Tháng Ba vừa qua, dư luận bàng hoàng trước cái chết của một bé trai 2 tuổi tại khu nhà trọ ở Drahomyšl và một bé gái 3 tuổi tại khu tập thể ở Praha. Điểm chung đau lòng là cả hai em đều sống trong những gia đình có bố mẹ nghiện ngập – điều mà các cơ quan chức năng hoàn toàn biết rõ. Các chuyên gia cảnh báo rằng hệ thống bảo vệ pháp lý và xã hội cho trẻ em của Séc hiện đang thiếu khả năng đánh giá mức độ an toàn thực tế của trẻ.

Các chuyên gia cảnh báo rằng hệ thống bảo vệ pháp lý và xã hội cho trẻ em tại Cộng hòa Séc hiện đang thiếu năng lực đánh giá liệu trẻ có thực sự an toàn hay không. Trước thực trạng này, một ủy ban đặc biệt đã được thành lập để điều tra các sai phạm dẫn đến những cái chết bất thường ở trẻ nhỏ.

"Số vụ trẻ tử vong gần đây là quá nhiều. Mỗi một cái chết lẽ ra đã không được phép xảy ra. Đây là động lực đau lòng nhất buộc chúng ta phải rà soát lại cách thức vận hành của hệ thống và đưa ra giải pháp thay đổi," ông Martin Beneš, tân Thanh tra trẻ em và là cựu thẩm phán tòa bảo trợ, chia sẻ với tờ Novinky.

Đây không còn là những sự cố hy hữu. Một năm trước, một trẻ sơ sinh 5 tháng tuổi ở vùng Královéhradecko đã tử vong do bị cha ruột rung lắc và ném mạnh. Năm ngoái, một bé trai ba tuổi ở vùng Bruntálsko cũng thiệt mạng sau khi bị bạo hành. Gần đây nhất, tòa án tại Klatovy chỉ đưa ra án treo cho một người cha thường xuyên đưa con gái ba tuổi đến các tụ điểm của những kẻ nghiện ngập.

Trước những vụ việc cụ thể, các chuyên gia từ chối bình luận chi tiết vì lý do bảo vệ danh tính nạn nhân nhỏ tuổi. Tuy nhiên, câu trả lời cho việc hệ thống đang có "lỗ hổng" ở đâu và tại sao trẻ em vẫn bị bỏ lại trong môi trường nguy hiểm – nơi có ma túy và bạo lực – đang được kỳ vọng vào ủy ban đặc biệt thuộc Bộ Lao động và Xã hội (MPSV).

Bà Taťána Malá (ANO), cho biết: "Ủy ban sẽ phân tích các vụ tử vong dưới góc độ hệ thống để xác định sai sót nằm ở đâu và liệu có thể ngăn chặn được thảm kịch hay không. Chúng tôi cần làm rõ cơ quan nào đã sơ suất khi không phát hiện ra trẻ gặp nguy hiểm, hoặc tại sao sự việc không được quan tâm đúng mức." Dù vậy, chính bà cũng chưa thể chỉ ra chính xác sai phạm cụ thể nằm ở khâu nào.

Thế nào là một gia đình an toàn?

Ông Beneš, người cũng sẽ tham gia vào ủy ban mới này, đặt kỳ vọng vào mô hình vốn đã phổ biến ở nước ngoài. Ông nhìn nhận sai phạm chủ yếu nằm ở cách thức đánh giá gia đình của các cơ quan bảo vệ trẻ em (OSPOD). Theo ông, nhân viên tại đây không có phương pháp luận phù hợp để quyết định một gia đình có an toàn hay không, dẫn đến việc thiếu điểm tựa chuyên môn khi ra quyết định.

"Chúng tôi đánh giá môi trường gia đình có an toàn hay không, nhưng lại không có quy định cụ thể về các điều kiện vật chất tối thiểu," ông Beneš lưu ý. "Ví dụ, với một đứa trẻ sơ sinh, gia đình có bắt buộc phải có cũi, chậu tắm, điện nước đầy đủ hay không?"

