Ngày 26-3, theo giờ Mỹ, Tổng thống Donald Trump thông báo tạm dừng các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng của Iran trong vòng 10 ngày 'theo đề nghị của Chính phủ Iran'.

Tuy nhiên từ đầu chiến sự đến nay, Tehran chưa xác nhận đàm phán trực tiếp hay gián tiếp với Washington.

Toan tính của ông Trump

Việc Tổng thống Trump liên tục "nới lỏng" các mốc tối hậu thư đối với Iran - từ 48 giờ ban đầu, thêm 5 ngày và giờ là thêm 10 ngày (đến ngày 6-4) - đang tạo ra một kịch bản khá kỳ lạ trong quan hệ quốc tế.

Một "tối hậu thư" vốn mang tính chất cưỡng ép tối đa trong thời gian cực ngắn để ép bên kia nhượng bộ, nay đang dần biến thành một "gia hạn thư". Điều này cũng tiết lộ những toan tính khác nhau của các bên nhằm tận dụng những bước đi mới của quân cờ.

Điều đầu tiên có thể thấy là ngay khi ông Trump đe dọa tấn công hệ thống nhà máy điện và lưới diện dân sự của Iran, giá dầu thế giới đã nhảy vọt và thị trường chứng khoán Mỹ dao động. Tuy nhiên khi ông thông báo gia hạn 5 ngày để "đàm phán", thị trường lại hạ nhiệt và chứng khoán Mỹ xanh sàn.

Nhìn từ khía cạnh kinh tế, ông Trump đang dùng việc gia hạn tối hậu thư như một chiếc "van điều tiết" để tránh lạm phát, và làm giảm sự bất mãn trong lòng cử tri nước Mỹ vốn không thích leo thang chiến tranh.

Việc chuyển từ "tối hậu thư" sang đẩy lùi mốc tấn công cho thấy ông Trump đang phải cân bằng giữa hai mục tiêu: vừa phải tỏ ra cứng rắn để duy trì vị thế siêu cường của Mỹ, nhưng lại không được để xảy ra cú sốc giá dầu mỏ, dẫn đến suy thoái kinh tế và làm tổn hại thế đa số ghế của đảng Cộng hòa ở lưỡng viện Quốc hội vào kỳ bầu cử giữa kỳ vào cuối năm nay.

Những thay đổi liên tục mà ông Trump đang thực hiện có thể ông Trump lưu ý sự bất định hay bất ngờ là vũ khí của ông. Nếu đối thủ không biết bạn sẽ làm gì tiếp theo, họ sẽ luôn ở thế phòng thủ.

Bằng cách gia hạn 5 ngày rồi 10 ngày, ông Trump đang kỳ vọng đẩy những nhà lãnh đạo Tehran vào trạng thái căng thẳng tột độ. Một cuộc "tra tấn tâm lý" sẽ dễ làm cạn kiệt nguồn lực và suy yếu đối phương.

Do đó trong mắt ông Trump và những người ủng hộ ông, việc thay đổi thời hạn tấn công hệ thống điện dân sự của Iran hay đổ bộ quân lính không phải là sự mềm yếu, mà là sự linh hoạt chiến thuật.

Bằng cách gia hạn mốc thời gian mang tính "ngắn hạn" 5 ngày rồi 10 ngày, ông Trump đang "thăm dò phản ứng" của thị trường. Ông cũng muốn biết Nga và Trung Quốc phản ứng ra sao, và Iran có dấu hiệu xuống nước hay không. Tuy nhiên điều này cũng gây tổn hại cho niềm tin ngoại giao
vì sự bất định.

Kịch bản xấu cho Hormuz

Trong khi đó Iran cũng không khó gì để nhận ra rằng các diễn ngôn của ông Trump có thể thay đổi trong tích tắc. Đối với Tehran, việc gia hạn không phải là thiện chí của Washington, mà chỉ là chiêu trò ngoại giao nhằm "mua thời gian" để Mỹ củng cố lực lượng tại khu vực trước khi tung đòn quân sự quyết định.

Tuy nhiên Tehran cũng không thay đổi gì nhiều với chính sách "cùng tắc biến". Một khi lưới điện của họ bị đánh sập, Iran sẽ không còn gì để mất.

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) đã đe dọa sẽ đáp trả bằng cách phá hủy hạ tầng năng lượng và các nhà máy lọc nước biển tại các quốc gia đồng minh của Mỹ ở vùng Vịnh như UAE, Saudi Arabia. Mục tiêu là biến các khí tài công nghệ cao của Mỹ ở khu vực thành "đống sắt" vì thiếu năng lượng vận hành và khiến hàng triệu người không có nước uống.

Trong trường hợp xấu nhất, eo biển Hormuz sẽ bị phong tỏa hoàn toàn và kích hoạt kịch bản "lửa cháy khắp nơi" ở khu vực Trung Đông với trục kháng chiến Hezbollah ở Lebanon và Houthi ở Yemen.

Phản ứng của thị trường cũng không quá lạc quan trước mốc gia hạn mới. Mặc dù ông Trump sẽ cố gắng giữ giá dầu không vượt quá 110 USD/thùng trước khi cân nhắc quyết định phiêu lưu quân sự trên bộ, nhưng nhiều khả năng giá dầu sẽ không giảm sâu dù có lệnh ngừng bắn.

Lý do là vì thị trường không tin vào sự ổn định bền vững với tính khó đoán của ông Trump. Mỗi thông báo từ mạng xã hội Truth Social của ông Trump hay phản ứng từ Tehran sẽ khiến giá dầu nhảy vọt hoặc sụt giảm 3 - 5 USD chỉ trong thời gian ngắn ngủi.

Lý do để ông Trump đưa ra gia hạn tối hậu thư cũng có nhiều điểm đáng ngờ. Ông Trump nói hiện "đàm phán rất tốt", nhưng Iran nói "không có cuộc nói chuyện nào". Việc ông Trump dùng những thông tin mà Iran cho là sai sự thật để trì hoãn tấn công khiến Tehran tin rằng ông không hề muốn hòa bình.

Dù cho lý do của ông Trump là gì thì sau 10 ngày nữa, nếu không có một thỏa thuận thực chất, thế giới có thể sẽ chứng kiến một cuộc điều chỉnh giá tài sản vàng, dầu và chứng khoán khốc liệt nhất thập kỷ.

Pháp tìm giải pháp cho Hormuz

Theo Hãng tin Reuters, lãnh đạo Bộ Quốc phòng Pháp đã trao đổi với khoảng 35 quốc gia vào ngày 26-3 nhằm tìm kiếm đối tác và đề xuất cho nhiệm vụ tái mở cửa eo biển Hormuz sau khi xung đột Mỹ - Israel và Iran kết thúc.
Nhiều nước lo ngại rằng ngay cả khi giao tranh chấm dứt, Iran vẫn có thể tiếp tục đe dọa tuyến đường thủy vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu mỏ toàn cầu này.

theo Tuoitre