Với sự khởi đầu của năm 2026, tại Séc sẽ có hàng loạt thay đổi quan trọng, tác động gần như tới tất cả mọi người. Các bậc phụ huynh cần chú ý thời điểm đăng ký cho con vào lớp 1, vì thời gian ghi danh đã được chuyển lên từ tháng 4 sang tháng 1. Tài xế, chẳng hạn, sẽ phải chấp nhận việc mua tem xa lộ với giá cao hơn. Hãy cùng đọc xem còn những novinky (điểm mới) nào đi kèm với sự khởi đầu của năm nay.

Năm 2026 có thể gọi là năm của những thay đổi lớn, liên quan đến đời sống hằng ngày của hầu như mọi người dân Séc ở mọi lứa tuổi.

Bưu điện tăng giá một số dịch vụ  

Thanh toán SIPO (viết tắt của „Sdružené inkasní platby obyvatelstva“ – các khoản thanh toán định kỳ gộp lại cho người dân) tại bưu điện từ năm mới sẽ tăng khoảng một phần năm. Khách hàng trả trực tiếp bằng tiền mặt tại quầy bưu điện sẽ phải trả 34 korun thay vì 28 korun như trước, tức là tăng 6 korun. Những người có thẻ khách hàng, trước đây trả 22 korun, nay sẽ phải trả 27 korun. Người thanh toán SIPO không dùng tiền mặt bằng hình thức trích nợ tự động từ tài khoản và chỉ nhận xác nhận thanh toán qua email cũng sẽ phải trả nhiều hơn. Hình thức này là rẻ nhất, khách sẽ trả 7 korun thay vì 5 korun như trước.  

Lý do tăng giá là do hết ưu đãi miễn thuế giá trị gia tăng (DPH). SIPO cho phép gộp nhiều lệnh thu định kỳ, có thể dùng để trả tiền thuê nhà, điện, gas, nước… Dịch vụ này hiện có gần ba triệu người sử dụng.

Tăng chỉ số lương hưu  

Từ tháng 1, lương hưu bình quân sẽ tăng 668 korun mỗi tháng, nhờ đó tiến sát mốc 22 nghìn korun. Những người nghỉ hưu trước tuổi cũng sẽ được tăng, nhưng chỉ tăng 240 korun ở phần lương hưu cơ bản.  

Lương hưu theo luật được tăng đều đặn từ tháng 1 hằng năm, dựa trên mức tăng giá cả trong nhóm hộ gia đình hưu trí và một phần ba mức tăng lương thực tế. Người hưởng hưu không phải nộp đơn xin, việc tăng được thực hiện tự động.  

Mức lương hưu tối thiểu cũng tăng. Từ tháng 1, người hưởng lương hưu tuổi già và người hưởng lương hưu tàn tật bậc 3 sẽ nhận tối thiểu 9 800 korun/tháng thay vì 5 430 korun như trước. (Có thể tự tính mức lương hưu trên công cụ tính đi kèm bài gốc.)  

Ngoài ra, phí chi trả lương hưu bằng tiền mặt qua Bưu điện Séc cũng tăng: từ 1/1, khách sẽ trả 94 korun/tháng thay vì 78 korun. “Việc tăng phí chi trả tiền mặt này không áp dụng đối với những người hưởng lương hưu đã được công nhận trước 1/1/2010 và từ 31/12/2009 đến nay quyền hưởng ít nhất một loại lương hưu của họ vẫn liên tục tồn tại,” Cơ quan An sinh Xã hội Séc (ČSSZ) làm rõ.

Tăng mức trợ cấp chăm sóc  

Từ tháng 1, trợ cấp chăm sóc (příspěvek na péči) tăng, nhưng chỉ với mức độ phụ thuộc bậc 1 và 2.  

Ở bậc 1, hiện tại trợ cấp là 880 korun/tháng cho người lớn và 3 300 korun/tháng cho trẻ em dưới 18 tuổi. Mức mới: người lớn tăng 420 korun lên 1 300 korun/tháng, còn trẻ em tăng 1 600 korun lên 4 900 korun/tháng.  

