TamdaMedia Logo

Thuế theo ngành tại Séc có thể khiến tín dụng, năng lượng và dịch vụ tăng giá

LinhMuzikantova,

Chính phủ của Thủ tướng Andrej Babiš đang thúc đẩy áp thuế đặc biệt đối với các nhà máy lọc dầu, dự kiến mang về hàng tỷ korun cho ngân sách. Tuy nhiên, kế hoạch có thể được mở rộng sang ngân hàng, doanh nghiệp quốc phòng và công ty năng lượng. Giới công nghiệp cảnh báo các doanh nghiệp có thể chuyển phần lớn chi phí thuế sang người tiêu dùng, đồng thời cắt giảm đầu tư và tín dụng.

Snímek obrazovky 2026-11-19 174302.jpg
Ảnh: MAFRA, Ladislav Křivan, Profimedia

Lập luận của Chính phủ Séc là những doanh nghiệp thu lợi từ tình thế bất thường cũng phải chia sẻ chi phí mà tình thế đó gây ra. Đây là cơ sở để nội các thúc đẩy sắc thuế đặc biệt đối với các nhà máy lọc dầu.

Dự luật mang tên “Lex Orlen” có thể chỉ là bước khởi đầu cho một đợt điều chỉnh thuế rộng hơn, nhắm vào một số lĩnh vực của nền kinh tế Séc.

Thủ tướng, đồng thời là Chủ tịch ANO Andrej Babiš, công khai thừa nhận chính phủ đang cân nhắc áp dụng cách tiếp cận tương tự đối với nhiều ngành khác.

“Các ngân hàng đang thu lợi nhuận cực lớn, các doanh nghiệp quốc phòng và năng lượng cũng vậy”, ông Babiš nói với Đài Truyền hình Séc.

Liên minh cầm quyền dự kiến thảo luận các phương án trong những tuần tới. Theo tính toán của chính phủ, nguồn thu tiềm năng có thể lên tới hàng chục tỷ korun mỗi năm, dù ở mức thấp. Các khoản thu này được kỳ vọng đóng vai trò đáng kể hơn từ năm 2028, thời điểm nội các muốn giảm thâm hụt tài chính công.

Hiện chưa có quyết định cuối cùng về việc liệu các loại thuế theo ngành khác có được áp dụng hay không và nếu có thì dưới hình thức nào. Đại diện J&T Banka cũng lưu ý trong một báo cáo rằng chưa tồn tại đồng thuận chính trị, nhưng nguy cơ áp thuế vẫn ở mức đáng kể.

Kinh nghiệm quốc tế chưa thuyết phục
Ngành ngân hàng là lĩnh vực đã có nhiều tiền lệ ở nước ngoài. Theo nghiên cứu do chi nhánh Anh của công ty tư vấn KPMG thực hiện cho Hiệp hội Thị trường Tài chính châu Âu, sau năm 2022 có 10 quốc gia Liên minh châu Âu áp dụng các loại thuế đặc biệt mới đối với ngân hàng.

Dưới thời chính phủ của Thủ tướng Petr Fiala, Séc từng áp dụng thuế lợi nhuận bất thường.

Mỗi quốc gia lựa chọn một phương thức khác nhau. Slovakia áp phụ thu đối với thuế thu nhập ngân hàng; Litva và Italy đánh thuế phần thu nhập lãi thuần bất thường; trong khi Tây Ban Nha nhắm vào doanh thu thuần của toàn ngành ngân hàng.

Tuy nhiên, kết luận của nghiên cứu không có lợi cho những người ủng hộ chính sách này.

“Dữ liệu cho thấy các ngân hàng và tổ chức tài chính đã chuyển gánh nặng thuế sang khách hàng”, báo cáo nêu.

Các nghiên cứu được KPMG dẫn lại cho thấy khoảng 76% gánh nặng thuế được phản ánh vào mức phí và lãi suất cao hơn. Trên thực tế, điều này có thể khiến các khoản vay và vay thế chấp trở nên đắt đỏ hơn, trong khi người gửi tiết kiệm phải chấp nhận điều kiện kém hấp dẫn hơn.

Báo cáo cũng viện dẫn những nghiên cứu khác cho thấy việc tăng thuế ngân hàng có liên quan đến sự suy giảm dài hạn của hoạt động kinh tế, lãi suất cao hơn và khối lượng tín dụng, tiền gửi cũng như vốn ngân hàng thấp hơn.

