Thủ tướng Andrej Babiš (ANO) từng hứa hẹn sẽ mang lại các khoản thế chấp và vay vốn rẻ hơn cho người dân. Tuy nhiên, trái với tuyên bố này, thị trường lại đang diễn biến theo chiều ngược lại và các khoản vay thế chấp ngày càng trở nên khó tiếp cận hơn đối với người dân bình thường. Ông Babiš đã đổ lỗi cho Thống đốc Ngân hàng Trung ương Séc Aleš Michl, người đang giữ lãi suất cơ bản ở mức cao. Tuy vậy, ngân hàng trung ương không phải là yếu tố chính quyết định. Các ngân hàng không chỉ dựa vào lãi suất cơ bản mà còn theo dõi cả lãi suất trung hạn, vốn dùng để phòng ngừa rủi ro khi cung cấp thế chấp. Những mức lãi này hiện vẫn cao và Ngân hàng Trung ương Séc không kiểm soát trực tiếp.

Phong trào ANO đã từng cam kết trên các áp phích tranh cử rằng sẽ giảm lãi suất thế chấp. Khi đó, hình ảnh ông Babiš cùng Bộ trưởng Tài chính Alena Schillerová và Bộ trưởng Công Thương Karel Havlíček cũng xuất hiện trên các poster. Vào tháng 10 năm 2025, theo Hiệp hội Ngân hàng Séc, lãi suất thế chấp mới là 4,48%. Các số liệu gần đây cho thấy không có sự giảm mạnh, thậm chí còn tăng nhẹ lên mức trung bình 4,52% vào tháng 4.

Ông Babiš sau đó đã chỉ trích Thống đốc Aleš Michl trên mạng xã hội. Theo ông, ngân hàng trung ương có ảnh hưởng trực tiếp đến lãi suất thế chấp và tín dụng. Ông cho rằng mức lãi suất cơ bản của Séc cao hơn khoảng một điểm phần trăm so với khu vực đồng euro, nơi lãi suất chỉ khoảng 2%. Tuy nhiên, quyết định về lãi suất cơ bản thuộc về hội đồng bảy thành viên của Ngân hàng Trung ương Séc, cơ quan chịu trách nhiệm ổn định giá cả, ổn định tài chính, phát hành tiền tệ và giám sát thị trường tài chính.

Theo nhà kinh tế Lukáš Kovanda của Trinity Bank, lãi suất thế chấp cao không chỉ phụ thuộc vào lãi suất cơ bản. Ông cho rằng mối liên hệ giữa hai yếu tố này khá lỏng lẻo. Các khoản vay thế chấp chủ yếu phụ thuộc vào lãi suất trái phiếu chính phủ trung hạn và các hợp đồng hoán đổi lãi suất, vốn phản ánh chi phí vốn thực tế của ngân hàng. Do đó, lãi suất thế chấp phản ánh nhiều hơn chi phí huy động vốn của ngân hàng và thị trường trái phiếu.

Ngân hàng trung ương duy trì chính sách tiền tệ thắt chặt như một tín hiệu để hạn chế cho vay. Tuy nhiên, theo ông Kovanda, đây chỉ là yếu tố định hướng, còn quyết định cuối cùng thuộc về các ngân hàng thương mại.

Ông Michl trong một podcast gần đây cũng nói rằng lãi suất khó có khả năng giảm trong thời gian tới, và thậm chí có thể tăng nếu nợ công và lượng tiền lưu thông tiếp tục tăng.

Làm sao để giảm lãi suất thế chấp?

Chính phủ có rất ít công cụ trực tiếp để giảm lãi suất cho người dân. Theo nhà kinh tế Pavel Peterka của XTB, giải pháp khả thi nhất là tăng mạnh nguồn cung nhà ở thông qua xây dựng. Nếu việc xây dựng nhà ở được đẩy mạnh và quy hoạch được cải thiện, áp lực cầu sẽ giảm, giá nhà đi xuống và chi phí vay mua nhà cũng sẽ dễ chịu hơn.

Ông cũng nhấn mạnh rằng ngân hàng tự quyết định lãi suất thế chấp và nhà nước không thể can thiệp trực tiếp. Nếu can thiệp quá mức, có thể gây tác dụng ngược và làm méo mó thị trường.

ANO trong chương trình tranh cử từng cam kết giảm lãi suất thế chấp cho người trẻ và các nghề then chốt như cảnh sát, lính cứu hỏa, quân nhân, hải quan, nhân viên trại giam, y tá và giáo viên. Đây đều là nhóm lao động khu vực công, được đề xuất hưởng ưu đãi so với các nhóm khác.

(Theo CNN Prima NEWS)