Trợ cấp bậc 2 cho người lớn trước đây là 4 900 korun, từ tháng 1 là 5 400 korun. Đối với trẻ em dưới 18 tuổi, trước là 7 400 korun, nay là 8 200 korun. Mỗi tháng có hơn 100 nghìn người lớn và khoảng 10 nghìn trẻ em xin trợ cấp bậc 2. Cách xin trợ cấp chăm sóc có trên trang web Bộ Lao động và Các vấn đề Xã hội (MPSV).  

Thay đổi thời hạn đăng ký vào lớp 1  

Trong vài tuần tới, các em sắp vào lớp 1 và cha mẹ sẽ gặp thay đổi lớn. Những năm trước, đăng ký vào lớp 1 thường diễn ra vào tháng 4, từ năm nay thời điểm này được chuyển lên đầu năm. “Ghi danh sẽ diễn ra từ 15/1 đến 15/2, chứ không phải tháng 4 như trước. Thời gian cụ thể do từng trường tự ấn định,” phát ngôn viên Bộ Giáo dục Veronika Lucká Loosová cho biết.  

Lý do chính là để có thêm thời gian xử lý các trường hợp xin hoãn đi học. Trẻ em sẽ bị tác động đáng kể bởi việc điều chỉnh này. Với các em sinh đến ngày 31/3/2020, khi xin hoãn đi học, cha mẹ nay bắt buộc phải nộp thêm đánh giá của bác sĩ, cụ thể là bác sĩ thần kinh hoặc nhà tâm lý học lâm sàng. Việc hoãn đi học chỉ được chấp nhận khi tình trạng sức khỏe của trẻ về lâu dài không cho phép tham gia học tập đầy đủ.  

Không còn xem xét “lý do ly hôn”  

Từ 1/1/2026, một bản sửa đổi lớn Bộ luật Dân sự bắt đầu có hiệu lực, làm thay đổi căn bản việc ly hôn tại Séc. Cải cách này nhằm đơn giản hóa, rút ngắn thời gian giải quyết và giảm bớt giấy tờ, với mục tiêu chính là giảm xung đột trong ly hôn và ưu tiên lợi ích của trẻ em.  

Thay đổi lớn nhất là đưa ra khái niệm “ly hôn thoả thuận” (smluvený rozvod) thay cho “ly hôn không tranh chấp” trước đây. Nếu hai vợ chồng cùng đồng ý ly hôn, họ không còn phải chứng minh đã sống ly thân 6 tháng. Chỉ cần đơn đề nghị chung và sự thống nhất rằng hôn nhân đã tan vỡ. Tòa sẽ không điều tra nguyên nhân dẫn đến đổ vỡ và toàn bộ quá trình sẽ nhanh hơn nhiều. Án phí được giảm từ 5 000 korun (cho ly hôn tranh chấp) xuống còn 2 000 korun.  

Từ năm mới, việc giải quyết quyền nuôi con và ly hôn được gộp vào một thủ tục – thay vì 2–3 thủ tục riêng, các cặp vợ chồng sẽ chỉ phải trải qua 1, tối đa 2 thủ tục nếu có chia tài sản.  

Luật mới cũng không còn dùng các khái niệm “chăm sóc luân phiên” (střídavá péče) và “chăm sóc độc quyền” (výlučná péče). Quy tắc mới là: cả cha và mẹ đều được coi là người chăm sóc bình đẳng cho con, trừ khi tòa quyết định khác. Tòa sẽ xác định nơi cư trú của con, tần suất gặp gỡ với cha/mẹ còn lại và cách hai bên cùng tham gia vào việc nuôi dạy. Trọng tâm đặt vào thời gian thực tế con ở với mỗi phụ huynh, chứ không phải các “nhãn” hình thức.  

