại vùng Vịnh đã khiến gần một tỷ thùng dầu kẹt lại do eo biển Hormuz bị phong tỏa, làm gián đoạn nghiêm trọng nguồn cung năng lượng toàn cầu. Các nước châu Á và châu Âu phải gấp rút tìm nguồn thay thế cho lượng dầu bị đình trệ, khiến nhu cầu thị trường thế giới đối với dầu thô Mỹ tăng vọt.

Trong khi một số quốc gia đã bắt đầu hạn chế xuất khẩu xăng dầu từ nhiều tuần trước, Mỹ vẫn đang xuất khẩu nhiều dầu hơn lượng nhập khẩu. Theo dữ liệu được Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) công bố hôm 6/5, lượng xuất khẩu các sản phẩm dầu mỏ của Mỹ đã tăng vọt lên mức cao chưa từng thấy, đạt 8,2 triệu thùng mỗi ngày trong tuần qua.

Mức xuất khẩu kỷ lục này được thúc đẩy bởi nhu cầu mạnh mẽ đối với dầu diesel của Mỹ, với lượng xuất khẩu loại nhiên liệu này cũng chạm mốc cao nhất từ trước đến nay. Mỹ hiện đã trở thành nhà cung cấp nhiên liệu quan trọng cho thị trường toàn cầu, bao gồm các mặt hàng chiến lược như dầu diesel, nhiên liệu phản lực và xăng.

Dữ liệu liên bang công bố tuần qua cho thấy lượng tồn kho năng lượng của Mỹ, vốn được xem như "tấm đệm giảm sốc" cho thị trường xăng dầu ở nước này, tiếp tục giảm nhanh.

Trong khi xuất khẩu hàng triệu thùng xăng dầu mỗi ngày, Mỹ lại chứng kiến một nghịch lý khi giá xăng trong nước không ngừng tăng từ cuối tháng 3. Dữ liệu của GasBuddy cho thấy giá xăng trung bình tại Mỹ đã vượt 4,5 USD một gallon (1,2 USD một lít), cao nhất kể từ tháng 7/2022. California hiện là bang có giá xăng trung bình cao nhất cả nước, với 6,14 USD một gallon.

Tình trạng này khiến ngày càng nhiều người cho rằng chính quyền Tổng thống Donald Trump nên áp lệnh hạn chế xuất khẩu xăng dầu để hạ nhiệt giá xăng trong nước. Hạ nghị sĩ Dân chủ Ro Khanna gần đây tái đề xuất dự luật cấm xuất khẩu dầu trong giai đoạn giá nhiên liệu tăng cao.

"Tại sao chúng ta lại xuất khẩu dầu ra nước ngoài trong khi người dân Mỹ dốc sạch túi ở cây xăng? Nguồn cung dầu nên phục vụ người Mỹ trước. Điều đó sẽ giúp hạ giá nhiên liệu tại Mỹ", ông nói với Fox Business.

Một số chuyên gia trong ngành năng lượng thừa nhận việc hạn chế xuất khẩu có thể giúp kiềm chế giá nhiên liệu trong ngắn hạn. Rapidan Energy Group, hãng phân tích đầu tư trong lĩnh vực năng lượng tại Mỹ, đánh giá có 35% khả năng giá năng lượng tăng mạnh đến mức Nhà Trắng phải áp dụng biện pháp kiểm soát xuất khẩu xăng dầu.

"Đây là ý tưởng tồi, nhưng sẽ rất khó cưỡng lại nếu giá xăng tiếp tục tăng", Bob McNally, nhà sáng lập Rapidan Energy Group và từng là cố vấn năng lượng cho cựu tổng thống George W. Bush, nhận định.

Cuộc khủng hoảng nguồn cung năng lượng hiện nay, được nhiều người xem là cú sốc nghiêm trọng nhất lịch sử, cũng khiến một số chuyên gia Mỹ từng phản đối kiểm soát xuất khẩu xăng dầu phải xem xét lại quan điểm này.

McNally không loại trừ khả năng chính quyền Tổng thống Trump sẽ áp đặt một số hình thức hạn chế xuất khẩu, nếu khủng hoảng năng lượng tiếp tục xấu đi như dự đoán của nhiều công ty.

Vikas Dwivedi, chiến lược gia năng lượng toàn cầu tại hãng Macquarie Group, cho rằng lệnh cấm tạm thời xuất khẩu dầu và các sản phẩm dầu mỏ có thể giúp giá năng lượng tại Mỹ giảm mạnh, qua đó giảm áp lực lên người tiêu dùng trước cuộc bầu cử quốc hội giữa kỳ vào tháng 11.

"Tôi không thể tin mình lại nói điều này. Trong suốt sự nghiệp, tôi đã luôn cho rằng lệnh cấm xuất khẩu sẽ không hiệu quả và không nên thực hiện", Dwivedi nói.

