Đại diện chính phủ, công đoàn và giới chủ doanh nghiệp trong cuộc họp ba bên (tripartita) ngày thứ Hai đã không đạt được đồng thuận về đề xuất giới hạn tuổi nghỉ hưu tối đa ở mức 65. Theo phát biểu sau phiên họp của Bộ trưởng Lao động và Các vấn đề xã hội Aleš Juchelka (ANO), lãnh đạo công đoàn và các tổ chức doanh nghiệp – người đứng đầu nội các cùng phía công đoàn ủng hộ việc “đóng trần” tuổi nghỉ hưu, trong khi khối chủ sử dụng lao động phản đối gay gắt. Tripartita đồng thời chưa tìm được tiếng nói chung về cơ chế hưu trí dành cho các ngành nghề nặng nhọc; các cuộc đàm phán sẽ tiếp tục trong thời gian tới.  

Hiện nay, tuổi nghỉ hưu tại Séc tăng dần theo từng năm – với nam giới là 2 tháng và phụ nữ thường là 4 tháng mỗi năm – và dự kiến đạt ngưỡng 65 tuổi vào những năm 2030. Theo cải cách của chính phủ tiền nhiệm, quá trình tăng tuổi nghỉ hưu sẽ tiếp tục với tốc độ 1 tháng mỗi năm cho tới 67 tuổi, mốc sẽ áp dụng lần đầu vào năm 2057.  

Đối với nhóm công việc nguy hiểm nhất (nhóm 4), như nhân viên cấp cứu y tế hay lính cứu hỏa doanh nghiệp, người lao động có thể nghỉ hưu sớm hơn sau khi hoàn thành 2.200 ca làm việc, đổi lại chủ sử dụng lao động phải đóng thêm 5% bảo hiểm. Với nhóm 3 – gồm những người làm việc trong môi trường lạnh, nóng, có tải trọng cơ bắp cao hoặc rung lắc – nếu làm từ ba ca trở lên mỗi tháng, doanh nghiệp phải trích thêm 4% mức lương đóng bảo hiểm để người lao động tích lũy cho giai đoạn “tiền hưu”.  

“Đối với các ngành nghề nặng nhọc, rõ ràng chúng ta phải tìm được giải pháp công bằng và bền vững lâu dài, xét trên cả góc độ người lao động lẫn giới chủ,” Bộ trưởng Juchelka nhấn mạnh.  

Cam kết chính trị và sự thất vọng của công đoàn  

Liên minh cầm quyền ANO, SPD và Motoristé cam kết giữ nguyên tuổi nghỉ hưu tối đa ở mức 65 và điều chỉnh khung pháp lý cho lương hưu của nhóm nghề nặng nhọc. Ban đầu, chính phủ dự tính đưa việc “đóng trần” tuổi nghỉ hưu vào dự luật hưu trí đầu tiên, áp dụng từ 2027, còn quy định hưu sớm cho nghề rủi ro sẽ nằm trong đạo luật thứ hai từ 2028. Tuy nhiên, theo tài liệu trình tripartita, cả hai bước đi này hiện đều được chuyển sang dự thảo thứ hai.  

“Chúng tôi rất thất vọng. Tôi cho rằng các cam kết bầu cử cần được thực hiện sớm nhất có thể,” Chủ tịch công đoàn KOVO – tổ chức lớn nhất nước – ông Roman Ďurčo, phát biểu trước khi bước vào họp.  

Theo tài liệu của Bộ Lao động gửi cho tripartita, có ba phương án cho chế độ hưu trí ngành nghề nặng nhọc:  
1. Giữ nguyên mô hình hiện nay – người làm việc trong nhóm 4 được nghỉ sớm với mức đóng góp cao hơn từ phía doanh nghiệp; một số nghề rủi ro trong nhóm 3 sẽ được doanh nghiệp bắt buộc đóng góp vào quỹ hưu trí bổ sung.  
2. Cho phép cả nhóm 3 và nhóm 4 hưởng chế độ nghỉ hưu sớm.  
3. Chỉ áp dụng hình thức doanh nghiệp bắt buộc tiết kiệm cho người lao động trong các ngành nghề rủi ro.  

