SpaceX chuẩn bị thực hiện thương vụ IPO (phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng) lớn nhất lịch sử với mức định giá 1.750 tỉ USD. Phố Wall đang đầu tư vào một doanh nghiệp thực sự, hay đang đặt cược vào tầm nhìn của tỉ phú Elon Musk?

Từ một start-up hàng không vũ trụ đầy rủi ro, SpaceX đã vươn lên thành doanh nghiệp không gian lớn nhất thế giới, và giờ đây đang nhắm tới thương vụ IPO dự kiến huy động 75 tỉ USD.

Tham vọng không dừng ở tên lửa hay vệ tinh, công ty này muốn định hình tương lai của trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vệ tinh và cả nền văn minh ngoài Trái đất.

Đây là canh bạc lớn nhất mà Elon Musk từng đặt ra cho Phố Wall.

Không còn muốn 'bó mình' với tên lửa hay viễn thông

Trong hơn 20 năm, SpaceX đã thay đổi hoàn toàn ngành công nghiệp tên lửa nhờ công nghệ tái sử dụng Falcon 9, đồng thời xây dựng Starlink - mạng Internet vệ tinh lớn nhất hành tinh với khoảng 10.000 vệ tinh đang hoạt động.

Chính Starlink hiện là trụ cột tài chính của công ty: năm 2025, mảng kết nối này mang về 11,4 tỉ USD doanh thu và 4,4 tỉ USD lợi nhuận hoạt động, đồng thời là bộ phận duy nhất có lãi trong quý đầu năm nay.

Dòng tiền từ Starlink nuôi các dự án tốn kém hơn, đặc biệt là Starship - tên lửa khổng lồ mà ông Musk xem là chìa khóa để đưa con người lên Mặt trăng và Sao hỏa.
Tuy nhiên hồ sơ IPO công bố ngày 20-5 cho thấy SpaceX không còn muốn giới hạn mình là một công ty tên lửa hay viễn thông. Sau thương vụ sáp nhập xAI - start-up AI của tỉ phú Musk - hồi tháng 2, công ty ngày càng muốn định vị mình như một "canh bạc AI".

SpaceX hiện sở hữu chatbot Grok, nền tảng mạng xã hội X và hệ thống trung tâm dữ liệu AI quy mô cực lớn đang được xây dựng.

Theo báo Financial Times, SpaceX xác định tổng thị trường mục tiêu có giá trị 28.500 tỉ USD, trong đó riêng AI chiếm tới 26.500 tỉ USD - vượt xa hoạt động không gian truyền thống. Chỉ riêng năm ngoái, công ty đã chi khoảng 12,7 tỉ USD cho các siêu trung tâm dữ liệu AI như Colossus.

Ông Musk còn đề xuất xây dựng các trung tâm dữ liệu ngoài quỹ đạo, sử dụng năng lượng Mặt trời và được làm mát bằng môi trường chân không - giải pháp cho bài toán thiếu điện và nhiệt độ mà hạ tầng AI trên mặt đất đang đối mặt.

Trong tầm nhìn của ông, đây là bước khởi đầu cho những ngành hoàn toàn mới: sản xuất ngoài không gian, kinh tế Mặt trăng, khai thác tài nguyên tiểu hành tinh.

Vấn đề là chính SpaceX cũng thừa nhận phần lớn các thị trường này "hiện chưa tồn tại" - và đó là điều khiến đợt IPO lần này trở nên đặc biệt bất thường.

Không có đối thủ để so sánh?

Thông thường, nhà đầu tư định giá doanh nghiệp dựa trên doanh thu, lợi nhuận hay tốc độ tăng trưởng của các ngành đã hiện hữu. Nhưng SpaceX vừa là hãng tên lửa, vừa vận hành mạng vệ tinh lớn nhất thế giới, vừa lao vào cuộc đua AI và theo đuổi tham vọng thuộc địa Sao hỏa - gần như không có công ty nào tương tự để Phố Wall đem ra so sánh.

Logic mà ông Musk xây dựng là một chuỗi liên kết: Starlink tạo dòng tiền, dòng tiền nuôi Starship, Starship giảm chi phí phóng tên lửa, chi phí rẻ mở rộng thị trường không gian, và thị trường đó cuối cùng sẽ nuôi đế chế AI ngoài không gian.

Chỉ cần một mắt xích gặp sự cố, toàn bộ chiến lược có thể bị ảnh hưởng dây chuyền.

Rủi ro đó đang hiện diện rõ trong các con số. Năm 2025, SpaceX lỗ gần 5 tỉ USD dù doanh thu đạt 18,7 tỉ USD. Riêng quý đầu năm nay, khoản lỗ đã vượt 4 tỉ USD, cao hơn nhiều so với cùng kỳ năm trước.

Phần lớn nguyên nhân đến từ bộ phận xAI - vốn bị mô tả như một "cỗ máy đốt tiền", đang tiêu khoảng 1 tỉ USD mỗi tháng để xây dựng hạ tầng và huấn luyện mô hình AI, trong khi phải cạnh tranh với OpenAI, Anthropic và Google - những đối thủ đã đi trước khá xa.

Dù vậy, giới đầu tư vẫn sẵn sàng đặt cược, bởi lý do lớn nhất chính là Elon Musk.

Trong hơn một thập niên qua, ông nhiều lần biến những ý tưởng từng bị xem là "điên rồ" thành doanh nghiệp thống trị thị trường: Tesla từng bị nghi ngờ sẽ phá sản trước khi trở thành hãng xe điện lớn nhất thế giới; SpaceX cũng từng bị xem là bất khả thi trước khi tạo ra tên lửa tái sử dụng đầu tiên.

Niềm tin vào "hiệu ứng Musk" là nền tảng định giá quan trọng nhất của thương vụ này.

Niềm tin đó càng có cơ sở khi sau IPO, ông Musk vẫn kiểm soát tuyệt đối SpaceX thông qua hệ thống cổ phiếu siêu quyền lực loại B, nắm khoảng 85% quyền biểu quyết.

Các cổ đông đại chúng gần như không có khả năng thay đổi ban lãnh đạo hay chiến lược công ty - và theo hồ sơ IPO, ông gần như không thể bị sa thải, bởi chính ông kiểm soát đa số cổ phiếu có quyền quyết định vị trí CEO.

Cuối cùng, điều SpaceX đang bán cho Phố Wall không chỉ là cổ phiếu của một công ty công nghệ. Elon Musk đang yêu cầu thị trường định giá tương lai của nền văn minh loài người ngoài Trái đất - biến đây trở thành thương vụ táo bạo nhất lịch sử tài chính hiện đại.

Vì sao SpaceX muốn IPO?

Theo Hãng tin Bloomberg, lý do cốt lõi là SpaceX cần một lượng vốn khổng lồ để hiện thực hóa các tham vọng dài hạn.
Việc lên sàn cho phép công ty huy động tiền trực tiếp từ thị trường đại chúng, thay vì tiếp tục phụ thuộc vào nhà đầu tư tư nhân.

Theo Tuoitre