Cục Thống kê Séc (ČSÚ) trong tuần này đã công bố số liệu về tỷ lệ tử vong trong giai đoạn từ tháng 4 đến tháng 6. Những con số cho thấy đã có bao nhiêu người tử vong trong đợt nắng nóng đầu tiên của năm vào cuối tháng 6, đồng thời đặt tình hình này trong bối cảnh số ca tử vong trên toàn châu Âu trong cùng thời kỳ.

Vào cuối tháng 6, một đợt nắng nóng đã bao trùm châu Âu, trong đó có Cộng hòa Séc. Chủ nhật ngày 28 tháng 6, kỷ lục nhiệt độ trước đó đã bị phá vỡ khi nhiệt độ tại trạm Doksany thuộc vùng Litoměřice lên tới 41,9°C. Thời tiết nóng kéo dài khoảng một tuần.

Phần lớn các quốc gia châu Âu đã công bố trong tháng 7 số liệu về mức tăng tỷ lệ tử vong trong giai đoạn này. Mặc dù không thể chứng minh trực tiếp, các chuyên gia cho rằng những ca tử vong vượt mức bình thường — tức số người chết nhiều hơn mức dự kiến hoặc “bình thường” — chủ yếu là do nắng nóng. Bởi vào thời điểm đó không có yếu tố mạnh nào khác tác động, trong khi số ca tử vong tăng thêm lại diễn biến rất sát với đợt nắng nóng và thường xảy ra ngay sau đó: nhìn chung, số người tử vong cao nhất thường xuất hiện vài ngày sau những ngày và đêm nóng nhất.

Số liệu mà Cục Thống kê Séc công bố hôm thứ Hai cũng cho thấy một xu hướng tương tự. Cơ quan này luôn công bố dữ liệu theo từng giai đoạn ba tháng, khoảng 40 ngày sau ngày cuối cùng thuộc bộ dữ liệu. Điều đó có nghĩa là trong trường hợp này, dữ liệu kết thúc đúng vào thời điểm đợt nắng nóng cuối tháng 6 chấm dứt.

Thoạt nhìn có thể thấy rằng trong 15 năm qua, tức khoảng thời gian ČSÚ xử lý dữ liệu theo phương pháp này, chưa bao giờ có nhiều người tử vong trong tuần thứ 27 như năm nay. Trong 15 năm trước, trung bình mỗi tuần có khoảng 2.000–2.100 người tử vong, nhưng riêng tuần thứ 27 năm nay con số lên tới 2.299 người, tức cao hơn khoảng 10% so với mức thông thường.

Một “đỉnh” tương tự khác trong dữ liệu tử vong gắn với năm 2013 — và đây cũng là một trong những năm nóng nhất trong lịch sử Cộng hòa Séc.

Biểu đồ đồng thời cho thấy vào mùa hè, số người tử vong nói chung thấp hơn nhiều so với mùa đông. Điều này chủ yếu liên quan đến các bệnh truyền nhiễm, vốn dễ lây lan hơn trong thời tiết lạnh, dù còn nhiều yếu tố khác.

Nắng nóng có gây tử vong?

Liệu có thể khẳng định đợt nắng nóng là nguyên nhân khiến số người tử vong tăng lên? Nói cách khác, đây thực sự là quan hệ nhân quả, hay chỉ là sự trùng hợp về mặt thống kê (tương quan)?

Theo bà Lenka Bartošová thuộc Viện Nghiên cứu Biến đổi Toàn cầu, dữ liệu cho thấy rõ ràng rằng các đợt nắng nóng trực tiếp gây ra số ca tử vong vượt mức bình thường. Các nghiên cứu mà bà tham gia được thực hiện dựa trên dữ liệu của nhiều quốc gia châu Âu và xem xét nhiều đợt nắng nóng khác nhau.

Các nhà khoa học tìm thấy mối liên hệ trực tiếp, đặc biệt rõ rệt ở một số nhóm bệnh, phổ biến nhất là các vấn đề sức khỏe liên quan đến tim mạch. “Số ca tử vong vượt mức bình thường rõ ràng tăng lên, và điều này xảy ra trên khắp các quốc gia châu Âu,” bà nói với ČT24.