Ông Ďurčo tuyên bố công đoàn “dứt khoát phản đối” phương án dồn toàn bộ giải pháp sang trụ cột thứ ba (tiết kiệm tự nguyện). “Chúng tôi muốn giải pháp nằm ở trụ cột thứ nhất – lương hưu nhà nước. Không thể để những người đã làm việc 10–15 năm trong điều kiện khắc nghiệt bị tước mất quyền nghỉ hưu sớm,” ông nói.  

Giới các chủ doanh nghiệp phản đối “đóng trần” tuổi nghỉ hưu  

Về phía doanh nghiệp, Chủ tịch Liên đoàn Công nghiệp và Vận tải Jan Rafaj cho biết giới chủ ủng hộ nghỉ hưu sớm cho nhóm nghề rủi ro nhất và mô hình “tiền hưu” từ nguồn tiết kiệm do doanh nghiệp đóng góp, theo thông lệ một số nước Tây Âu, cho một bộ phận nhóm 3. Bộ trưởng Juchelka cũng nghiêng về phương án kết hợp này.  

Tuy nhiên, dự định cố định tuổi nghỉ hưu ở mức 65 bị giới chủ chỉ trích kịch liệt. “Ở châu Âu, khó có thể tìm được nước nào đang đi theo hướng giảm tuổi nghỉ hưu. Chúng ta đang đi ngược xu thế,” ông Rafaj nói, đồng thời lưu ý rằng các thế hệ đông dân thời “trẻ em Husák” sẽ không được thay thế đầy đủ bởi lớp trẻ ít người hơn trên thị trường lao động cũng như trong vai trò người nộp thuế, đóng bảo hiểm.  

Theo tính toán của ông Rafaj, nếu cộng dồn tất cả các kế hoạch hưu trí của chính phủ, chi phí lương hưu sẽ tăng thêm 150 tỉ korun vào năm 2040, 250 tỉ vào năm 2050 và 400 tỉ vào năm 2060. Chủ tịch Liên đoàn các hiệp hội doanh nghiệp và nhà tuyển dụng Jiří Horecký cảnh báo chi phí phục vụ nợ công sẽ tăng, xếp hạng tín nhiệm của Séc có thể giảm, tác động tiêu cực tới nền kinh tế.  

Bộ Lao động ước tính sau khi “đóng trần” tuổi nghỉ hưu, chi lương hưu hằng năm sẽ tăng dần từ 2,2 tỉ korun vào năm 2030 lên 128,7 tỉ korun vào giữa thế kỷ. Phần đóng góp bổ sung hiện tại của doanh nghiệp sẽ không đủ bù chi phí hưu sớm; tỷ lệ đóng phải cao hơn nhiều so với mức 5% hiện nay.  

“Luôn có tiền cho lương hưu”  

Ngược lại, Chủ tịch Liên đoàn Công đoàn Séc – Morava (ČMKOS) Josef Středula cho rằng giới chủ đang “dọa dẫm”. “Nói hệ thống không thể tài trợ nổi là câu chuyện cổ tích lớn nhất. Luôn sẽ có tiền cho lương hưu. Đó là trách nhiệm của giới chính trị,” ông nhấn mạnh.  

Theo Bộ trưởng Juchelka, Séc hiện chi khoảng 9% GDP cho lương hưu; mức cao nhất dự kiến lên khoảng 12%. Một số nước Tây Âu đã có tỷ lệ chi tương đương hoặc cao hơn. Các chuyên gia lưu ý rằng so sánh tỷ lệ chi trên GDP cần tính đến việc ở nhiều nước, lương hưu chịu thuế thu nhập, trong khi tại Séc hiện không đánh thuế.  

Tripartita cũng đã thảo luận về kế hoạch đầu tư công và định hướng chính sách y tế của chính phủ. Cuộc trao đổi dự kiến tiếp tục trong phiên họp tiếp theo vào ngày 20.7.

Theoo CT24