Cách nhìn mới về chăm sóc con cũng tác động đến tiền cấp dưỡng. Nếu cả hai cha mẹ cùng chăm sóc con một cách tương đối ngang nhau, thì không nhất thiết phải có tiền cấp dưỡng. Mức cấp dưỡng được định theo mức độ tham gia chăm sóc thực tế và thu nhập của mỗi bên; nếu chăm sóc chia đều, cha mẹ tự thỏa thuận cách chi trả các chi phí cho con.  

Tăng lương tối thiểu  

Từ tháng 1/2026, lương tối thiểu sẽ tăng từ 20 800 korun lên 22 400 korun/tháng, tức tăng 1 600 korun. Mức lương tối thiểu theo giờ, với tuần làm việc 40 giờ, sẽ là 134,40 korun/giờ. Việc tăng lương tối thiểu dựa trên cơ chế chỉ số hóa (valorizační mechanismus) đã được ghi vào Bộ luật Lao động từ năm 2024.  

Nghị định của Chính phủ không ấn định trực tiếp con số lương tối thiểu mà đưa ra hệ số, dựa trên đó mức lương tối thiểu trong hai năm tới được tính toán, MPSV cho biết.  

Tăng trợ cấp thất nghiệp  

Trợ cấp thất nghiệp cũng thay đổi. Việc chi trả sẽ dựa theo các mức mới, phản ánh tình hình kinh tế hiện tại và diễn biến lạm phát. Thời gian tối đa được nhận trợ cấp cũng thay đổi – với những người có thời gian đóng bảo hiểm dài hơn, thời gian được hỗ trợ sẽ lâu hơn; đồng thời mức trợ cấp cho những người có thu nhập thấp sẽ được điều chỉnh theo hướng giảm nhẹ so với trước. Thông tin chi tiết được cung cấp trên trang web của MPSV.  

Tài xế lớn tuổi không phải đi khám  

Những tài xế tròn 65 tuổi trong năm nay sẽ nhận được một “món quà” từ nhà nước: họ không còn phải đi khám sức khỏe bắt buộc để tiếp tục được lái xe. Giới hạn độ tuổi được nâng thêm 5 năm. Trước đây, mọi tài xế đến gần tuổi 65 đều phải đi khám định kỳ và xuất trình được giấy xác nhận sức khỏe đủ điều kiện lái xe chậm nhất là vào ngày sinh nhật. Từ tháng 1/2026, mốc này được chuyển lên 70 tuổi.  

Từ tháng 1, giá tem xa lộ cũng tăng. Tem điện tử cả năm sẽ có giá 2 570 korun, tức tăng 130 korun. Tem theo tháng tăng 20 korun, lên 480 korun; tem 10 ngày tăng 10 korun, lên tròn 300 korun; tem theo ngày tăng từ 210 lên 230 korun.  

Thay đổi luật về vũ khí  

Từ đầu năm, luật mới về vũ khí và đạn dược bắt đầu có hiệu lực. Luật này mang lại một loạt thay đổi, trong đó có những điểm giúp đơn giản hóa thủ tục cho người có giấy phép sử dụng vũ khí. Một trong những điểm mới là việc số hóa: các loại giấy phép sử dụng vũ khí, giấy phép kinh doanh vũ khí và giấy đăng ký vũ khí bằng bản cứng mất hiệu lực từ 31/12/2025. Thay vào đó là các giấy phép điện tử, tất cả được ghi nhận trong Hệ thống đăng ký vũ khí trung ương.  

Luật mới cũng đưa ra “ấn xá vũ khí” (zbraňová amnestie). Trong thời gian này, người dân có thể giao nộp hoặc hợp thức hóa các loại vũ khí, bộ phận chính của vũ khí hoặc đạn dược đang giữ trái phép, mà không bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Trước đây, những đợt ân xá như vậy đã diễn ra vào các năm 1996, 2003, 2009, 2014 và 2021.  

