Phát ngôn chính thức đầu tiên của lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei ngày 12-3 báo hiệu vòng xoáy căng thẳng mới giữa Iran với Mỹ và Israel trong ngắn hạn.

Được mô tả là một người theo đường lối cứng rắn, tân lãnh tụ tối cao Mojtaba Khamenei đã không xuất hiện công khai kể từ khi được bổ nhiệm hôm 8-3. Thông điệp ngày 12-3 của ông, phát ngôn chính thức đầu tiên kể từ ngày 8-3, cũng được người dẫn chương trình đọc trực tiếp trên sóng truyền hình.

Chặn eo biển Hormuz

Mặc dù không "thỏa mãn" được tò mò của thế giới bên ngoài về tình trạng sức khỏe của ông Mojtaba Khamenei, thông điệp đã cho thấy một số diễn biến tiếp theo có thể dự đoán được trong căng thẳng giữa Iran với Mỹ và Israel.

Trong thông điệp ngày 12-3, lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei đã bày tỏ lòng kính trọng với những người đã "tử đạo", bao gồm cả cha ông, và kêu gọi sự đoàn kết dân tộc trước "sự xâm lược".

Người dân Iran, theo ông, chắc chắn sẽ ủng hộ lựa chọn của những người đang chèo lái đất nước, đồng thời nhấn mạnh Tehran "sẽ báo thù" cho máu của các lãnh đạo và dân thường đã đổ xuống vì bị Mỹ - Israel tấn công.

Nhà lãnh đạo Iran kế đó yêu cầu Mỹ bồi thường cho các cuộc tấn công của họ, và nếu Washington từ chối, ông sẽ ra lệnh phá hủy các tài sản và lợi ích của Mỹ tương đương với số tiền mà họ "nợ" Iran.

"Chắc chắn đòn bẩy là việc chặn eo biển Hormuz phải tiếp tục được sử dụng. Các nghiên cứu đã được thực hiện về việc mở các mặt trận khác, nơi kẻ thù có ít kinh nghiệm và sẽ dễ bị tổn thương nghiêm trọng", ông Mojtaba Khamenei cảnh báo.

Không giống như Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian, ông Mojtaba Khamenei không đưa ra bất kỳ lời xin lỗi nào về thiệt hại gây ra cho các quốc gia vùng Vịnh. Thay vào đó, ông khẳng định Tehran không tìm cách thuộc địa hóa hoặc thống trị khu vực, đồng thời kêu gọi các quốc gia vùng Vịnh đóng cửa các căn cứ quân sự của Mỹ trên lãnh thổ của họ hoặc đối mặt với các cuộc tấn công.

"Tôi đề nghị các vị đóng cửa những căn cứ đó càng sớm càng tốt, bởi vì bây giờ các vị phải nhận ra rằng tuyên bố của Mỹ về việc thiết lập an ninh và hòa bình không là gì ngoài một lời nói dối", lãnh tụ tối cao Iran kêu gọi. Theo ông, nhân dân các nước này sẽ ủng hộ giới cầm quyền hơn và đất nước sẽ thịnh vượng hơn nữa nếu cắt đứt quan hệ với Mỹ.

Từ thông điệp ngày 12-3, có thể thấy hai điều là Iran sẽ tiếp tục các cuộc tấn công vào những căn cứ và lợi ích của Mỹ trong khu vực. Điều thứ hai, có ảnh hưởng đến phần lớn thế giới, là việc Tehran sẽ tiếp tục sử dụng eo biển Hormuz - nơi 1/5 lượng dầu thế giới đi qua - như một công cụ để khiến các nước khác gia tăng sức ép lên Mỹ và Israel.

Cần có lối thoát ngoại giao

Việc ông Mojtaba Khamenei lên nắm quyền, giữa những mất mát trong gia đình của ông, có thể củng cố quyết tâm trả đũa của nhà lãnh đạo này và coi cuộc chiến với Mỹ - Israel là vấn đề sống còn.

Dù là lãnh tụ tối cao với quyền lực lớn, ông Mojtaba Khamenei sẽ không thể một mình quyết định cuộc chiến với Mỹ và Israel kéo dài bao lâu. Điều đó còn dựa trên tình hình trong nước, của các nước trong khu vực và của thế giới.

Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, người luôn bị ám ảnh về mối đe dọa hạt nhân từ Iran, đã xem cuộc chiến lần này và việc lật đổ chế độ ở Tehran như một di sản.

Trong khi đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng từng tuyên bố các lãnh đạo mới của Iran sẽ không trụ lâu nếu không được sự chấp thuận của Washington. Do vậy, leo thang căng thẳng trong ngắn hạn vẫn có khả năng xảy ra nếu các nhà lãnh đạo lợi dụng chủ nghĩa dân tộc.

Căng thẳng đó có thể đẩy giá dầu lên cao hơn nữa, khi eo biển Hormuz tiếp tục bị giữ làm "con tin", gián tiếp gia tăng chi phí cho các quốc gia phụ thuộc vào dầu mỏ và khí đốt, trong đó có các đồng minh của Mỹ.

Những sự kiện trong quá khứ, như cuộc chiến 12 ngày năm 2025, đã chứng kiến sự phục hồi nhanh chóng của giá dầu. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng phạm vi của cuộc xung đột này với rủi ro hạt nhân và leo thang rộng hơn có thể khiến sự biến động kéo dài hơn dự kiến.

Ông Rami Khouri thuộc Đại học Mỹ ở Beirut (Lebanon) tin rằng sự phụ thuộc lẫn nhau mang tính toàn cầu có thể gây áp lực lên các bên để ngừng bắn, mặc dù sự biến động ngắn hạn sẽ khó tránh khỏi. Khi quyết tâm cá nhân gặp phải sự không đồng lòng trong nước và chi phí toàn cầu ngày càng tăng, các nhà lãnh đạo sẽ phải đứng trước lựa chọn ngoại giao để kết thúc xung đột.

Khi thông điệp đầu tiên của ông Mojtaba Khamenei lắng xuống, thế giới có lẽ cần chuẩn bị cho một chương biến động trong ngắn hạn khi khủng hoảng chưa có lối thoát rõ ràng còn thiệt hại về người và kinh tế ngày càng gia tăng. Điều đó càng nhấn mạnh sự cần thiết cấp bách của giải pháp ngoại giao trước khi xung đột leo thang hơn nữa.

Tất nhiên bên nào cũng cần giữ thể diện khi bước ra khỏi cuộc chiến, mở ra cơ hội cho các nỗ lực ngoại giao ở hậu trường.

Thiếu kinh nghiệm lãnh đạo

Tân lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei chưa từng giữ chức vụ chính thức nào trong chính quyền và chỉ là một giáo sĩ tầm trung. Theo giới quan sát, các yếu tố này có thể thúc đẩy ông Mojtaba Khamenei thực hiện các hoạt động quyết đoán hơn nhằm củng cố uy tín với người dân trong nước cũng như trong bộ máy lãnh đạo của Tehran.

Theo Tuoitre