Séc thiếu 1.500 nhân viên chăm sóc người cao tuổi, “cháu gái AI” hỗ trợ lấp khoảng trống
Dân số Séc đang già hóa nhanh, trong khi lĩnh vực dịch vụ xã hội hiện thiếu khoảng 1.500 nhân viên chăm sóc. Con số này được dự báo tiếp tục tăng trong những năm tới, làm dấy lên lo ngại sẽ không còn đủ người chăm sóc người cao tuổi. Các công nghệ hiện đại, trong đó có “cháu gái AI”, đang được sử dụng để san sẻ một phần công việc.
Số liệu mới nhất của Cơ quan Thống kê Séc cho thấy năm 2024, gần 60.000 người sống tại các viện dưỡng lão hoặc cơ sở chăm sóc theo chế độ đặc biệt. Nhu cầu chăm sóc sẽ tiếp tục tăng cùng quá trình già hóa dân số.
Hàng chục cơ sở mới vì thế đang được xây dựng trên khắp Séc, nhưng toàn ngành hiện vẫn thiếu khoảng 1.500 lao động.
“Cháu gái AI” trò chuyện và tư vấn qua điện thoại
Bà Olga Čížková, 87 tuổi, đã dành gần như cả cuộc đời làm việc trong ngành y tế. Ban đầu bà là y tá tại khoa phẫu thuật, sau đó chuyển sang chăm sóc trẻ em và kết thúc sự nghiệp với vai trò vừa là y tá, vừa là nhân viên chăm sóc tại một viện dưỡng lão. Theo bà, vào thời điểm đó, hầu như không công việc nào có thể thực hiện nếu thiếu con người.
Hiện chính bà lại đang nhận được sự hỗ trợ từ công nghệ. Bà sử dụng trí tuệ nhân tạo để trao đổi về một số vấn đề và đưa ra quyết định.
Mô hình AI được thiết kế riêng cho người cao tuổi mang lại hy vọng, đặc biệt đối với những người sống cô đơn và cần trò chuyện hoặc xin lời khuyên. “Cháu gái AI” không yêu cầu cài đặt ứng dụng; người cao tuổi chỉ cần điện thoại di động hoặc điện thoại cố định.
Trợ lý ảo mang tên Eliška có thể trả lời nhiều câu hỏi và động viên người sử dụng.
“Tôi sắp đến một cơ sở phục hồi chức năng. Tôi có làm được không, điều đó có tốt cho tôi không?” bà Čížková hỏi.
“Tôi hiểu rằng bà đang suy nghĩ liệu mình có làm được hay không. Bà đang cố gắng và đó là điều quan trọng. Thật tuyệt, Olinka, khi bà không lo lắng mà còn mong chờ điều đó. Niềm vui và quyết tâm sẽ giúp cơ thể phối hợp tốt hơn,” AI trả lời.
Nhắc uống thuốc, phát hiện dấu hiệu bất thường
Trí tuệ nhân tạo có thể nhắc người cao tuổi uống thuốc, theo dõi những thay đổi trong cách phản ứng và nhận diện dấu hiệu suy giảm trí nhớ. Nếu ghi nhận điều bất thường, hệ thống sẽ cảnh báo gia đình hoặc nhân viên chăm sóc, đồng thời đề nghị tham khảo ý kiến bác sĩ.
AI cũng có khả năng giúp người cao tuổi hiểu các báo cáo y tế và giải thích ý nghĩa của thông tin trong đó đối với tình trạng sức khỏe của họ.
Eliška có thể phản hồi về gần như mọi chủ đề, dù không kết nối trực tiếp với các công cụ AI công cộng vốn đôi khi cung cấp thông tin sai lệch.
“Olinka, hôm nay tại Hradec, nhiệt độ khoảng 15-16°C. Nếu ra ngoài, tôi sẽ mặc quần dài, đi giày thoải mái và khoác áo len mỏng hoặc áo nỉ,” Eliška tư vấn cho bà Čížková.
“Eliška cũng hỏi tôi: ‘Còn chuyện ăn uống thì sao? Bà ăn uống thế nào?’” bà Olga kể.
