Cộng hòa Séc có thể trở thành mục tiêu tiếp theo của sự chỉ trích từ Tổng thống Mỹ Donald Trump do cách tiếp cận chi tiêu quốc phòng của chính phủ Thủ tướng Andrej Babiš (ANO). Nhà Trắng đã mất kiên nhẫn với Tây Ban Nha và ra lệnh ngừng một phần thương mại song phương, một phần vì Madrid không muốn chi 5% GDP cho quốc phòng. Trước đó, Cộng hòa Séc cũng đã cam kết thực hiện con số này dưới chính phủ tiền nhiệm, nhưng chính phủ hiện tại từ chối thực hiện và thậm chí giảm ngân sách Bộ Quốc phòng.

Theo Phó Chủ tịch ANO và Bộ trưởng Công nghiệp Karel Havlíček, mối quan hệ giữa Cộng hòa Séc và Mỹ đang ở mức xuất sắc, nhưng các chuyên gia nhận định Mỹ sẽ quan tâm nhiều hơn tới các con số cứng về chi tiêu quốc phòng hơn là quan hệ cá nhân.

“Đây là một rủi ro. Nếu Mỹ chú ý tới chúng ta, chúng ta sẽ ở trong tình huống tương tự như Tây Ban Nha, mặc dù Tổng thống Trump chưa từng nhắc tới Cộng hòa Séc trong bất kỳ cuộc đàm phán nào,” Jakub Dopieralla, chuyên gia Mỹ học tại Trường Khoa học Xã hội, Đại học Charles, nhận xét. Theo ông, mức độ nghiêm trọng của vấn đề sẽ rõ ràng nhất tại hội nghị thượng đỉnh NATO vào tháng 7 tại Ankara, Thổ Nhĩ Kỳ.

Tổng thống Trump chỉ trích Tây Ban Nha mạnh mẽ vào thứ Ba: “Tây Ban Nha thật khủng khiếp. Tôi đã nói với Scott (Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent) ngừng toàn bộ giao dịch với họ. Vấn đề bắt đầu khi tất cả các nước châu Âu, theo yêu cầu của tôi, đã chi 5% GDP cho quốc phòng, đúng như lẽ ra phải làm. Tất cả đều vui vẻ, Đức và các nước khác đều làm, nhưng Tây Ban Nha thì không,” ông Trump nhắc tới hội nghị NATO năm ngoái.

Tại hội nghị đó, các quốc gia thành viên NATO đã thống nhất rằng trong mười năm tới, họ sẽ chi 3,5% GDP trực tiếp cho quốc phòng, và 1,5% còn lại cho các khoản chi liên quan tới an ninh, như bảo vệ cơ sở hạ tầng quan trọng hoặc xây dựng cơ sở y tế.

Ông Trump cũng phàn nàn trực tiếp rằng Tây Ban Nha từ chối cho Mỹ sử dụng căn cứ quân sự trong các cuộc tấn công gần đây vào Iran. Kết thúc bài phát biểu, ông Trump lặp lại vấn đề chi tiêu quốc phòng: “Họ là quốc gia duy nhất trong NATO từ chối tăng chi tiêu lên 5%, có lẽ họ thậm chí không muốn tăng chút nào. Họ muốn giữ ở mức 2% và cũng không thực hiện. Chúng tôi sẽ ngừng tất cả giao dịch với họ, không muốn liên quan gì cả.”

Tuy nhiên, chính phủ Séc hiện tại cũng từ chối cam kết 5% GDP cho quốc phòng. Trong một cuộc phỏng vấn gần đây với tờ Deník, khi được hỏi liệu Séc có đi theo mức chi tiêu 3,5% GDP hay không, Thủ tướng Andrej Babiš trả lời: “Chắc chắn là không.”

“Tôi đã trao đổi về ngân sách và các con số phần trăm trong khuôn khổ cam kết NATO với Tổng Thư ký Marek Rutte,” ông Babiš cho biết vào thứ Hai sau cuộc họp chính phủ. “Và Bộ trưởng Petr Macinka còn thảo luận trực tiếp ở Mỹ với Tổng thống Donald Trump, Phó Tổng thống J. D. Vance và nhiều người khác, nên các đối tác hiểu rõ tình hình,” ông nhấn mạnh, ám chỉ rằng ngân sách quốc phòng Séc không phải là vấn đề đối với NATO hay các đối tác nước ngoài. Ông Babiš cũng lưu ý rằng ngân sách quốc phòng đã tăng gấp bốn lần kể từ năm 2014.

“Tôi nhiều lần được Bộ Quốc phòng đảm bảo rằng năm nay chúng ta sẽ thực hiện được cam kết 2%. Có thể chúng ta không phải là quốc gia dẫn đầu về chi tiêu quân sự hay quốc phòng, nhưng chúng ta sẽ hoàn thành cam kết này, và đó là điều quan trọng,” Bộ trưởng Ngoại giao Petr Macinka (Motoristé) chia sẻ với Novinky. “Vấn đề giữa chính phủ Tây Ban Nha và chính quyền Mỹ thì chúng tôi đã theo dõi từ lâu,” ông bổ sung.

Theo Bộ trưởng Công Thương Karel Havlíček, Cộng hòa Séc đứng ở vị thế khác: “Mâu thuẫn giữa Mỹ và Tây Ban Nha ở mức khác hẳn. Quan hệ giữa họ gần đây không tốt, một vấn đề lớn với Mỹ là thái độ của Tây Ban Nha về xung đột Trung Đông. Ngược lại, quan hệ Mỹ – Séc trong những năm gần đây ở mức tốt nhất,” ông nói với Novinky.

Ông Havlíček cũng cho biết, Thủ tướng Babiš có quan hệ tốt với Tổng thống Trump, và bản thân ông sẽ gặp ba thành viên chính quyền Trump vào tuần tới. “Chúng tôi ủng hộ việc tăng cường NATO với sự tham gia của Mỹ, củng cố quan hệ xuyên Đại Tây Dương, và đã chuẩn bị một dự án năng lượng chung lớn. Cộng hòa Séc trở thành đồng minh lớn của Mỹ, và quan điểm của chúng ta về xung đột ở Iran đã chứng minh điều đó rõ ràng, khác với nhiều nước EU khác đang ‘trốn tránh’ vấn đề,” ông Havlíček nhấn mạnh.

Quyết định cuối cùng dựa trên con số

Theo cựu Bộ trưởng Ngoại giao Jan Lipavský, Tổng thống Trump vẫn có thể nhắm vào Cộng hòa Séc: “Tôi lo rằng nếu Séc không chi đủ ngân sách cho quốc phòng, chúng ta có thể lọt vào tầm ngắm của các đối tác NATO khác, bao gồm Mỹ.”

Chuyên gia Mỹ học Jakub Dopieralla cũng nhấn mạnh rằng không nên đánh giá quá cao sức mạnh của quan hệ cá nhân: “Điều quan trọng là các con số. Người Mỹ sẽ nhìn vào tỷ lệ phần trăm chi tiêu, và nếu không đủ, họ chắc chắn coi đó là vấn đề nghiêm trọng. Vấn đề còn lại là liệu phản ứng có mạnh như với Tây Ban Nha hay không,” ông kết luận.

(Theo Novinky)