Tổ chức Arnika khuyến cáo người dân không ăn cá sông Elbe do nguy cơ nhiễm "hóa chất vĩnh cửu" PFAS

Ngày 29/10 tại Pardubice, tổ chức môi trường Arnika công bố danh sách những cơ sở gây ô nhiễm môi trường nhiều nhất. Đứng đầu bảng xếp hạng là các nhà máy điện tại vùng Ústí nad Labem, tiếp theo là các doanh nghiệp ở vùng Moravskoslezský. Vùng Pardubice đứng thứ ba với nhiều loại PFAS độc hại khác nhau. Những hóa chất được mệnh danh là “hóa chất vĩnh cửu” này do các doanh nghiệp trong khu vực Pardubice thải ra.

PFAS theo nước thải chảy vào nhà máy xử lý nước thải sinh học ở Rybitví, gần Pardubice. Cơ sở này tiếp nhận và xử lý nước thải từ các doanh nghiệp hóa chất đặt tại Rybitví, vì vậy về cơ bản không phải là nguồn phát sinh PFAS.

“Điều đáng lo ngại là nhà máy xử lý này thải ra tới 44 kg PFAS. Con số này cao gấp 10 lần lượng do doanh nghiệp đứng kế tiếp là Orlen Unipetrol RPA tại Litvínov khai báo”, ông Jindřich Petrlík thuộc tổ chức Arnika, đơn vị thường xuyên phân tích các dữ liệu này, cho biết.

PFAS được sử dụng trong các quy trình hóa học, xử lý bề mặt kim loại, xử lý hàng dệt may và bao bì thực phẩm. Chúng tồn tại rất lâu trong môi trường, hầu như không phân hủy và một số loại có khả năng gây ung thư. Việc loại bỏ PFAS cũng rất khó khăn. Các chất này có thể làm ô nhiễm nguồn nước uống cũng như cá ở sông Elbe.

Chưa xác định được nguồn phát thải

Các chuyên gia của Arnika đã tìm hiểu liệu nồng độ PFAS cao có ảnh hưởng đến khu vực xung quanh hay không. Kết quả cho thấy các mẫu trầm tích lấy từ hồ chứa Lhotka có nồng độ “hóa chất vĩnh cửu” cao. Hồ này được nhà máy ở Rybitví sử dụng để thu gom nước thải công nghiệp trước khi xử lý.

“Những chất này đang tích tụ quanh nhà máy xử lý. Ngoài ra, nước ô nhiễm còn chảy vào kênh Velká gần đó rồi đổ ra sông Elbe”, ông Petrlík nói.

Ngư dân thường đánh bắt tại đoạn sông Elbe này và các nhánh sông cụt, vì vậy họ là nhóm có nguy cơ cao nhất. Cá tại đây chưa được xét nghiệm để xác định có chứa “hóa chất vĩnh cửu” hay không. Tuy nhiên, ông Petrlík khuyến cáo ngư dân không nên ăn cá đánh bắt được trong khu vực.

Giải pháp tốt nhất là xác định nguồn phát thải cụ thể và thay thế PFAS bằng những chất ít độc hại hơn tại những nơi có thể.

“Vấn đề là các doanh nghiệp dường như không vượt quá giới hạn pháp luật quy định, vì vậy họ không có nguy cơ bị xử phạt vì xả thải những chất này”, ông Petrlík cho biết.

Liên minh châu Âu sẽ yêu cầu tăng cường xử lý

Nhà máy xử lý nước thải sinh học hiện không thể loại bỏ “hóa chất vĩnh cửu” vì chưa có công nghệ phù hợp.

“PFAS có thể bắt nguồn không chỉ từ các cơ sở hóa chất mà còn từ những nguồn thải đô thị. Các chất này mới được theo dõi trong hai năm qua. Hiện chúng tôi chưa thể xác định chính xác PFAS đi vào nhà máy từ đâu và có trong loại nước thải cụ thể nào. Công ty Cấp thoát nước Pardubice đang chuẩn bị các dự án và thử nghiệm thí điểm những công nghệ có thể giúp loại bỏ PFAS khỏi nước thải”, ông František Masař, Giám đốc Công ty Cấp thoát nước Pardubice, đơn vị quản lý nhà máy xử lý nước thải sinh học ở Rybitví, cho biết.

Liên minh châu Âu đang chuẩn bị một chỉ thị mới, dự kiến được áp dụng từ năm tới, yêu cầu bổ sung các công đoạn xử lý nước thải, trong đó có xử lý PFAS.

“Số lượng các loại hóa chất này thực sự rất lớn. Nếu một hợp chất có chuỗi phân tử dài bị công nghệ nào đó phân tách, chúng tôi chưa biết quá trình đó sẽ giúp loại bỏ chất ô nhiễm hiệu quả hơn hay ngược lại, khiến tác động đối với môi trường trở nên nghiêm trọng hơn”, ông Masař nói.

(Theo Novinky)