Lãnh đạo các trường đại học công lập tại Cộng hòa Séc đang làm sống lại cuộc tranh luận về việc sinh viên đóng góp tài chính, với đề xuất áp dụng một khoản “phí ghi danh” nhằm bù đắp tình trạng thiếu hụt ngân sách lên tới hàng tỷ korun.

Hội nghị Hiệu trưởng các trường đại học Séc (ČKR) đã thảo luận vấn đề này tại cuộc họp ở České Budějovice tuần trước, coi việc đa dạng hóa nguồn tài chính là một trong những ưu tiên hàng đầu trong những năm tới.

Đề xuất tính phí “mang tính biểu tượng”, dao động từ 1.000 đến 5.000 korun cho sinh viên nhập học các chương trình cử nhân, thạc sĩ và tiến sĩ.

“Phí ghi danh là một trong những phương án để chúng tôi có thêm nguồn lực tài chính cho giáo dục đại học,” chủ tịch ČKR, đồng thời là hiệu trưởng Đại học Hóa – Công nghệ Praha, ông Milan Pospíšil nói với trang Novinky.cz. “Năm nay ngân sách đã rất căng, và mọi dấu hiệu cho thấy năm sau còn tệ hơn.”

Tóm tắt đề xuất “phí ghi danh” tại các trường công lập  
– Nội dung: Thu một lần phí ghi danh đối với sinh viên nhập học đại học công lập  
– Mức phí: 1.000–5.000 CZK/sinh viên  
– Mục đích: Bổ sung nguồn thu trong bối cảnh thiếu ngân sách; hạn chế tình trạng đăng ký nhiều chương trình “ảo”  
– Khung pháp lý hiện tại: Học bằng tiếng Séc ở trường công lập vẫn miễn học phí; chỉ các chương trình tiếng nước ngoài hoặc học quá thời hạn chuẩn mới phải đóng phí  
– Ý kiến phản đối: Nguy cơ làm trầm trọng thêm bất bình đẳng với sinh viên có hoàn cảnh khó khăn  

Theo ước tính, nếu mỗi sinh viên nhập học đóng 1.000 korun, các trường công lập có thể thu thêm khoảng 100 triệu korun mỗi năm. Các hiệu trưởng cũng lập luận rằng khoản phí này có thể hạn chế hiện tượng sinh viên đăng ký nhiều ngành nhưng không có ý định học thực sự, qua đó giải phóng chỗ cho những người có nhu cầu thực.

Áp lực tài chính đè nặng hệ thống đại học

Động thái trên diễn ra trong bối cảnh giáo dục đại học Séc chịu sức ép tài chính ngày càng lớn. Ngân sách nhà nước năm 2025 chỉ phân bổ cho các trường đại học 36,2 tỷ korun – thấp hơn khoảng 5 tỷ so với mức mà họ đề nghị – trong khi các trường phải chuẩn bị đối phó làn sóng tăng dân số khi các nhóm tuổi đông hơn bước vào giai đoạn học đại học.

Dù hiện đề xuất chỉ dừng ở mức “phí ghi danh một lần”, ông Pospíšil thừa nhận việc áp dụng học phí đầy đủ vẫn là “phương án khó khả thi về mặt chính trị”.

Theo luật hiện hành, giáo dục đại học công lập bằng tiếng Séc được miễn học phí cho tất cả sinh viên. Phí chỉ được thu đối với chương trình giảng dạy bằng ngoại ngữ hoặc khi sinh viên kéo dài thời gian học quá chuẩn.

Nguy cơ gia tăng bất bình đẳng

Giới phê bình cảnh báo rằng ngay cả những khoản phí nhỏ cũng có thể khoét sâu khoảng cách giàu – nghèo. Chuyên gia Karel Pučelík thuộc Hiệp hội Các vấn đề quốc tế nhận định trên Newstream rằng khoản đóng góp đề xuất có thể trở thành rào cản với sinh viên đến từ gia đình thu nhập thấp.

“Vài nghìn korun có thể là số tiền không đáng kể với sinh viên khá giả, nhưng với những người nghèo hơn, đó có thể là rào cản khiến họ không thể bước chân vào đại học,” Pučelík viết, đồng thời kêu gọi ưu tiên tăng đầu tư công cho đại học thay vì chuyển thêm gánh nặng tài chính sang sinh viên, vốn đã chật vật với chi phí sinh hoạt và nhà ở leo thang.

Đại diện sinh viên và một số chính trị gia vì thế đề nghị tiếp cận thận trọng với mọi thay đổi liên quan đến học phí.

Bộ Giáo dục đến nay vẫn chưa chính thức đưa đề xuất vào các dự thảo luật. Tuy nhiên, các hiệu trưởng khẳng định sẽ tiếp tục thúc đẩy vấn đề này trong quá trình đàm phán ngân sách năm 2026.

Theo Expats