Chính phủ CH Séc ngày 16/6 đã thông qua dự luật thay thế phí truyền hình và phát thanh công bằng khoản chi cố định từ ngân sách nhà nước. Nếu được Quốc hội thông qua đúng tiến độ, từ đầu năm tới người dân Séc sẽ không còn phải nộp phí cho Đài Truyền hình Séc và Đài Phát thanh Séc. Tuy nhiên, đề xuất này đang làm dấy lên nhiều tranh cãi về mức cắt giảm ngân sách, nguy cơ cắt chương trình và ảnh hưởng tới tính độc lập của truyền thông công.

Chính phủ Séc hôm thứ Hai đã phê duyệt dự thảo luật do Bộ trưởng Văn hóa Oto Klempíř (đại diện đảng Motoristé) trình, theo đó phí truyền hình và phát thanh công sẽ được thay thế bằng khoản phân bổ cố định từ ngân sách nhà nước.

Nếu liên minh cầm quyền kịp thúc đẩy đạo luật về tài trợ truyền thông công được thông qua đúng hạn, từ đầu năm 2027, người dân Séc sẽ chính thức không còn phải đóng phí truyền thông như hiện nay. Thay vào đó, mỗi năm Đài Truyền hình Séc (ČT) và Đài Phát thanh Séc (ČRo) sẽ nhận một khoản ngân sách cố định từ nhà nước.

Mức phân bổ mới thấp hơn hiện nay
Theo đề xuất, từ tháng 1 tới, ČT sẽ được cấp 5,74 tỷ Kč từ ngân sách, còn ČRo là 2,07 tỷ Kč. Khoản tiền này sẽ được xếp vào diện chi bắt buộc trong ngân sách của Bộ Văn hóa.

So với nguồn thu hiện tại, đây là mức giảm đáng kể. Trong năm nay, Đài Truyền hình Séc dự kiến thu về 6,73 tỷ Kč từ phí truyền hình, trong khi Đài Phát thanh Séc tính toán ngân sách ở mức 2,74 tỷ Kč.

Về bản chất, chính phủ đang đưa mức tài trợ quay trở lại mặt bằng của năm 2024, tức thời điểm trước khi phí truyền thông được tăng lần gần nhất. Tuy nhiên, xét theo giá trị thực tế, khoản tiền này gần như đưa mức thu trở lại năm 2008 đối với truyền hình và năm 2005 đối với phát thanh, bởi cho tới năm 2024, mức phí hầu như không thay đổi.

Chỉ tăng khi lạm phát vượt 10%
Cùng với đó, chính phủ cũng đưa vào cơ chế điều chỉnh theo lạm phát, theo đó khoản phân bổ hằng năm sẽ chỉ được tăng nếu lạm phát vượt ngưỡng 10%.

Trong khi đó, theo luật hiện hành, mức phí lẽ ra được điều chỉnh khi lạm phát vượt 6%.

Hai cơ quan truyền thông công vẫn sẽ được phép hoạt động hạn chế trên thị trường quảng cáo.

Chính phủ theo hướng sửa tối thiểu
Dự luật được phê duyệt hôm 16/6 chỉ tập trung vào vấn đề tài chính cho truyền thông công.

Trước đó, vào tháng 4, Bộ trưởng Klempíř từng trình một dự thảo rộng hơn, với tham vọng sửa đổi cả khái niệm dịch vụ công, vị thế của hội đồng quản trị ČT và ČRo cùng nhiều vấn đề khác.

Tuy nhiên, sau khi vấp phải sự chỉ trích từ giới chuyên gia, cơ quan nhà nước và các bộ ngành, liên minh cầm quyền đã chuyển sang phương án thu gọn hơn. Bản dự thảo mới chỉ nhằm thay thế luật hiện hành về phí truyền hình và phát thanh.

Các đạo luật quy định về cơ chế hoạt động và nghĩa vụ của ČT và ČRo hiện không nằm trong diện sửa đổi.