Ngưỡng an toàn không thể thỏa hiệp

Thông thường, việc đánh giá mức độ an toàn và hoàn cảnh gia đình do duy nhất một nhân viên của Cơ quan Bảo vệ Trẻ em (OSPOD) đảm nhiệm dựa trên tình hình cụ thể của từng hộ. Nếu xác định đứa trẻ gặp nguy hiểm và không nên tiếp tục ở lại gia đình, nhân viên này sẽ đề xuất tách trẻ, nhưng phán quyết cuối cùng vẫn thuộc về tòa án.

Trên thực tế, quyết định của mỗi nhân viên xã hội có thể rất khác nhau. Dù sự linh hoạt trong tiếp cận từng trường hợp là cần thiết, nhưng điều này cũng đồng nghĩa với việc khái niệm "thế nào là an toàn" đang bị đánh giá tùy theo góc nhìn cá nhân. "Các công cụ đánh giá rủi ro tất nhiên không phải là chìa khóa vạn năng, nhưng ít nhất chúng ta phải thiết lập được một mức sàn tối thiểu không thể vi phạm," ông Beneš nhận định.

Ông Štěpán Jílka, người đại diện của  giáo dục nội trú thuộc Bộ Giáo dục, bổ sung thêm: "Tôi cho rằng việc quyết định tách trẻ hay trả trẻ về gia đình hiện đang dựa trên cảm tính nhiều hơn là căn cứ khoa học. Chúng ta chưa thể bản đồ hóa và đánh giá rủi ro một cách chính xác, đồng thời đang thiếu các giải pháp để giảm thiểu hoặc loại bỏ hoàn toàn những rủi ro đó."

"Chúng ta đang phải bước đi trên ranh giới mong manh giữa quyền tự do đời sống gia đình và nghĩa vụ bảo vệ đứa trẻ. Rất khó để xác định chính xác vị trí của chúng ta trên trục ranh giới đó trong từng tình huống cụ thể. Tất nhiên, không ai muốn quay lại thời kỳ những năm 80 là tách con khỏi tất cả những người nghiện ngập; nhưng mặt khác, giống như việc không thể lái xe khi đang say xỉn, bạn cũng không thể nuôi dạy trẻ nhỏ khi đang trong tình trạng phê ma túy," Thanh tra trẻ em kết luận.

Kỳ vọng vào sự thay đổi từ luật mới

Tòa soạn Novinky đã gửi câu hỏi tới Bộ Lao động và Xã hội (MPSV) về các bước tiếp theo nhằm tăng cường bảo vệ trẻ em, nhưng tính đến thời điểm bài báo được xuất bản, chúng tôi vẫn chưa nhận được phản hồi. Tuy nhiên, theo bà Klára Šimáčková Laurenčíková – ứng viên Thanh tra Chính phủ và cựu Ủy viên Chính phủ về Nhân quyền – chính MPSV đóng vai trò then chốt trong việc triển khai chương trình chính phủ "Tuổi thơ an toàn" (Bezpečné dětství) vào thực tiễn. Đây là chương trình đã được chính phủ tiền nhiệm thông qua vào tháng 6 năm ngoái.

"Việc hoàn tất và thông qua Luật Bảo vệ trẻ em và Hỗ trợ gia đình nhằm thay thế luật hiện hành sẽ là một sự trợ giúp rất lớn. Đạo luật này hướng tới tăng cường phòng ngừa, can thiệp sớm đối với trẻ em gặp nguy hiểm và thiết lập cơ chế kiểm soát hoạt động của các cơ quan OSPOD," bà Laurenčíková giải thích. Đồng thời, bà cũng kêu gọi sớm triệu tập ủy ban điều tra về những cái chết bất thường ở trẻ nhỏ.

Theo thông tin từ Bộ trưởng Bộ Lao động và Xã hội Aleš Juchelka trên trang Aktuálně, ủy ban này đã được thành lập từ vài tuần trước. Bộ cũng đang lên kế hoạch thành lập một cơ quan trung ương mới nhằm cung cấp phương pháp luận và dữ liệu thống nhất cho nhân viên xã hội tại các địa phương. Tuy nhiên, đề xuất này hiện vẫn đang ở giai đoạn sơ khai.Kỳ vọng vào sự thay đổi từ luật mới

(Theo Novinky)