Trong lòng Iran, người dân đang sống thế nào?
Khủng hoảng nhiên liệu và kinh tế đang buộc người dân Iran phải thay đổi cách đi lại, làm việc, học tập và chi tiêu.
Đứng trước tình trạng thiếu hụt nhiên liệu trầm trọng cùng các thách thức kinh tế bủa vây, chính quyền Iran đang ráo riết triển khai hàng loạt biện pháp "thắt lưng buộc bụng" đối với cả công chức lẫn người dân nhằm vượt qua khủng hoảng.
Đòn giáng từ cấm vận và xung đột
Dù sở hữu tài nguyên phong phú, Iran từng nhiều lần đối mặt với khủng hoảng năng lượng do hệ quả của quản lý chưa hiệu quả và cơ sở hạ tầng lỗi thời, theo kênh Al Jazeera.
Các biện pháp thắt chặt chi tiêu tương tự từng được áp dụng trước đây. Tuy nhiên, áp lực bủa vây từ căng thẳng với Mỹ và Israel hiện nay buộc Tehran phải tìm đến những giải pháp quyết liệt hơn để bù đắp thâm hụt.
Các lệnh trừng phạt và phong tỏa của Mỹ tại các cảng phía nam Iran hồi tháng 7 đã cắt nguồn nhiên liệu nhập khẩu, đồng thời cản trở hoạt động xuất khẩu dầu qua eo biển Hormuz, làm suy giảm nguồn thu ngoại tệ của Tehran.
Nhiều cơ sở dầu khí, nhà máy hóa dầu và kho nhiên liệu lớn cũng bị oanh kích, gây gián đoạn chuỗi sản xuất và phân phối.
Trong khi đó, kinh tế Iran tiếp tục chịu sức ép. GDP thực tế giảm 10,1% trong giai đoạn từ cuối tháng 3 đến cuối tháng 6 so với cùng kỳ năm trước, tương ứng quý đầu tiên của năm theo lịch Ba Tư.
Riêng sản lượng dầu khí giảm 26,4%; công nghiệp và khai khoáng giảm 14,7%; xây dựng giảm 6,4%; dịch vụ giảm 4,8%; còn vận tải, kho bãi và viễn thông giảm 17%.
Khi giá cả tại Iran tăng chóng mặt, từ hàng tháng lên hàng ngày, thậm chí hàng giờ, nhiều gia đình buộc phải cắt giảm những thực phẩm trước đây vẫn thường mua, chẳng hạn như thịt đỏ hoặc trái cây, theo Đài RFE/RL.
"Thắt lưng buộc bụng" toàn diện
Hôm 19-9, Chính phủ Iran ấn định lại giờ làm việc công sở từ 8h sáng đến 13h chiều. Quy định có hiệu lực từ ngày 23-9 đến cuối tháng 3-2027. Số giờ làm việc còn lại theo hợp đồng sẽ được chuyển sang hình thức trực tuyến (làm việc từ xa).
Các cơ quan nhà nước buộc phải chỉ định một ngày trong tuần để toàn thể cán bộ, nhân viên (kể cả cấp quản lý) đi làm bằng phương tiện công cộng. Hưởng ứng chiến dịch này, những ngày gần đây, một số bộ trưởng đã đăng tải video ghi lại cảnh họ đi tàu điện ngầm đến công sở.
Hệ thống tàu điện ngầm và xe buýt nhanh (BRT) được miễn vé đến giữa tháng 11 nhằm khuyến khích người dân hạn chế xe cá nhân. Đồng thời, các xe công vụ cũ nát sẽ dần được thay thế bằng xe điện, xe chạy khí nén hoặc xe hybrid (lai xăng - điện), dù quá trình chuyển đổi dự kiến mất nhiều năm.
Quá trình mở cửa trở lại của các trường đại học dự kiến diễn ra theo từng giai đoạn. Trong đó, giới chức giáo dục yêu cầu chuyển đổi một phần chương trình giảng dạy sang hình thức trực tuyến.
Cơ quan nhà nước và đơn vị trực thuộc phải tắt toàn bộ hệ thống sưởi và chiếu sáng sau giờ làm. Đối với trường học, cơ sở y tế và các dịch vụ thiết yếu, chính phủ sẽ ban hành quy định điều chỉnh riêng.
Trước đó, ngày 12-9, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian đã ký chỉ thị yêu cầu các cơ quan nhà nước tạo điều kiện cho nhân viên làm việc từ xa nhằm tiết kiệm chi phí xăng dầu, điện và khí đốt cho ngân sách.
Động thái trên được đánh giá là bước đi khéo léo, nhằm tạo sự đồng điệu giữa nỗ lực tiết giảm chi phí của bộ máy nhà nước với lời kêu gọi toàn dân tiết kiệm năng lượng.
Giải pháp chữa cháy?
Đến nay, chính quyền vẫn chưa công bố số liệu ước tính về lượng lao động chịu ảnh hưởng từ chỉ thị làm việc từ xa, cũng như chưa có đánh giá cụ thể về tác động lên hiệu suất công việc.
Nhận định về các động thái của chính quyền Tehran, một chuyên gia kinh tế (đề nghị không tiết lộ danh tính) chia sẻ với Al Jazeera rằng dù xét ở góc độ lạc quan nhất, những biện pháp hiện tại cũng chỉ mang tính "chữa cháy" tình thế, hoàn toàn không phải giải pháp dài hạn cho một bài toán kinh tế vốn đã quá trầm trọng.
Theo ông Gregory Brew - chuyên gia về Iran tại tổ chức tư vấn rủi ro chính trị Eurasia Group (Mỹ ), nguồn thu từ dầu mỏ suy giảm đang khiến Iran ngày càng khó chi trả cho hàng nhập khẩu và duy trì hoạt động của nhà nước, trong đó có trả lương cho lực lượng an ninh, báo Washington Post đưa tin.
Ông cảnh báo tình trạng thiếu ngoại tệ có thể đẩy Iran vào một cuộc khủng hoảng cán cân thanh toán. Tuy nhiên, kịch bản này chưa chắc xảy ra, bởi chính quyền Iran từng nhiều lần đối phó với những cuộc khủng hoảng tương tự và đã có kinh nghiệm thích nghi.
Iran từng rơi vào tình cảnh tương tự sau khi Mỹ rút khỏi thỏa thuận hạt nhân năm 2019 và áp đặt chiến dịch “gây sức ép tối đa”, khiến xuất khẩu dầu gần như về 0. Kinh tế Iran khi đó suy giảm mạnh nhưng sau đó phục hồi và trở lại tăng trưởng vào năm 2023.
(Theo Tuổi Trẻ)
