Thủ tướng Andrej Babiš cho biết rằng, ông muốn tham dự hội nghị thượng đỉnh NATO diễn ra vào mùa hè này tại Thổ Nhĩ Kỳ, cùng với Bộ trưởng Ngoại giao Petr Macinka. Trong khi đó Tổng thống Petr Pavel ban đầu được cho là sẽ đại diện cho Cộng hòa Séc tham gia hội nghị và ông cũng không thấy có lý do gì để thay đổi quyết định này.

Thủ tướng Babiš cho biết, tốt nhất là ông sẽ cùng Bộ trưởng Macinka tham gia hội nghị thượng đỉnh NATO, vì họ sẽ giải thích tốt hơn so với Tổng thống Pavel về vấn đề chi tiêu quốc phòng đang gây tranh cãi.

Cho đến nay, vẫn tồn tại quy tắc ngoại giao rằng tại các hội nghị thượng đỉnh của Liên minh Bắc đại tây dương (NATO), nguyên thủ quốc gia thường đại diện cho quốc gia tham gia, trong khi thủ tướng thường đại diện tham gia các cuộc họp của Liên minh châu Âu.

Tổng thống phản hồi rằng ông không thấy lý do để thay đổi thông lệ này. “Hôm thứ Ba chúng tôi đã có một cuộc họp dài và đã bàn về nhiều biện pháp phối hợp, nhưng ông ấy không hề đề cập điều này. Một thay đổi như vậy cần phải có lý do thuyết phục, và tôi không thấy có lý do nào như vậy. Tôi sẵn sàng trao đổi thêm với Thủ tướng,” ông Pavel tuyên bố.

Các đại diện phe đối lập đã chỉ trích kế hoạch này của ông Babiš. Những nghi vấn về việc ai sẽ tham dự hội nghị NATO năm nay đã xuất hiện vào cuối tháng 1 và đầu tháng 2 sau tranh cãi giữa Bộ trưởng Ngoại giao và Tổng thống, khi ông Macinka cho rằng Séc không nên được đại diện bởi ông Pavel.

Theo Chủ tịch đảng ODS Martin Kupka, hiện tại Babiš đang thực hiện lời đe dọa của Bộ trưởng Macinka. “Một thủ tướng yếu kém đang chiều theo Motoristé,” ông viết trên mạng X. “Lần tới có khi tổng thống sẽ không được đi đâu cả, khi mà mọi chuyến bay đều phải được ‘ông lớn’ Andrej Babiš phê duyệt,” ông Kupka nói thêm, ám chỉ nghị quyết của chính phủ cách đây một tuần rằng các chuyến bay của tổng thống và lãnh đạo quốc hội phải được thủ tướng chấp thuận. Cụm từ “thủ tướng yếu kém” cũng được các nghị sĩ châu Âu Ondřej Krutílek và Veronika Vrecionová (đều thuộc ODS) sử dụng.

Theo Phó Chủ tịch TOP 09 Marek Ženíšek, người nên tham dự hội nghị NATO là tổng thống. “Không phải một người hỗn loạn, thiếu hiểu biết về chính sách an ninh và quân đội, lại còn đi cùng với bộ trưởng ngoại giao tệ nhất trong lịch sử Cộng hòa Séc. Andrej Babiš nên đi làm xấu mặt bên cạnh (Thủ tướng Hungary) Viktor Orbán hoặc (Thủ tướng Slovakia) Robert Fico,” ông viết.

Tổng thống Pavel chỉ trích chi tiêu quốc phòng

Theo bộ phận truyền thông của Văn phòng Tổng thống, hôm thứ Ba, nguyên thủ quốc gia đã cảnh báo ông Babiš rằng việc không thực hiện các cam kết với NATO và các đồng minh sẽ đe dọa an ninh của chính Cộng hòa Séc, vì nước này không thể đảm bảo an ninh hiệu quả nếu không có phòng thủ tập thể. Ông nhắc lại cam kết của Séc sẽ tăng chi tiêu quốc phòng lên 3,5% GDP vào năm 2035 và thêm 1,5% GDP cho các khoản chi dân sự liên quan đến năng lực phòng thủ.

Năm nay, ngân sách quốc phòng dự kiến là 154,79 tỷ korun, tương đương khoảng 1,73% GDP theo Hội đồng Ngân sách Quốc gia. Để vượt mức tối thiểu 2%, chính phủ đã tính cả các khoản chi từ các lĩnh vực khác, trong đó có khoảng 20 tỷ korun cho xây dựng hạ tầng giao thông.

