Người lao động là công dân Séc làm việc không hợp đồng hoặc theo mô hình “švarc” sẽ không còn bị phạt tiền cá nhân theo một đề xuất lập pháp mới. Tuy nhiên, lao động nước ngoài vẫn phải tuân thủ đầy đủ quy định về giấy phép lao động, nếu không sẽ đối mặt với chế tài.

Bộ Lao động và Các vấn đề Xã hội cho biết mục tiêu của đề xuất là chuyển trọng tâm trách nhiệm pháp lý sang phía người sử dụng lao động, đồng thời khẳng định định nghĩa “lao động bất hợp pháp” với người nước ngoài vẫn sẽ nghiêm khắc hơn.

Dự thảo luật về “lao động nền tảng” (platform work) lập luận rằng việc sử dụng lao động bất hợp pháp chủ yếu bắt nguồn từ các doanh nghiệp tìm cách né đóng bảo hiểm xã hội và y tế. Theo cơ quan này, người lao động thường chấp nhận điều kiện làm việc như vậy do khó khăn tài chính, chẳng hạn mắc nợ, nên “dễ bị thao túng”.

“Theo đánh giá, mức độ nguy hại từ hành vi của người trực tiếp thực hiện công việc bất hợp pháp là rất thấp,” Bộ nêu rõ. “Chủ thể gây ra tình trạng đó là người sử dụng lao động.”

Hiện nay, cá nhân bị phát hiện làm việc không hợp đồng có thể bị phạt tới 100.000 korun. Tuy nhiên, quy định này trên thực tế hiếm khi được áp dụng; năm ngoái, thanh tra lao động phát hiện khoảng 2.500 trường hợp lao động “chui” nhưng chỉ khởi tố xử phạt trong 166 vụ. Dù mức phạt với người lao động có thể bị bãi bỏ, những người bị phát hiện vẫn sẽ bị xóa khỏi danh sách đăng ký tại Sở Lao động và buộc hoàn trả mọi khoản trợ cấp thất nghiệp đã nhận.

Lao động nền tảng (platform work) là gì?

Đây là hình thức làm việc mà người lao động cung cấp dịch vụ hoặc thực hiện nhiệm vụ thông qua nền tảng hoặc ứng dụng trực tuyến, thay vì quan hệ lao động truyền thống với một chủ sử dụng cụ thể. Thường được gọi là “gig work” hoặc “lao động tự do kỹ thuật số”, hình thức này thường mang tính thời vụ hoặc được trả theo giờ, như dạy kèm, giảng dạy, hoặc công việc sáng tạo.

Quy định chặt chẽ hơn với người nước ngoài

Đề xuất đưa ra sự phân biệt đáng kể trong cách định nghĩa lao động bất hợp pháp. Đối với công dân trong nước, hoạt động làm việc mang tính chất phụ thuộc, có hệ thống nhưng không có hợp đồng sẽ được xếp vào dạng “lao động không khai báo”, thay vì “lao động bất hợp pháp” như trước.

Tuy nhiên, Bộ xác nhận các tiêu chí nghiêm ngặt vẫn áp dụng cho người nước ngoài, đặc biệt là lao động ngoài EU. Trong khuôn khổ quy định mới, người làm việc qua các nền tảng số nếu là công dân Séc ít có nguy cơ bị phạt vì lao động không khai báo, trong khi công dân nước ngoài ngoài EU vẫn buộc phải có giấy phép lao động phù hợp.

“Chỉ công việc do người nước ngoài thực hiện mà không có thẻ lao động (employee card), thẻ điều chuyển nội bộ doanh nghiệp, thẻ xanh (blue card) hoặc không có giấy phép lao động mới tiếp tục bị coi là lao động bất hợp pháp,” Bộ nêu rõ. Đồng thời, dự luật bổ sung các chế tài mới đối với người sử dụng lao động tuyển dụng người nước ngoài nhưng vi phạm điều kiện ghi trong giấy phép.

Phản ứng từ công đoàn

Các tổ chức công đoàn đã phản đối mạnh mẽ xu hướng “nới tay” với người lao động. Ông Josef Středula, Chủ tịch Liên đoàn Công đoàn Séc–Morava, gọi việc bãi bỏ chế tài phạt người lao động là “phi lý hoàn toàn”, cho rằng cả hai phía đều phải chịu trách nhiệm. Ông cảnh báo thay đổi này có thể kéo theo “hệ quả khó lường” đối với ngân sách nhà nước.

Định nghĩa về “lao động phụ thuộc” cũng dự kiến sẽ được nới lỏng, khiến việc chứng minh mô hình “švarc” – khi người làm tự do (freelancer) thực chất hoạt động như nhân viên chính thức – trở nên khó khăn hơn.

Theo ông Jiří Horecký, Chủ tịch Liên đoàn Các hiệp hội Người sử dụng lao động và Doanh nhân, trọng tâm đánh giá sẽ chuyển nhiều hơn sang tổ chức công việc và thời gian làm việc, thay vì chỉ dựa vào các quyền lợi, phúc lợi mà người lao động được hưởng.

Những thay đổi này vẫn cần được chính phủ và quốc hội thông qua trước khi có hiệu lực, dự kiến có thể trong năm nay.

Theo Expats