Hệ thống hiện nay vận hành ra sao?
Theo quy định hiện hành, từ năm ngoái, các hộ gia đình sở hữu thiết bị có thể xem hoặc nghe phát sóng – bao gồm cả điện thoại thông minh và máy tính – đều phải nộp phí truyền thông công.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp có trên 25 lao động cũng phải nộp phí, với mức đóng tăng theo quy mô nhân sự:

từ 5 lần mức phí chuẩn đối với doanh nghiệp có 25–50 nhân viên
đến 100 lần mức phí chuẩn đối với doanh nghiệp có trên 500 nhân viên
Mức phí hằng tháng hiện nay là:

150 Kč cho truyền hình
55 Kč cho phát thanh
Các mức này được điều chỉnh tăng vào năm 2025, từ mức cũ là 135 Kč cho truyền hình và 50 Kč cho phát thanh.

Lãnh đạo ČT và ČRo cảnh báo phải cắt giảm
Lãnh đạo hai cơ quan truyền thông công đều phản đối kế hoạch thay đổi phương thức tài trợ và cắt giảm ngân sách.

Giám đốc ČT Hynek Chudárek gọi đề xuất này là không thể chấp nhận, trong khi Giám đốc ČRo René Zavoral cũng bày tỏ quan điểm tương tự. Cả hai đều cảnh báo rằng nếu dự luật được thông qua, họ sẽ buộc phải:

cắt giảm nhân sự
và hủy bỏ một số chương trình
Không chỉ ban lãnh đạo, nhân viên của hai cơ quan này cũng phản ứng mạnh. Sáng kiến Veřejnoprávně!, đại diện cho người lao động tại truyền hình và phát thanh công, đã tuyên bố phát động đình công cảnh báo sau cuộc họp của chính phủ hôm thứ Hai.

Phía đối lập cũng lên tiếng phản đối. Các đảng đối lập đã báo trước sẽ tiến hành obstrukce quy mô lớn tại Quốc hội, tức sử dụng các biện pháp cản trở thủ tục nghị trường để trì hoãn hoặc ngăn chặn dự luật.

Đề xuất song song và kế hoạch tăng giám sát
Song song với dự luật của chính phủ, một nhóm nghị sĩ trong liên minh do Patrik Nacher (ANO) dẫn đầu cũng đã trình một dự thảo sửa đổi luật phí truyền thông, theo hướng miễn nghĩa vụ nộp phí cho một số nhóm đối tượng, chẳng hạn người cao tuổi trên 75 tuổi.

Theo các chính trị gia, đây là một “bước trung gian”, phòng trường hợp dự luật của chính phủ bị kéo dài quá trình thông qua.

Bên cạnh đó, Hạ viện cũng đang thảo luận về khả năng sửa đổi Hiến pháp, cho phép Cơ quan Kiểm toán Tối cao (NKÚ) giám sát hoạt động tài chính của ČT và ČRo. Đề xuất này do Thượng nghị sĩ Hana Kordová Marvanová (liên danh KDU-ČSL + ODS + TOP 09) đưa ra.

Trước đây, cả phe đối lập hiện nay cũng từng ủng hộ việc tăng cường giám sát này. Tuy nhiên, trong bối cảnh phản đối thay đổi tài trợ truyền thông công, khả năng chính phe đối lập sẽ quay sang chặn luôn đề xuất nói trên hiện cũng không bị loại trừ.

Hiện tại, truyền thông công ở Séc chủ yếu chịu sự giám sát của các hội đồng truyền thông.

So với châu Âu, Séc đang đứng ở đâu?
Nếu chính thức xóa bỏ phí truyền thông, CH Séc sẽ gia nhập nhóm 15 quốc gia EU đang tài trợ truyền thông công trực tiếp từ ngân sách nhà nước.

Hiện vẫn còn 10 quốc gia duy trì hệ thống thu phí, trong khi tại Thụy Điển và Phần Lan, truyền thông công được tài trợ thông qua một loại thuế đặc biệt.

Tuy vậy, nhiều chuyên gia cho rằng hệ thống thu phí hiện nay của Séc đang vận hành khá hiệu quả và không nhất thiết phải thay đổi. Theo họ, ở một số quốc gia khác, việc thay đổi mô hình tài trợ từng dẫn tới suy giảm tính độc lập của truyền thông công và làm mất ổn định tài chính của các cơ quan này.

Theo Novinky