Ông Lukáš Dolák thuộc Đại học Masaryk cũng có nhận định tương tự. Ông nghiên cứu tác động của các đợt nắng nóng đối với tử vong do bệnh tim mạch dựa trên dữ liệu từ năm 1994. “Ở nhóm này, chúng tôi thấy mối liên hệ rất rõ — các đợt nắng nóng gây ra nhiều ca tử vong hơn do những biến chứng này,” ông xác nhận với Đài Truyền hình Séc.

Các bệnh tim mạch chủ yếu liên quan đến người cao tuổi, và chính nhóm này có tỷ lệ tử vong cao nhất trong đợt nắng nóng tháng 6, như biểu đồ phía trên cho thấy.

Ngược lại, theo ông Dolák, ảnh hưởng của nắng nóng đối với các bệnh về đường hô hấp hiện vẫn chưa được xác nhận. Ảnh hưởng của ozone tầng thấp — chất có nồng độ cao thường đi kèm với thời tiết nóng — cũng chưa được xác định và sẽ là chủ đề được các nhà khoa học nghiên cứu trong thời gian tới.

Theo ông Dolák, xã hội đang thích nghi tốt hơn với thời tiết nóng: ngày càng có nhiều hộ gia đình lắp điều hòa, chất lượng chăm sóc y tế được cải thiện và vấn đề này cũng ngày càng được quan tâm, nhờ đó mọi người có cơ hội chuẩn bị tốt hơn trước nắng nóng.

Nắng nóng và số người tử vong ở châu Âu

Nhiều quốc gia châu Âu cũng ghi nhận số ca tử vong tăng cao trong đợt nắng nóng này. Chẳng hạn, Pháp ghi nhận thêm 5.764 ca tử vong so với mức thông thường trong các đợt nắng nóng, theo cơ quan chức năng nước này. Một nửa số ca tử vong xảy ra trong ba ngày từ 25 đến 27 tháng 6, trong khi đợt nắng nóng cực đoan kéo dài từ ngày 17 tháng 6 đến ngày 2 tháng 7. Theo nhà chức trách, đây là mức tử vong vượt bình thường cao nhất được ghi nhận kể từ đợt nắng nóng lịch sử năm 2003.

Tại Đức, Viện Robert Koch (RKI) ước tính đợt nắng nóng này đã khiến khoảng 5.100 người tử vong kể từ giữa tháng 6. Như vậy, ngay giữa năm nay, số người tử vong do nắng nóng đã vượt xa tổng số của cả những năm trước — trong giai đoạn 2023–2025, trung bình mỗi năm có khoảng 2.900 ca tử vong do nắng nóng.

Trong tuần đặc biệt nóng từ 22 đến 28 tháng 6, số người tử vong tăng thêm 4.310 trường hợp, theo hai báo cáo mới nhất của RKI về tử vong do nắng nóng. Từ tháng 4 đến ngày 21 tháng 6, RKI ước tính có 810 người tử vong do nắng nóng, trong đó phần lớn xảy ra trong tuần từ 15 đến 21 tháng 6. Nạn nhân chủ yếu vẫn là người cao tuổi. Tính đến ngày 28 tháng 6, nắng nóng được cho là đã khiến khoảng: 2.950 người trên 85 tuổi tử vong; 1.320 người từ 75–84 tuổi; 550 người từ 65–74 tuổi; 300 người dưới 65 tuổi.

Trong phần lớn trường hợp, nguyên nhân là sự kết hợp giữa việc tiếp xúc với nhiệt độ cao và các bệnh lý sẵn có. Vì vậy, RKI lưu ý rằng nắng nóng thường không được ghi là nguyên nhân tử vong chính trên giấy chứng tử. Tuy nhiên, theo dữ liệu của RKI, tác động thực tế của những đợt nắng nóng cực đoan có thể còn lớn hơn con số mà mô hình hiện tại đưa ra. Theo Cục Thống kê Đức, số ca tử vong vượt mức bình thường trong tuần nóng từ 22 đến 28 tháng 6 lên tới 6.800 trường hợp.

(Theo ČT24)