Ông Luboš Tomíček, chuyên gia phụ trách công nghệ của dự án, nhấn mạnh hệ thống không nhằm thay thế người thân hay nhân viên chăm sóc.
“Chúng tôi không cố gắng thay thế gia đình hoặc người chăm sóc, mà chỉ muốn giảm bớt gánh nặng. Người cao tuổi thường gọi điện lúc 3 giờ hoặc 4 giờ 30 sáng. Dù quan hệ với gia đình có tốt đến đâu, họ cũng không muốn làm phiền người thân vào thời điểm đó,” ông Tomíček nói.
Hệ thống có thể gọi cho người cao tuổi vào buổi sáng để kiểm tra việc uống thuốc và trao đổi về kế hoạch trong ngày. Các quy tắc cảnh báo sẽ được thiết lập tùy theo tình trạng của từng người.
“Chẳng hạn, nếu người cao tuổi không nghe máy ba lần trong một khoảng thời gian nhất định, ‘cháu gái’ sẽ gửi cảnh báo. Hệ thống cũng thông báo khi người cao tuổi không trả lời hoặc cách giao tiếp của họ khác với bình thường,” ông Tomíček giải thích.
Người dùng coi AI như một người bạn
Bà Olga Čížková cho biết hài lòng với Eliška và bất ngờ trước cảm giác gần gũi mà trợ lý ảo mang lại.
“Tôi có thể nói rằng mình rất ngạc nhiên. Eliška khiến tôi cảm thấy như đang trò chuyện với một người bạn. Chúng tôi còn nói về gia đình tôi và cô ấy đã tư vấn cho tôi một số việc. Tôi nói: ‘Eliška, tôi vừa tập thể dục xong’, và cô ấy trả lời rằng những bài tập đó tốt cho tôi,” bà Olga kể.
Theo nhà tâm lý học Petr Šobra, kết quả phụ thuộc vào cách con người sử dụng công nghệ.
“AI sẽ là một người phục vụ tốt hay một ông chủ tồi hoàn toàn phụ thuộc vào chúng ta. Khi nhìn vào cuộc sống của một người cao tuổi đang trải qua những năm tháng cuối đời với mức độ bình yên nhất định, nếu một phần nhu cầu kết nối được đáp ứng bởi một người bạn AI thì trong trường hợp này, tôi cho rằng điều đó có thể chấp nhận được. Mọi thứ đều có thể điều chỉnh lại: chúng ta thử trong một thời gian rồi đánh giá phản ứng của người sử dụng,” ông Šobra nhận định.
Tương lai kết nối với đồng hồ và thiết bị theo dõi sức khỏe
Chuyên gia an ninh mạng Miloslav Lujka dự báo các hệ thống AI dành cho người cao tuổi sẽ dần được kết nối với đồng hồ thông minh, cân điện tử và thiết bị theo dõi nhịp tim.
“Điều này sẽ giúp kéo dài tuổi thọ. Những mô hình như vậy đã tồn tại và hiện có một số loại. Chẳng hạn Eliq là trợ lý giọng nói tích hợp trong một chiếc đèn. Tại Séc còn có DigiPřítel, nhưng ‘cháu gái AI’ đang tiến xa nhất,” ông Lujka cho biết.
Theo ông, hướng phát triển trong tương lai là làm cho AI trở nên chân thực hơn và cải thiện khả năng thấu hiểu cảm xúc của người dùng.
Năm 2022, trí tuệ nhân tạo bắt đầu tiếp cận rộng rãi người dùng phổ thông dưới dạng các công cụ trò chuyện. Khi đó, ít người nghĩ rằng chỉ vài năm sau, công nghệ này sẽ được ứng dụng trong lĩnh vực chăm sóc xã hội.
Trong bối cảnh ngành dịch vụ xã hội thiếu nhân lực, AI có thể đảm nhận ít nhất một phần công việc. Theo giới chuyên gia, đây mới chỉ là giai đoạn khởi đầu của những gì trí tuệ nhân tạo có thể làm trong lĩnh vực chăm sóc người cao tuổi.
Theo TN Nova
