Chín ngày sau khi liên quân Mỹ - Israel phát động chiến dịch không kích quy mô lớn, Hội đồng Chuyên gia Iran đã công bố ông Mojtaba Khamenei làm lãnh tụ tối cao thứ ba của Iran.

Con trai 56 tuổi của cố giáo chủ Ali Khamenei là giáo sĩ cấp trung với quan hệ sâu rộng trong Lực lượng Vệ binh cách mạng (IRGC), việc ông lên nắm quyền cho thấy phe cứng rắn vẫn đang kiểm soát Tehran.

Đây là diễn biến quan trọng, bởi nó cho thấy hệ thống chính trị Iran vẫn duy trì được khả năng vận hành và chuyển giao quyền lực trong điều kiện chiến sự diễn ra quyết liệt.

Trong những ngày đầu, nhiều đánh giá cho rằng các đòn phủ đầu mạnh có thể làm tê liệt hệ thống lãnh đạo Iran và tạo ra bước ngoặt chính trị nhanh chóng.

Thực tế đến nay cho thấy kịch bản đó chưa xảy ra. Bộ trưởng Quốc phòng, Tư lệnh IRGC cùng hàng loạt quan chức cấp cao đã thiệt mạng, nhưng bộ máy Nhà nước Iran dù tổn thất nặng nề vẫn tồn tại và tiếp tục hoạt động.

Diễn biến trên thực địa cho thấy cuộc chiến đang có dấu hiệu lan rộng thay vì kết thúc nhanh chóng.

Kể từ ngày 28-2, Iran đã phóng hơn 500 tên lửa đạn đạo và gần 2.000 máy bay không người lái vào các mục tiêu ở Israel và căn cứ quân sự Mỹ tại các nước vùng Vịnh.

Mỹ - Israel tiến hành gần 2.000 cuộc không kích nhắm vào cơ sở quân sự, hệ thống phòng không và cơ sở hạ tầng công nghiệp quốc phòng của Iran. Xung đột đã lan sang 14 quốc gia, bao gồm cả Azerbaijan và căn cứ quân sự Anh tại Cyprus.

Về thương vong, 7 quân nhân Mỹ đã thiệt mạng, trong đó 6 người chết trong một vụ tấn công UAV vào căn cứ ở Kuwait. Phía Iran báo cáo hơn 1.300 người chết.

Ít nhất 11 thường dân Israel và 11 người tại các quốc gia vùng Vịnh cũng thiệt mạng. Hezbollah đã mở mặt trận phía bắc Israel, trong khi các dân quân thân Iran tại Iraq tấn công các căn cứ Mỹ.

Tác động kinh tế của cuộc chiến tính đến nay cũng rất đáng kể. Eo biển Hormuz, tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 20% sản lượng dầu mỏ giao dịch toàn cầu, đã gần như đóng cửa với lưu lượng tàu giảm khoảng 80%.

Giá dầu Brent đã tăng hơn 10%, vượt ngưỡng 80 USD/thùng chỉ trong vài ngày đầu. Với khoảng 70% dầu từ Trung Đông đến châu Á đi qua Hormuz, tác động đối với các nền kinh tế phụ thuộc nhập khẩu năng lượng như Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc có thể rất đáng kể.

Trong bối cảnh đó, kịch bản đáng chú ý nhất hiện nay có lẽ là một cuộc xung đột kéo dài với nhiều điểm nóng đan xen. Iran đang sử dụng kết hợp nhiều công cụ để gây sức ép: năng lực tên lửa và UAV còn lại, các mạng lưới đối tác trong khu vực.

Một số phân tích cho thấy các cuộc tấn công tên lửa đạn đạo của Iran đã giảm 90% và tấn công UAV giảm 83% so với những ngày đầu, cho thấy nỗ lực phá hủy các bệ phóng đã đạt kết quả.

Tuy nhiên, không thể loại trừ điều này phản ánh Iran đã xoay trục sang chiến lược "tiết kiệm đạn dược" để chuẩn bị cho một cuộc chiến dài hơi.

Từ góc độ rộng hơn, cuộc chiến này đang dần chuyển từ giai đoạn "cú sốc ban đầu" sang giai đoạn cạnh tranh về sức chịu đựng.

Tổng thống Trump tuyên bố chiến dịch sẽ kéo dài "bốn đến năm tuần", nhưng Mỹ "có năng lực tiếp tục lâu hơn nhiều". Trong khi đó, Chủ tịch Quốc hội Iran khẳng định Tehran không tìm kiếm ngừng bắn và sẽ "trừng phạt những kẻ xâm lược".

Đặt trong bối cảnh đó, việc Iran có lãnh tụ tối cao nhiều khả năng không phải là dấu hiệu cho thấy cuộc chiến sắp kết thúc.

Ngược lại, sự chuyển giaoquyền lực tương đối suôn sẻ và nhanh chóng cho thấy hệ thống chính trị nước này vẫn còn khả năng vận hành trong điều kiện khủng hoảng.

Điều này có thể khiến xung đột bước vào một giai đoạn mới: ít mang tính bất ngờ hơn so với những ngày đầu, nhưng có khả năng kéo dài và tạo ra tác động ngày càng sâu sắc hơn đối với khu vực và kinh tế toàn cầu.

Nguồn: Tuổi trẻ