Hàng trăm phạm nhân được trả tự do  

Từ năm mới, một trong những thay đổi lớn nhất trong luật hình sự bắt đầu có hiệu lực. Hành vi không trả tiền cấp dưỡng (neplacení výživného) sẽ không còn bị coi là tội phạm hình sự, đồng thời mức xử phạt với các tội phạm ma túy ít nghiêm trọng cũng được giảm nhẹ. Hàng trăm tù nhân sẽ được phóng thích và án phạt của nhiều người khác được rút ngắn. Theo dữ liệu của Cơ quan Quản lý nhà tù, từ 1/1 có thể sẽ có tới 321 người đang ngồi tù vì tội không trả tiền cấp dưỡng được trả tự do.  

Thay đổi trong giao thông công cộng và đi lại  

Từ 1/1 đến hết tháng 3, người dân có thể di chuyển với một mức giảm giá đặc biệt cho nhóm. Vé giảm giá này sẽ được bán lại từ 14/1. Ưu đãi áp dụng cho nhóm tối đa 5 người, giúp tiết kiệm khoảng một phần tư giá vé. Có thể kết hợp với các loại vé ưu đãi khác.  

Ngày 1/1 cũng là thời điểm biểu giá mới của Hệ thống Vận tải Tích hợp Praha (PID) bắt đầu có hiệu lực. Thay đổi chủ yếu liên quan đến giá vé lượt – giá vé lẻ trong nội thành Praha và ở các vành đai bên ngoài được tăng, vé tháng/năm ở các vùng ngoại ô cũng tăng. Riêng vé định kỳ (tháng, quý, năm) trong ranh giới Praha vẫn giữ nguyên giá.  

Cụ thể, vé 30 phút mua qua ứng dụng PID Lítačka sẽ có giá 36 Kč, bản giấy 39 Kč, vé SMS là 42 Kč. Vé 90 phút trong ứng dụng là 46 Kč, bản giấy 50 Kč, SMS 55 Kč. Vé 24 giờ mua trong ứng dụng là 140 Kč, bản giấy hoặc SMS là 150 Kč. Vé 72 giờ mua trong ứng dụng là 340 Kč, còn bản giấy/SMS (theo bài gốc ghi 250 Kč – con số này có vẻ là lỗi gõ, nhưng nguyên văn vẫn vậy).  

Một điểm mới khác trong MHD Praha là từ 1/1, hành khách mang xe đạp có thể lên tàu điện ngầm (metro) ở mọi cửa, trừ cửa đầu tiên theo hướng chạy của tàu. Trước đây, xe đạp chỉ được mang theo ở cửa đầu và cửa cuối mỗi toa. Tuy nhiên, điều này không áp dụng với xe đạp điện hoặc xe scooter điện – vì lý do an toàn, từ năm mới không được mang các loại này lên metro (trừ xe đạp điện đã tháo pin).  

Điện rẻ hơn, nước và phí xử lí nước thải đắt hơn  

Trong năm nay, ở một số thành phố, giá nước sinh hoạt và phí xử lý nước thải sẽ tăng. Các công ty cấp nước giải thích việc tăng giá là do chi phí vận hành và lạm phát gia tăng, dù cũng có nơi giá nước giảm. Ở nhiều khu vực, tiền nước sạch và nước thải sẽ tăng khoảng 2–3%. Dù giá tăng, tổng chi phí vẫn dưới “mức giá xã hội chấp nhận được”, tức là không vượt quá 2% thu nhập bình quân hằng năm của hộ gia đình với mức sử dụng tiêu chuẩn 88,7 lít/người/ngày. Mức này được tính riêng cho từng vùng.  

Không chỉ có vậy, từ 1/1 còn có các thay đổi khác. Luật mới quy định việc tuyên truyền chủ nghĩa cộng sản sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Quy định về chỗ đậu xe tại Praha cho xe ít phát thải và xe không phát thải cũng thay đổi – chủ xe có biển số EL (xe điện, plug-in…) nay cũng phải trả phí đỗ xe tại các “vùng xanh” (modré zóny). Người bị ảnh hưởng nhiều nhất là những người dùng xe hybrid, vì họ sẽ không còn được giảm phí nào.  

Ngoài ra, từ năm mới, Bulgaria trở thành nước tiếp theo sử dụng đồng euro.

Theo TN Nova