Chính quyền Tổng thống Trump đã nhiều lần nói hạn chế xuất khẩu xăng dầu không nằm trong các lựa chọn đang được xem xét, phần lớn vì phương án này quá nhiều rủi ro.

Giới chuyên gia cảnh báo rằng biện pháp kiểm soát xuất khẩu về lâu dài có thể gây tổn hại nặng nề cho ngành lọc dầu Mỹ, làm suy giảm uy tín của Washington với vai trò nhà cung cấp năng lượng đáng tin cậy, đồng thời đẩy các đồng minh vào nguy cơ suy thoái.

Một phần nguyên nhân nằm ở chuỗi cung ứng năng lượng phức tạp của Mỹ, vốn phụ thuộc đồng thời vào cả nhập khẩu lẫn xuất khẩu. Matt Smith, chuyên gia phân tích dầu mỏ tại Kpler, nhấn mạnh rằng dù Mỹ là nước xuất khẩu ròng dầu mỏ, nước này vẫn nhập khoảng 6,5 triệu thùng dầu thô mỗi ngày.

Các nhà máy lọc dầu lâu đời của Mỹ hiện đã sử dụng tối đa lượng dầu nhẹ, ít lưu huỳnh được khai thác từ lưu vực Permian ở bang Texas và New Mexico. Để sản xuất xăng và dầu diesel, họ thường phải pha trộn loại dầu đá phiến này với dầu nặng hơn nhập từ Canada, Trung Đông và Mỹ Latin. Phần dầu thô dư thừa của Mỹ sau đó được xuất khẩu ra nước ngoài, đồng nghĩa Mỹ không thể tự tách khỏi hệ thống năng lượng toàn cầu.

McNally cho rằng bất kỳ đợt giảm giá xăng nào ở Mỹ nhờ lệnh hạn chế xuất khẩu cũng chỉ mang tính tạm thời. Ông cảnh báo lệnh cấm xuất khẩu sẽ buộc các nhà máy lọc dầu Mỹ chỉ sử dụng dầu nội địa, điều có thể làm giảm lợi nhuận của họ, "từ đó dẫn đến sản lượng xăng ít hơn và cuối cùng là giá tăng trở lại".

Robert Auers, phụ trách mảng nhiên liệu tinh chế tại RBN Energy, cũng nhận định lệnh cấm xuất khẩu xăng dầu có thể kéo giá năng lượng giảm trong ngắn hạn, nhưng cái giá dài hạn sẽ rất lớn. Ông động thái này sẽ tạo ra "một núi hỗn loạn", buộc các nhà máy lọc dầu phải cắt giảm sản lượng và thậm chí khiến một số cơ sở đóng cửa vĩnh viễn.

"Bạn có thể kéo giá xuống rất mạnh ngay tuần tới, nhưng tác động đó sẽ giảm dần theo thời gian. Một năm sau, giá có thể chẳng khác gì hiện nay", Auers nói.

Giám đốc điều hành Chevron Mike Wirth tuần này cảnh báo các biện pháp như cấm xuất khẩu hay áp trần giá sẽ không mang lại hiệu quả. Phát biểu tại hội nghị toàn cầu của Viện Milken, ông Wirth cho rằng những chính sách này có thể xuất phát từ ý định tốt, nhưng lịch sử cho thấy chúng thường tạo ra những hệ quả ngoài dự kiến khiến tình hình tệ hơn.

"Một chính sách như vậy sẽ rất tệ và ngành công nghiệp dầu mỏ sẽ phản đối quyết liệt", một nguồn tin trong lĩnh vực dầu khí nói với CNN.

Việc hạn chế nguồn cung xăng dầu Mỹ cho phần còn lại của thế giới còn có thể gây tổn hại nghiêm trọng cho kinh tế toàn cầu và cuối cùng tác động ngược trở lại chính nước Mỹ.

Dwivedi dự đoán giá dầu, xăng, nhiên liệu máy bay và các sản phẩm năng lượng khác trên thị trường thế giới sẽ tăng "điên cuồng" nếu Mỹ hạn chế xuất khẩu. "Bạn có thể đẩy cả thế giới vào nguy cơ suy thoái đột ngột. Và Mỹ không thể miễn nhiễm trước điều đó. Tác động cuối cùng sẽ quay lại với chính chúng ta", ông nói.

Các đồng minh của Mỹ ở châu Âu và châu Á, những bên đang phụ thuộc vào nguồn năng lượng Mỹ trong giai đoạn khủng hoảng, sẽ phải trả giá bằng mức nhiên liệu cực kỳ đắt đỏ.

"Chúng ta sẽ phá hủy vĩnh viễn danh tiếng của mình với tư cách kho bảo hiểm năng lượng của thế giới", McNally cảnh báo.

Nguồn vnexpress