Những lo ngại tương tự xuất hiện tại nhiều quốc gia khác. Liên đoàn Công nghiệp và Giao thông Séc dẫn trường hợp Ba Lan, nơi biên lợi nhuận tín dụng tăng lên và tăng trưởng cho vay chậm lại sau khi áp thuế ngân hàng. Tại Hungary, theo liên đoàn này, phần thuế bổ sung cuối cùng cũng được tính vào chi phí mà khách hàng ngân hàng phải trả.

Doanh nghiệp cảnh báo dịch vụ sẽ đắt hơn
Liên đoàn Công nghiệp và Giao thông Séc đã chỉ ra 7 rủi ro chính, gồm hạn chế đầu tư, tăng giá dịch vụ, thu hẹp tín dụng, dòng vốn rút khỏi thị trường, nguồn thu ngân sách thấp hơn kỳ vọng và khả năng các nhà xuất khẩu Séc phải đối mặt với biện pháp trả đũa.

Chủ tịch liên đoàn Jan Rafaj nhấn mạnh thuế theo ngành không phải nguồn thu miễn phí cho ngân sách nhà nước.

“Chi phí của loại thuế này có thể được phản ánh vào giá cả, khả năng tiếp cận nguồn vốn và quyết định đầu tư của doanh nghiệp. Kinh nghiệm nước ngoài cũng cho thấy nguồn thu thực tế có thể thấp hơn đáng kể so với dự tính của nhà nước”, ông Rafaj nói.

Phe đối lập cũng đưa ra lập luận tương tự. ODS phản đối thuế theo ngành. Phó chủ tịch Hạ viện Jan Skopeček thậm chí gọi chính sách này là một “điều tồi tệ”.

“Thuế theo ngành là tín hiệu xấu đối với các nhà đầu tư tiềm năng, làm giảm sức cạnh tranh của nền kinh tế Séc và cuối cùng kéo tăng trưởng kinh tế đi xuống. Hơn nữa, sẽ là ảo tưởng nếu cho rằng chỉ các doanh nghiệp hoặc những ngành bị áp thuế mới phải thanh toán khoản này”, ông Skopeček nói.

Tuy nhiên, phe đối lập cũng không hoàn toàn thống nhất. Chủ tịch Piráti Zdeněk Hřib cho rằng sắc thuế đối với các nhà máy lọc dầu được thiết kế chưa hợp lý. Piráti muốn giảm mức thuế đề xuất từ 50% xuống 25%, đồng thời áp dụng thuế đặc biệt với một số nhà sản xuất trong lĩnh vực năng lượng.

“Đối với các nhà máy nhiệt điện than, chúng tôi đề xuất chỉ đánh thuế phần lợi nhuận vượt ngưỡng 30 euro/MWh. Vì sao? Bởi chúng tôi không muốn trừng phạt hoạt động sản xuất điện thông thường hay những khoản lợi nhuận ở mức tiêu chuẩn”, ông Hřib viết trên mạng xã hội X.

Trong khi đó, Chủ tịch STAN Vít Rakušan cảnh báo các loại thuế đặc biệt cuối cùng có thể tác động trực tiếp đến túi tiền của người dân. Ông cũng chỉ trích sự thiếu nhất quán của chính phủ về thuế theo ngành.

“Các ý tưởng của chính phủ thay đổi như thời tiết tháng 4”, ông Rakušan nhận xét trong cuộc tranh luận đặc biệt của Deník.cz.

Lex Orlen vấp phải phản ứng từ các nhà máy lọc dầu
Tranh cãi hiện tập trung chủ yếu vào ngành lọc dầu. Dự luật Lex Orlen đã được đưa tới Hạ viện để chuẩn bị bỏ phiếu thông qua lần cuối. Phiên họp thường kỳ gần nhất dự kiến diễn ra ngày 24.11.

Thuế sẽ áp dụng đối với phần gia tăng bất thường của biên lợi nhuận lọc dầu so với năm 2025 và có hiệu lực trong các năm 2026-2027. Tại Séc, chính sách này trên thực tế chủ yếu ảnh hưởng đến hai nhà máy lọc dầu ở Litvínov và Kralupy nad Vltavou, đều thuộc sở hữu của tập đoàn Orlen Unipetrol.