Tổng thống Pavel trước đây đã nhiều lần chỉ trích mức chi tiêu quốc phòng đề xuất cho năm nay, cho rằng nó quá thấp trong bối cảnh địa chính trị hiện tại. Hội đồng Ngân sách Quốc gia cũng nghi ngờ liệu NATO có công nhận toàn bộ các khoản chi này hay không. Theo đó, Séc có nguy cơ không đạt được cam kết với NATO cũng như luật quốc gia quy định chi tiêu quốc phòng phải đạt ít nhất 2% GDP.

Việc tăng chi tiêu quốc phòng cũng được đa số thành viên Ủy ban Đối ngoại, Quốc phòng và An ninh của Thượng viện kêu gọi. “Chúng ta cần đảm bảo thực hiện các cam kết đó. Chúng ta đã bỏ phiếu ủng hộ, bất kể đó là chính phủ của Fiala hay của Babiš,” Phó Chủ tịch ủy ban Róbert Šlachta (Přísaha) nói.

Tuy nhiên, các thượng nghị sĩ có quan điểm khác nhau về việc ai nên đại diện Séc tại hội nghị NATO. “Trước đây luôn là tổng thống tham dự, nhưng lần này tôi nghĩ thủ tướng nên đi để giải thích vì sao chúng ta không thực hiện cam kết,” Thượng nghị sĩ David Smoljak (STAN) nói. Ngược lại, Phó Chủ tịch ủy ban Martin Červíček (ODS) ủng hộ phương án ban đầu là để tổng thống tham dự.

“Tôi tin rằng nếu Andrej Babiš đi, dù theo thông lệ là tổng thống đi, thì ông ấy sẽ bị chỉ trích nặng nề,” Chủ tịch ủy ban Pavel Fischer (TOP 09) nhận định.

Việc tham dự hội nghị bị đặt dấu hỏi từ vụ việc liên quan đến Bộ trưởng Macinka

Tranh chấp giữa Bộ trưởng Macinka và Tổng thống Pavel leo thang sau khi tổng thống lâu nay từ chối bổ nhiệm nghị sĩ Filip Turek (Motoristé), hiện là đặc phái viên chính phủ về chính sách khí hậu và Thỏa thuận Xanh, làm bộ trưởng. Cuối tháng 1, Bộ trưởng Ngoại giao đã gửi cho Tổng thống, thông qua cố vấn Petr Kolář, những tin nhắn mà nguyên thủ quốc gia cho là nghiêm trọng và mang tính đe dọa.

Bộ trưởng Macinka sau đó phủ nhận việc đó là đe dọa, và chính khi đó ông cũng nói rằng tại hội nghị NATO mùa hè ở Thổ Nhĩ Kỳ, Séc không nên được đại diện bởi ông Pavel như kế hoạch ban đầu, vì theo ông, việc không bổ nhiệm Turek là hành động vượt ngoài khuôn khổ hiến pháp.

Văn phòng Tổng thống sau đó cho biết việc ai tham dự hội nghị phụ thuộc vào thỏa thuận giữa tổng thống và thủ tướng, trong khi trước đó Thủ tướng Babiš nhiều lần nói rằng Séc sẽ do tổng thống đại diện. Tuy nhiên, ông Macinka lưu ý rằng việc cấp phép tham dự hội nghị do chính bộ của ông xử lý. Ông cũng tuyên bố rằng tổng thống đang tự đặt mình vào vai trò lãnh đạo phe đối lập. “Tôi không thấy lý do tại sao phe đối lập lại đại diện cho Séc trong một cuộc họp quan trọng như vậy,” Bộ trưởng Ngoại giao nói thêm.

Đầu tháng 2, Babiš cho biết chính phủ sẽ quyết định vào tháng 5 hoặc tháng 6 về việc ai sẽ tham dự hội nghị tại Thổ Nhĩ Kỳ — ông hay tổng thống, như Macinka mong muốn. Ông cũng muốn thảo luận vấn đề này với tổng thống và nhấn mạnh cần xem xét nhiều yếu tố quan hệ. “Chúng ta sẽ xem xét diễn biến tổng thể, đặc biệt là các cam kết với NATO,” ông nói khi đó.

(Theo ČT24)