Nhà nước dự kiến thu khoảng 5,5 tỷ korun ngay trong năm nay. Khoản thuế sẽ tương đương một nửa mức tăng của biên lợi nhuận gộp vượt trên ngưỡng quy định.

Orlen Unipetrol phản đối dự luật, cho rằng khoản thuế bổ sung sẽ đe dọa các kế hoạch đầu tư vào hiện đại hóa và bảo đảm an toàn cho các nhà máy lọc dầu.

“Nếu thuế được áp dụng theo hình thức đang đề xuất, nó sẽ đe dọa nghiêm trọng các khoản đầu tư của chúng tôi vào hiện đại hóa và an toàn của các nhà máy lọc dầu, đúng vào thời điểm ngành phải thực hiện quá trình chuyển đổi tốn kém hướng tới một tương lai phát thải thấp”, công ty tuyên bố.

Orlen Unipetrol cũng cho biết trong hai năm dương lịch gần nhất, tập đoàn ghi nhận tổng lỗ ròng 14,9 tỷ korun và lỗ kế toán 63 tỷ korun.

Bộ Tài chính Séc lập luận rằng thị trường thế giới đang ở trong tình thế bất thường. Theo cơ quan này, sau khi nguồn cung dầu được khôi phục một phần, lượng dầu cung ứng phục hồi nhanh hơn hoạt động sản xuất và phân phối các sản phẩm tinh chế. Vì vậy, giá dầu thô giảm trong khi giá xăng và dầu diesel vẫn ở mức cao.

“Chúng tôi đang phản ứng trước sự gia tăng toàn cầu của biên lợi nhuận lọc dầu, vốn theo các tổ chức quốc tế đã đạt mức kỷ lục. Toàn bộ nguồn thu sẽ được sử dụng để hỗ trợ nền kinh tế đối phó với giá nhiên liệu đắt đỏ”, người đứng đầu Bộ Tài chính Séc Alena Schillerová của ANO cho biết.

Bộ Tài chính Séc đồng thời bác bỏ quan điểm cho rằng luật có hiệu lực hồi tố không được phép. Theo bộ này, nghĩa vụ thuế chỉ phát sinh sau khi luật có hiệu lực, còn dữ liệu năm 2026 sẽ được dùng làm căn cứ tính thuế.

Vì sao biên lợi nhuận lọc dầu tăng mạnh?
Theo dữ liệu được chuyên gia kinh tế trưởng của Trinity Bank Lukáš Kovanda dẫn lại, biên lợi nhuận lọc dầu mô hình của tập đoàn Orlen tại Ba Lan đã tăng khoảng 124% từ tháng 1 đến tháng 10.

Chênh lệch cũng rất lớn nếu so sánh trong dài hạn. Tháng 10 năm nay, biên lợi nhuận đạt 16,6 USD mỗi thùng, trong khi mức trung bình năm 2019, trước đại dịch Covid-19 và chiến tranh tại Ukraine, chỉ là 5,1 USD.

Một trong những nguyên nhân khiến biên lợi nhuận tăng là tình trạng thiếu công suất chế biến, không chỉ tại châu Âu mà còn ở châu Á và châu Mỹ.

Ông Kovanda cũng chỉ ra sự chênh lệch giữa giá dầu thô hiện nay với giá nhiên liệu bán lẻ. Dù giá mỗi thùng dầu Brent trong những tháng gần đây dao động quanh mức tương tự năm 2019, giá xăng tại Séc hiện cao hơn khoảng 1,60 korun/lít và dầu diesel cao hơn 1,10 korun/lít. Khi so sánh, cũng cần tính đến việc Séc đã giảm thuế tiêu thụ đặc biệt đối với dầu diesel vào năm 2021.

Theo nghiên cứu do công ty tư vấn EnergyComment thực hiện theo đặt hàng của Greenpeace, từ khi chiến tranh tại Iran bắt đầu đến ngày 19.10, doanh thu bất thường của các công ty dầu mỏ trên thị trường Séc ước đạt 953 triệu euro, tương đương khoảng 23,8 tỷ korun.

Greenpeace vì vậy yêu cầu áp dụng lâu dài thuế đối với lợi nhuận vượt mức của các công ty nhiên liệu hóa thạch. Ở cấp độ châu Âu, tổ chức này đề xuất một loại thuế bổ sung với mức tối thiểu 33%.

Nguồn: Deník.cz

Chia sẻ:
A2+ Banner ALL Articles

Bạn cũng có thể thích